Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm trường trung cấp nghề cơ điện và kỹ thuật nông lâm đông bắc

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm trường trung cấp nghề cơ điện và kỹ thuật nông lâm Đông Bắc.

• Tác giả: Nguyễn Quang Chung
• Người hướng dẫn: PGS. TS: Hoàng Kim Ngò
• Trường học: Trường Trung Cấp Nghề Cơ Điện Và Kỹ Thuật Nông Lâm Đông Bắc
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Giải Pháp Quản Lý Rừng Bền Vững Tại Trại Thực Nghiệm Trường Trung Cấp Nghề Cơ Điện Và Kỹ Thuật Nông Lâm Đông Bắc
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.1. Những khái niệm, quan niệm về quản lý rừng bền vững

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm

Quản lý rừng bền vững là một trong những vấn đề quan trọng trong bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Tại trại thực nghiệm trường trung cấp nghề cơ điện và kỹ thuật nông lâm Đông Bắc, việc áp dụng các giải pháp quản lý rừng bền vững không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Các giải pháp này bao gồm việc sử dụng công nghệ hiện đại, chính sách quản lý hợp lý và giáo dục nghề nghiệp cho sinh viên.

1.1. Khái niệm về quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững (QLRBV) là quá trình quản lý tài nguyên rừng nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững. Điều này bao gồm việc bảo vệ đa dạng sinh học, duy trì chức năng sinh thái và phát triển kinh tế cho cộng đồng địa phương.

1.2. Vai trò của trại thực nghiệm trong quản lý rừng

Trại thực nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc thử nghiệm và áp dụng các phương pháp quản lý rừng bền vững. Đây là nơi thực hành cho sinh viên, giúp họ hiểu rõ hơn về kỹ thuật quản lý rừng và bảo vệ môi trường.

II. Những thách thức trong quản lý rừng bền vững hiện nay

Quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự biến đổi khí hậu, áp lực từ phát triển kinh tế và nhu cầu sử dụng tài nguyên rừng ngày càng tăng đang gây ra nhiều khó khăn trong việc duy trì sự bền vững của rừng. Việc thiếu hụt nguồn lực và chính sách chưa đồng bộ cũng là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng. Nhiều loài cây và động vật có nguy cơ tuyệt chủng do môi trường sống bị thay đổi.

2.2. Áp lực từ phát triển kinh tế

Sự phát triển kinh tế nhanh chóng tại khu vực Đông Bắc đang tạo ra áp lực lớn lên tài nguyên rừng. Việc khai thác rừng không bền vững có thể dẫn đến suy giảm chất lượng rừng và mất đa dạng sinh học.

III. Phương pháp quản lý rừng bền vững hiệu quả

Để quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như sử dụng công nghệ trong quản lý, phát triển các chính sách bảo vệ môi trường và tăng cường giáo dục nghề nghiệp cho sinh viên. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

3.1. Sử dụng công nghệ trong quản lý rừng

Công nghệ hiện đại như GIS và các phần mềm quản lý tài nguyên giúp theo dõi và quản lý rừng hiệu quả hơn. Việc áp dụng công nghệ giúp giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả trong quản lý tài nguyên.

3.2. Chính sách bảo vệ môi trường

Các chính sách bảo vệ môi trường cần được xây dựng và thực hiện nghiêm túc. Điều này bao gồm việc quy định rõ ràng về khai thác rừng và bảo vệ các khu vực nhạy cảm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại trại thực nghiệm

Trại thực nghiệm đã áp dụng nhiều giải pháp quản lý rừng bền vững và đạt được những kết quả tích cực. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành đã giúp sinh viên có cái nhìn sâu sắc hơn về quản lý rừng. Nhiều mô hình quản lý rừng hiệu quả đã được triển khai và chứng minh tính khả thi.

4.1. Mô hình quản lý rừng hiệu quả

Một số mô hình quản lý rừng đã được triển khai tại trại thực nghiệm, cho thấy sự kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế là hoàn toàn khả thi.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ sinh viên

Nhiều nghiên cứu của sinh viên đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp quản lý rừng bền vững không chỉ bảo vệ tài nguyên mà còn nâng cao thu nhập cho cộng đồng địa phương.

V. Kết luận và tương lai của quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững tại trại thực nghiệm trường trung cấp nghề cơ điện và kỹ thuật nông lâm Đông Bắc là một nhiệm vụ quan trọng. Tương lai của quản lý rừng bền vững phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan, từ chính quyền đến cộng đồng địa phương. Việc nâng cao nhận thức và giáo dục về bảo vệ môi trường là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của giáo dục môi trường

Giáo dục về bảo vệ môi trường cần được chú trọng trong chương trình đào tạo. Điều này giúp sinh viên nhận thức rõ hơn về vai trò của rừng trong cuộc sống.

5.2. Hướng đi tương lai cho quản lý rừng

Tương lai của quản lý rừng bền vững cần được xây dựng trên nền tảng hợp tác và phát triển bền vững. Các chính sách cần linh hoạt và phù hợp với thực tiễn địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lịch sử phát triển lâm nghiệp Việt Nam ghi nhận sự biến động lớn về diện tích che phủ rừng tự nhiên, từ 14,3 triệu hecta (chiếm 43% diện tích tự nhiên) vào năm 1943 giảm mạnh xuống còn 9,18 triệu hecta (đạt 27,2%) vào năm 1990, trước khi phục hồi lên mức 12,28 triệu hecta tương ứng 36,7% theo kết quả kiểm kê đất đai. Tuy diện tích có xu hướng tăng nhờ các chương trình phục hồi quốc gia, song chất lượng lâm phần và tính ổn định sinh thái vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là tình trạng rừng nghèo kiệt và sức ép sinh kế miền núi ngày càng gia tăng.

Vấn đề nghiên cứu đặt ra tại Trại thực nghiệm thuộc Trường Trung cấp nghề Cơ điện và Kỹ thuật Nông lâm Đông Bắc là làm thế nào để dung hòa giữa mục tiêu đào tạo, nghiên cứu thực nghiệm với nhu cầu đất sản xuất, khai thác tài nguyên của cộng đồng cư dân bản địa sinh sống xen kẽ. Tổng diện tích khu vực nghiên cứu là 595,25 hecta, trong đó đơn vị trực tiếp quản lý 499,95 hecta và có 95,30 hecta đất canh tác của người dân nằm đan xen. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng cơ sở khoa học, đánh giá toàn diện hiện trạng tài nguyên thực vật, điều kiện lập địa và các nhân tố kinh tế - xã hội, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý rừng bền vững theo định hướng tổng hợp.

Phạm vi không gian nghiên cứu được tiến hành tại xã Minh Sơn, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn trong mốc thời gian từ tháng 9 năm 2007 đến tháng 6 năm 2008. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc cải thiện trữ lượng gỗ từ mức nghèo kiệt 15,93 mét khối trên một hecta, đồng thời nâng cao thu nhập bình quân của 66 hộ gia đình địa phương từ mức 300.000 đồng mỗi người một tháng, đóng góp thiết thực vào chiến lược phát triển lâm nghiệp quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên hệ thống cơ sở lý luận hiện đại về phát triển bền vững và lâm học ứng dụng. Nền tảng thứ nhất là khung phát triển bền vững theo Báo cáo "Tương lai của chúng ta" do Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) công bố năm 1987, nhấn mạnh sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo tồn sinh thái và công bằng xã hội. Nền tảng thứ hai là bộ nguyên tắc quản lý rừng bền vững của Tổ chức Gỗ Nhiệt đới Quốc tế (ITTO) cùng Tiến trình Helsinki năm 1993, xác định 6 tiêu chí duy trì chức năng sản xuất, phòng hộ và đa dạng sinh học.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng 10 Tiêu chuẩn Quốc gia về quản lý rừng bền vững của Hội đồng Quản trị Rừng (FSC) tại Việt Nam và quan điểm Kinh tế - Sinh thái học lâm nghiệp. Khung lý thuyết tích hợp bốn khái niệm cốt lõi:

• Quản lý rừng bền vững: Phương thức quản lý nhằm duy trì vĩnh viễn năng suất sinh thái, giá trị di truyền và dịch vụ môi trường mà không gây tổn hại đến các thế hệ tương lai.
• Nông lâm kết hợp: Hệ thống sử dụng đất tích hợp cây thân gỗ lâu năm với cây nông nghiệp và chăn nuôi trên cùng một đơn vị diện tích nhằm tối ưu hóa hiệu quả sinh thái và kinh tế.
• Tái sinh phục hồi rừng: Tiến trình diễn thế phục hồi thảm thực vật tự nhiên có sự tác động hỗ trợ của các biện pháp kỹ thuật lâm sinh như khoanh nuôi, làm giàu rừng.
• Canh tác đất dốc bền vững: Kỹ thuật bố trí cây trồng theo đường đồng mức và dải cây cải tạo đất nhằm hạn chế xói mòn và suy thoái tầng đất hữu hiệu.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng tổ hợp các phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính nhằm đảm bảo độ chuẩn xác và tính thực tiễn cao:

• Nguồn dữ liệu và khảo sát lâm học: Điều tra trên toàn bộ diện tích 355,22 hecta đất có rừng. Đề tài lập 3 ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời diện tích 500 mét vuông (kích thước 25 mét nhân 20 mét) cho mỗi trạng thái rừng để đo đếm đường kính thân cây (D1.3 lớn hơn 6 centimet), chiều cao vút ngọn và đường kính tán. Trong mỗi ô tiêu chuẩn, 5 ô dạng bản diện tích 25 mét vuông (5 mét nhân 5 mét) được thiết lập tại 4 góc và trung tâm để đánh giá mật độ cây tái sinh, nguồn gốc chồi hoặc hạt và chất lượng sinh trưởng. Phương pháp chọn mẫu điển hình được lựa chọn nhằm phản ánh chính xác cấu trúc lâm phần đặc thù của từng kiểu phụ sinh thái sau nương rẫy và khai thác kiệt.
• Điều tra kinh tế - xã hội: Áp dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn (RRA) đối với cán bộ quản lý và phương pháp đánh giá có sự tham gia của người dân (PRA) với quy mô mẫu 20 hộ gia đình đại diện cho 66 hộ dân tại hai xóm Hố Rỗng và Trại Cọ. Việc chọn mẫu có chủ đích này giúp phân tích sâu các chỉ số kinh tế hộ, phong tục tập quán và mức độ phụ thuộc vào tài nguyên rừng.
• Phương pháp phân tích dữ liệu: Dữ liệu khí tượng được xử lý để tính toán chỉ số khô hạn theo công thức của các chuyên gia lâm học hàng đầu, kết hợp phân tích ma trận SWOT để làm rõ điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức. Dữ liệu không gian được số hóa và biên tập thành bản đồ hiện trạng và quy hoạch sử dụng đất bằng phần mềm MapInfo phiên bản 9.0 trong khung thời gian nghiên cứu 10 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích hiện trạng sử dụng đất cho thấy Trại thực nghiệm sở hữu diện tích tự nhiên 499,95 hecta, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 94,6% tương ứng 473,21 hecta. Đất có rừng đạt 355,00 hecta, chiếm 71,0% diện tích tự nhiên của Trại, bao gồm: rừng khoanh nuôi phòng hộ 150,09 hecta (tỷ lệ 30,0%), rừng trồng phòng hộ hỗn giao 125,50 hecta (chiếm 25,1%), rừng trồng hỗn giao cây bản địa 64,42 hecta (chiếm 12,9%) và rừng thông thuần loài 14,99 hecta (chiếm 3,0%). Diện tích đất dành cho các mô hình nông lâm kết hợp đạt 118,20 hecta (chiếm 23,6%), trong khi 95,30 hecta đất canh tác của địa phương nằm xen kẽ trực tiếp trong ranh giới.

Về thành phần thực vật, khu vực nghiên cứu ghi nhận 232 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 179 chi và 61 họ, trong đó ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 220 loài (thuộc 55 họ), còn ngành Hạt trần có 12 loài (thuộc 6 họ). Đáng chú ý, rừng hỗn giao bản địa được phục hồi và phát triển từ năm 1993 quy tụ 34 loài cây gỗ quý thuộc 16 họ như Lim xanh, Lim xẹt, Trám trắng, Dẻ cau và Gội nếp. Tuy nhiên, chất lượng rừng thứ sinh nhân tác sau khai thác kiệt còn rất thấp với trữ lượng bình quân chỉ đạt 15,93 mét khối trên một hecta, đường kính thân cây trung bình nhỏ hơn 10 centimet, chiều cao 7 đến 8 mét và mật độ 800 đến 900 cây trên một hecta. Tương tự, rừng trồng hỗn giao sau nương rẫy đạt trữ lượng 15,62 mét khối trên một hecta, trong khi rừng thông Mã vĩ thuần loài trồng năm 1980 đạt trữ lượng cao hơn với 47,89 mét khối trên một hecta và mật độ hiện tại 560 cây trên một hecta.

Về mặt dân sinh kinh tế, cộng đồng cư dân gồm 66 hộ với 336 nhân khẩu thuộc 3 dân tộc (người Nùng chiếm 57,4%, người Tày chiếm 29,7% và người Kinh chiếm 12,9%). Tỷ lệ tăng dân số đạt 2,0% mỗi năm, cao hơn gấp đôi tỷ lệ gia tăng tự nhiên của huyện Hữu Lũng (0,98%). Lực lượng lao động dồi dào với 210 người (chiếm 62,5% tổng dân số), song mức thu nhập bình quân rất thấp, chỉ đạt khoảng 300.000 đồng mỗi người một tháng. Sản xuất chủ yếu là độc canh lúa nước 1 vụ với diện tích bình quân 1.200 mét vuông một hộ, sản lượng lương thực chỉ đạt 200 kilôgam mỗi người một năm, tạo áp lực sinh kế gay gắt lên đất rừng.

Đặc điểm thổ nhưỡng và khí hậu ghi nhận nhiệt độ không khí trung bình năm đạt 22,7 độ C, lượng mưa bình quân 1488,2 milimét với 132 ngày mưa. Mùa mưa kéo dài từ tháng 4 đến tháng 10 chiếm tới 90,68% tổng lượng mưa cả năm (1349,6 milimét), trong khi 5 tháng mùa khô chỉ chiếm 9,32% với 138,6 milimét lượng mưa và 38 ngày mưa. Tầng đất Feralit vàng nhạt và vàng đỏ phát triển trên đá mẹ sa phiến thạch có độ dày hữu hiệu 60 đến 100 centimet, độ chua pHKCl từ 3,9 đến 4,5, dễ bị rửa trôi và xói mòn mạnh nếu thảm che phủ bị bóc tách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến trữ lượng rừng thứ sinh đạt mức thấp (15,93 mét khối trên một hecta) xuất phát từ lịch sử khai thác chọn kiệt quệ và tập quán đốt nương làm rẫy kéo dài trước đây, khiến cấu trúc tầng tán nguyên sinh bị phá vỡ hoàn toàn. Phần lớn cây gỗ tái sinh hiện nay có nguồn gốc từ chồi qua nhiều thế hệ suy thoái, thảm tươi dây leo phát triển chèn ép cây mục đích. Tuy nhiên, sự xuất hiện tự nhiên của lớp cây con Lim xanh, Dẻ cau và Trám trắng tái sinh từ hạt ở vùng chân đồi ẩm là minh chứng rõ nét cho thấy điều kiện lập địa đang trong chu kỳ phục hồi sinh thái tích cực.

Khi so sánh với các nghiên cứu phục hồi rừng tại lưu vực sông Sê San hoặc các tỉnh trung du miền núi phía Bắc, mô hình quản lý tại Trại thực nghiệm mang tính chất đặc thù kép: vừa thực hiện nhiệm vụ bảo tồn sinh thái và đào tạo nghề lâm nghiệp, vừa chịu tác động trực tiếp từ 66 hộ dân sinh sống ngay trong lòng khu rừng. Sự thiếu hụt một ranh giới quản lý phân định rõ ràng và thiếu cơ chế chia sẻ quyền lợi đã thúc đẩy tình trạng khai thác gỗ củi trái phép phục vụ 2 điểm thu mua lâm sản tư nhân nằm sát cửa rừng.

Các phát hiện này khẳng định tính cấp thiết của việc thể hiện dữ liệu đa tầng thông qua các công cụ trực quan hóa. Dữ liệu khí tượng thủy văn được tổng hợp hiệu quả qua biểu đồ sinh khí hậu dạng đường và cột, làm nổi bật rõ rệt 5 tháng thiếu nước nghiêm trọng trong mùa khô. Cấu trúc không gian lâm phần và quỹ đất 499,95 hecta được số hóa chi tiết trên bản đồ hiện trạng MapInfo 9.0, cho phép phân định ranh giới giữa 355,00 hecta đất rừng và 95,30 hecta đất canh tác nông nghiệp, làm cơ sở khoa học để thiết lập quy hoạch vùng đệm bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu quản lý rừng bền vững và giải quyết triệt để xung đột tài nguyên, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Tái cơ cấu quy hoạch sử dụng đất và hoàn thiện ranh giới quản lý: Ban giám hiệu Trường Trung cấp nghề Nông lâm Đông Bắc phối hợp chặt chẽ với Ủy ban nhân dân huyện Hữu Lũng tiến hành cắm mốc định vị rõ ràng giữa 499,95 hecta đất thực nghiệm và 95,30 hecta đất địa phương. Hoàn thành việc phân định các tiểu khu chức năng trong lộ trình 12 tháng, chấm dứt hoàn toàn tình trạng xâm lấn đất rừng.
• Ứng dụng kỹ thuật lâm sinh thâm canh và làm giàu rừng bản địa: Trại thực nghiệm chủ trì áp dụng các biện pháp tỉa thưa, vệ sinh rừng, luỗng phát dây leo trên 150,09 hecta rừng khoanh nuôi nghèo kiệt; đồng thời trồng bổ sung các loài cây bản địa có giá trị cao như Lim xanh, Trám trắng, Dẻ với mật độ 625 cây trên một hecta. Mục tiêu đề ra là nâng trữ lượng lâm phần từ 15,93 mét khối lên trên 45 mét khối trên một hecta trong vòng 5 đến 7 năm.
• Nhân rộng các mô hình Nông Lâm kết hợp trên đất dốc: Cán bộ kỹ thuật của Trại phối hợp cùng 66 hộ dân tại xóm Hố Rỗng và Trại Cọ mở rộng mô hình canh tác bền vững như SALT 1, SALT 2 và mô hình VAC-R trên 118,20 hecta. Tích hợp tầng cây ăn quả (Vải, Nhãn, Hồng) với cây lâm nghiệp họ Đậu và phát triển chăn nuôi gia súc, đặt mục tiêu tăng thu nhập bình quân của người dân từ 300.000 đồng lên trên 800.000 đồng mỗi người một tháng sau 3 năm triển khai.
• Thể chế hóa chính sách giao khoán và xây dựng quy ước bảo vệ rừng: Ban hành quy chế giao khoán ổn định lâu dài theo Nghị định 163/1999/NĐ-CP và Quyết định 661/QĐ-TTg, thu hút tối đa 210 lao động tại chỗ tham gia bảo vệ 355,00 hecta đất có rừng. Xây dựng hương ước quản lý rừng thôn bản có sự cam kết của chính quyền xã Minh Sơn, kết hợp hỗ trợ nguồn vốn vay ưu đãi lãi suất thấp theo chu kỳ 5 đến 10 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng sâu rộng, phù hợp với các nhóm độc giả chuyên biệt sau:

• Ban giám hiệu và cán bộ quản lý tại các trường đào tạo nghề, trung cấp, cao đẳng và đại học khối Nông Lâm nghiệp: Cung cấp khung phương pháp luận và mô hình quản lý thực nghiệm tối ưu, giúp giải quyết bài toán xung đột quyền lợi giữa đất thực hành đào tạo và cộng đồng dân cư sở tại.
• Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lâm học và Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp điều tra ô tiêu chuẩn tầng cây cao, ô dạng bản tái sinh và phương pháp ứng dụng phần mềm MapInfo 9.0 trong quy hoạch lâm nghiệp.
• Cán bộ kỹ thuật Chi cục Kiểm lâm, Hạt Kiểm lâm và cán bộ khuyến nông vùng Trung du Miền núi phía Bắc: Ứng dụng trực tiếp quy trình phục hồi rừng thứ sinh nghèo kiệt và kỹ thuật trồng hỗn giao cây bản địa họ Dẻ, họ Vang trên nền đất dốc bạc màu.
• Các nhà hoạch định chính sách và tổ chức phát triển nông thôn: Cung cấp bằng chứng thực tiễn sinh động để xây dựng các chính sách giao khoán đất lâm nghiệp, thiết kế dự án sinh kế giảm nghèo và củng cố thể chế quản lý rừng dựa vào cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

• Quản lý rừng bền vững tại khu vực trường đào tạo nghề có điểm gì khác biệt so với các ban quản lý rừng thông thường? Mô hình này mang tính đa mục tiêu đặc thù, vừa phải đảm bảo chức năng phòng hộ sinh thái và duy trì 232 loài thực vật, vừa phải phục vụ giáo trình thực hành thực tập cho học sinh, đồng thời tích hợp giải quyết sinh kế cho 66 hộ dân địa phương sống xen kẽ trên 95,30 hecta đất canh tác.

• Tại sao trữ lượng rừng thứ sinh tại Trại thực nghiệm chỉ đạt mức rất thấp 15,93 mét khối trên một hecta? Nguyên nhân chủ yếu do lịch sử khai thác chọn kiệt quệ và hoạt động du canh nương rẫy trong quá khứ làm mất hoàn toàn tầng cây mẹ gieo giống. Cấu trúc rừng hiện nay chủ yếu là cây gỗ tạp tái sinh từ chồi qua nhiều thế hệ suy thoái, đường kính thân cây phần lớn nhỏ hơn 10 centimet.

• Mô hình nông lâm kết hợp nào phát huy hiệu quả kinh tế và sinh thái cao nhất trên đất dốc tại khu vực? Các mô hình canh tác đất dốc bền vững như SALT 1, SALT 2 và mô hình VAC-R triển khai trên 118,20 hecta mang lại hiệu quả vượt trội nhờ kết hợp tầng tán cây gỗ che bóng cải tạo đất với tầng cây ăn quả có giá trị thương phẩm cao như Vải, Nhãn, Hồng và chăn nuôi gia súc.

• Tác động tiêu cực từ việc gia tăng dân số địa phương đến tài nguyên rừng được luận văn giải quyết bằng cơ chế nào? Nghiên cứu đề xuất chuyển đổi từ cơ chế quản lý hành chính thuần túy sang đồng quản lý thông qua giao khoán đất rừng theo Quyết định 661/QĐ-TTg, thu hút 210 nhân lực lao động vào các tổ bảo vệ rừng và chia sẻ nguồn lợi lâm sản phụ để giảm áp lực phá rừng lấy đất.

• Việc phát triển 34 loài cây bản địa trong rừng hỗn giao có ý nghĩa như thế nào đối với tính bền vững sinh thái? Các loài cây gỗ bản địa như Lim xanh, Trám trắng, Dẻ cau có tuổi thọ cao, bộ rễ sâu giúp giữ đất, chống xói mòn trong mùa mưa lũ (chiếm 90,68% lượng mưa năm), đồng thời tạo môi trường tiểu khí hậu ổn định thúc đẩy chu trình tuần hoàn chất hữu cơ cho đất Feralit.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng 499,95 hecta đất lâm nghiệp và hệ thực vật 232 loài, khẳng định tính cấp thiết phải phục hồi 150,09 hecta rừng thứ sinh nghèo kiệt có trữ lượng chỉ 15,93 mét khối trên một hecta.
• Làm rõ mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa điều kiện tự nhiên khắc nghiệt (mùa khô chiếm 9,32% lượng mưa) với sức ép sinh kế của 66 hộ dân có mức thu nhập 300.000 đồng mỗi người một tháng.
• Xác lập cơ sở khoa học vững chắc cho việc ứng dụng công nghệ MapInfo 9.0 và phân tích SWOT trong việc quy hoạch phân khu chức năng đất rừng đào tạo và đất cộng đồng.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá về quy hoạch đất đai, kỹ thuật lâm sinh làm giàu rừng bằng cây bản địa, mô hình SALT trên 118,20 hecta và chính sách giao khoán gắn với cộng đồng.
• Lộ trình 12 tháng tới cần ưu tiên cắm mốc ranh giới thực địa và thành lập các tổ đồng quản lý rừng thôn bản, kêu gọi các đơn vị tài trợ cùng chính quyền địa phương chung tay đầu tư vốn ưu đãi nhằm hiện thực hóa mục tiêu quản lý rừng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT TR¦êNG §¹I HäC L¢M NGHIÖP NguyÔn quang chung nghiªn cøu, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i tr¹i thùc nghiÖm tr­êng trung cÊp nghÒ c¬ ®iÖn vµ kü thuËt n«ng l©m ®«ng b¾c luËn v¨n Th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT TR¦êNG §¹I HäC L¢M NGHIÖP NguyÔn quang chung nghiªn cøu, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i tr¹i thùc nghiÖm tr­êng trung cÊp nghÒ c¬ ®iÖn vµ kü thuËt n«ng l©m ®«ng b¾c Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n Th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: PGS. TS: Hoµng Kim Ngò Hµ néi, n¨m 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò HÖ sinh th¸i rõng (HSTR) lµ nguån tµi nguyªn quÝ gi¸ cña mçi quèc gia, lµ lo¹i tµi nguyªn thiªn nhiªn cã kh¶ n¨ng t¸i t¹o ®­îc. NghÒ rõng kh«ng nh÷ng t¹o ra c¸c s¶n phÈm l©m s¶n hµng hãa vµ dÞch vô ®ãng gãp cho nÒn kinh tÕ quèc d©n mµ cßn cã vai trß quan träng trong viÖc b¶o vÖ m«i tr­êng nh­: phßng hé ®Çu nguån, h¹n chÕ lò lôt, gi÷ ®Êt, gi÷ n­íc, ®iÒu hßa khÝ hËu, lµm trong s¹ch m«i tr­êng. gãp phÇn quan träng trong viÖc c¶i thiÖn ®êi sèng, xãa ®ãi gi¶m nghÌo cho ng­êi d©n vïng n«ng th«n miÒn nói vµ b¶o vÖ an ninh quèc phßng vïng biªn giíi h¶i ®¶o.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, sù biÕn ®æi bÊt lîi vÒ m«i tr­êng ®· lµm ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn cuéc sèng cña ng­êi d©n ®Æc biÖt lµ ng­êi d©n vïng nói, nhiÒu th¶m ho¹ tõ tù nhiªn xuÊt hiÖn h¬n nh­: h¹n h¸n, lò lôt, b·o, lèc. ®· g©y ¶nh h­ëng ®Õn t×nh h×nh ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi cña mçi quèc gia. Theo b¸o c¸o vÒ ¶nh h­ëng biÕn ®æi m«i tr­êng cña Liªn hîp quèc n¨m 2007 th× ViÖt Nam sÏ lµ mét trong m­êi quèc gia chÞu ¶nh h­ëng nhiÒu nhÊt cña biÕn ®æi m«i tr­êng. Nguyªn nh©n chÝnh cña vÊn ®Ò trªn lµ do diÖn tÝch rõng trªn tr¸i ®Êt ®ang ngµy cµng bÞ thu hÑp vµ mÊt rõng chÝnh lµ nguyªn nh©n quan träng nhÊt cña sù gi¶m sót ®a d¹ng sinh häc, gia t¨ng hiÖu øng nhµ kÝnh, tho¸i ho¸ ®Êt ®ai vµ biÕn ®æi khÝ hËu - nh÷ng hiÖn t­îng ®ang ®e do¹ sù tån t¹i l©u dµi cña thÕ giíi sinh vËt vµ c¶ con ng­êi trªn toµn hµnh tinh.

ViÖt Nam cã tæng diÖn tÝch tù nhiªn phÇn lôc ®Þa lµ 33,12 triÖu ha, trong ®ã diÖn tÝch cã rõng lµ 12,28 triÖu ha t­¬ng øng víi ®é che phñ cña rõng 36,7% vµ cã kho¶ng 5,07 triÖu ha ®Êt ch­a sö dông, trong ®ã cã kho¶ng 4,31 triÖu ha ®Êt trèng ®åi nói träc lµ ®èi t­îng cña s¶n xuÊt l©m n«ng nghiÖp. N¨m 1943, ViÖt nam cã 14,3 triÖu ha rõng, ®é che phñ lµ 43%, ®Õn n¨m 1990 chØ cßn 9,18 triÖu ha, ®é che phñ rõng 27,2%; thêi kú 1980-1990, b×nh qu©n mçi n¨m h¬n 100 ngh×n ha rõng ®· bÞ mÊt [1]. HiÖn nay, mÊt rõng ®· trë thµnh vÊn ®Ò quan träng ë ViÖt Nam, nã kh«ng chØ thÓ hiÖn ë sù thu hÑp vÒ diÖn tÝch hµng tr¨m ngh×n hÐc ta mçi n¨m, mµ cßn thÓ hiÖn ë sù suy gi¶m vÒ tr÷ l­îng vµ chÊt l­îng cña rõng, nhiÒu loµi ®éng, thùc vËt cã nguy c¬ tuyÖt chñng ®e do¹ sù c©n b»ng sinh th¸i. Nguyªn nh©n dÉn ®Õn t×nh tr¹ng suy gi¶m sè l­îng vµ chÊt l­îng rõng lµ do c«ng t¸c qu¶n lý, sö dông vèn rõng cßn nhiÒu bÊt cËp, ch­a ®¸p øng kÞp thêi còng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 nh­ phï hîp víi nhu cÇu vµ tèc ®é ph¸t triÓn cña x· héi.

ViÖc lËp kÕ ho¹ch, x¸c ®Þnh c¸c gi¶i ph¸p qu¶n lý sö dông rõng th­êng míi chØ dùa trªn hiÖn tr¹ng tµi nguyªn rõng vµ ®Þnh h­íng chñ quan cña yªu cÇu qu¶n lý mµ Ýt khi xem xÐt ®Õn nh÷ng tiÒm n¨ng, ®Þnh h­íng l©u dµi vµ kh¶ n¨ng ®¸p øng cña tµi nguyªn rõng ®èi víi nhu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi vµ ®¶m b¶o an ninh m«i tr­êng. ViÖc lËp quy ho¹ch qu¶n lý, ph¸t triÓn rõng th­êng kh«ng ®­îc xuÊt ph¸t tõ nhu cÇu cña céng ®ång d©n c­ hoÆc kh«ng ®¶m b¶o lîi Ých l©u dµi vÒ ®Êt ®ai cña ng­êi d©n b¶n ®Þa. Do vËy, khi tæ chøc triÓn khai th­êng gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, hiÖu qu¶ kh«ng cao, kh«ng ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh, bÒn v÷ng. Tõ thùc tÕ ®ã, vÊn ®Ò ®Æt ra trong qu¶n lý, sö dông rõng hiÖn nay lµ ph¶i ®¶m b¶o tÝnh æn ®Þnh, bÒn v÷ng vµ quan t©m ®Õn vai trß còng nh­ lîi Ých cña céng ®ång d©n c­ sèng b»ng nghÒ rõng.

Tr­êng Trung cÊp nghÒ C¬ ®iÖn vµ Kü thuËt N«ng l©m §«ng B¾c (Tr­êng TCN §«ng B¾c) ®­îc Nhµ n­íc giao qu¶n lý, sö dông 499,95 ha rõng vµ ®Êt rõng. Tr¹i thùc nghiÖm lµ ®¬n vÞ chøc n¨ng trong tr­êng cã nhiÖm vô qu¶n lý, sö dông vµ ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng phôc vô c¸c nhu cÇu vÒ thùc hµnh thùc tËp, thùc nghiÖm khoa häc, tham quan vµ s¶n xuÊt rõng. Trong 25 n¨m qua, Tr¹i thùc nghiÖm ®· qu¶n lý vµ sö dông rõng ®¸p øng ®­îc víi nhu cÇu ®µo t¹o vµ nghiªn cøu khoa häc, nhiÒu m« h×nh rõng cã gi¸ trÞ cao trong ®a d¹ng sinh häc vµ phßng hé. Tuy nhiªn trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cïng víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña nÒn kinh tÕ thÞ tr­êng lµ ¸p lùc vÒ gia t¨ng d©n sè trong khu vùc vµ nhu cÇu vÒ l©m s¶n, ®Êt canh t¸c ®· t¸c ®éng, ¶nh h­ëng trùc tiÕp ®Õn tµi nguyªn rõng vµ ®Êt rõng cña Tr¹i thùc nghiÖm.

HSTR trªn khu vùc ®ang bÞ ®e do¹, mÊt dÇn c¸c gi¸ trÞ, chøc n¨ng phßng hé vµ b¶o vÖ m«i tr­êng sèng bëi c¸c ho¹t ®éng canh t¸c cña céng ®ång d©n c­ trªn khu vùc. MÆt kh¸c mét sè chÝnh s¸ch cña Nhµ n­íc, ph­¬ng thøc qu¶n lý, sö dông vµ quy ho¹ch ph¸t triÓn rõng cña Tr¹i thùc nghiÖm hiÖn còng ch­a phï hîp, kh«ng ®¸p øng víi nhu cÇu cña thùc tiÔn trong qu¶n lý, sö dông rõng hiÖn nay. XuÊt ph¸t tõ thùc tr¹ng trªn vµ ®Ó gãp phÇn bæ sung, hoµn thiÖn nh÷ng c¬ së lý luËn còng nh­ t×m ra gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng trªn mét khu vùc cô thÓ. Chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi: “Nghiªn cøu, ®Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p qu¶n lý rõng bÒn v÷ng t¹i Tr¹i thùc nghiÖm Tr­êng Trung cÊp nghÒ C¬ ®iÖn vµ Kü thuËt N«ng l©m §«ng B¾c” LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.

Nh÷ng kh¸i niÖm, quan niÖm vÒ qu¶n lý rõng bÒn v÷ng Kh¸i niÖm ph¸t triÓn bÒn v÷ng ®­îc ®Ò cËp chÝnh thøc trong b¸o c¸o “T­¬ng lai cña chóng ta” cña Héi ®ång thÕ giíi vÒ ph¸t triÓn bÒn v÷ng häp ë Brundland (WCED, 1987). Theo kh¸i niÖm nµy “Ph¸t triÓn bÒn v÷ng lµ sù ph¸t triÓn nh»m tho¶ m·n mäi nhu cÇu cña thÕ hÖ hiÖn t¹i mµ kh«ng lµm tæn h¹i ®Õn nh÷ng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn ®Ó tho¶ m·n mäi nhu cÇu cña nh÷ng thÕ hÖ tiÕp theo” [12]. ThuËt ng÷ sö dông bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng ®­îc dïng ®Ó chØ c¸c c¸ch thøc khai th¸c, sö dông, qu¶n lý b¶o vÖ vµ ph¸t triÓn tµi nguyªn rõng mét c¸ch hîp lý theo quan ®iÓm ph¸t triÓn bÒn v÷ng. Tuy nhiªn, ®Ó tr¸nh sù hiÓu biÕt kh«ng ®Çy ®ñ vÒ b¶n chÊt cña thuËt ng÷ vµ nhÊn m¹nh h¬n vÒ tÝnh tæng hîp cña vÊn ®Ò, kh«ng chØ giíi h¹n ë sö dông theo nghÜa hÑp, mét thuËt ng÷ kh¸c th­êng ®­îc sö dông vµ ®­îc xem nh­ ®ång nghÜa lµ Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng (QLRBV).

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, QLRBV ®· trë thµnh mét nguyªn t¾c ®èi víi qu¶n lý kinh doanh rõng ®ång thêi còng lµ mét tiªu chuÈn mµ qu¶n lý kinh doanh rõng ph¶i ®¹t tíi. HiÖn t¹i cã hai ®Þnh nghÜa ®ang ®­îc sö dông ë ViÖt Nam: Tæ chøc gç nhiÖt ®íi quèc tÕ (ITTO) ®Þnh nghÜa: "Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng lµ qu¸ tr×nh qu¶n lý c¸c khu rõng cè ®Þnh nh»m ®¹t mét hoÆc nhiÒu h¬n c¸c môc tiªu qu¶n lý ®· ®­îc ®Ò ra mét c¸ch râ rµng nh­ ®¶m b¶o s¶n xuÊt liªn tôc nh÷ng s¶n phÈm vµ dÞch vô cña rõng mµ kh«ng lµm gi¶m ®¸ng kÓ nh÷ng gi¸ trÞ di truyÒn vµ n¨ng suÊt t­¬ng lai cña rõng vµ kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c ®éng kh«ng mong muèn ®èi víi m«i tr­êng vµ x· héi". TiÕn tr×nh Helsinki ®Þnh nghÜa: "Qu¶n lý rõng bÒn v÷ng lµ sù qu¶n lý rõng vµ ®Êt rõng theo c¸ch thøc vµ møc ®é phï hîp ®Ó duy tr× tÝnh ®a d¹ng sinh häc, n¨ng suÊt, kh¶ n¨ng t¸i sinh, søc sèng cña rõng vµ duy tr× tiÒm n¨ng cña rõng trong hiÖn t¹i vµ t­¬ng lai, c¸c chøc n¨ng sinh th¸i, kinh tÕ, x· héi cña chóng ë cÊp ®Þa ph­¬ng, quèc gia vµ toµn cÇu vµ kh«ng g©y ra nh÷ng t¸c h¹i ®èi víi c¸c hÖ sinh th¸i kh¸c". LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Theo c¸c kh¸i niÖm vµ ®Þnh nghÜa trªn, cã thÓ hiÓu mét c¸ch ®¬n gi¶n QLRBV hay sö dông bÒn v÷ng tµi nguyªn rõng lµ c¸ch qu¶n lý ®¶m b¶o ®¹t ®­îc c¸c môc tiªu: BÒn v÷ng vÒ kinh tÕ, m«i tr­êng vµ x· héi, chóng ph¶i ®­îc xem xÐt mét c¸ch b×nh ®¼ng vµ ®ång thêi.

TÝnh bÒn v÷ng thÓ hiÖn ë hai cÊp ®é: Møc ®é cã thÓ ®¹t ®­îc trong thùc tÕ lu«n nhá h¬n møc ®é bÒn v÷ng tèi ­u vÒ mÆt lý thuyÕt. C¸c kh¸i niÖm, ®Þnh nghÜa trªn còng chØ râ sù cÇn thiÕt ph¶i ¸p dông mét c¸ch linh ho¹t c¸c biÖn ph¸p qu¶n lý rõng ph¶i phï hîp víi ®iÒu kiÖn ë tõng ®Þa ph­¬ng vµ ph¶i ®­îc thùc hiÖn mét c¸ch ®ång bé, liªn th«ng trªn ph¹m vi toµn cÇu. Cho ®Õn nay, trªn thÕ giíi vÉn ch­a cã mét ®Þnh nghÜa thèng nhÊt vÒ l©m nghiÖp bÒn v÷ng nh­ng vÒ tæng thÓ lµ nhÊt trÝ víi ph¸t triÓn bÒn v÷ng. C¸c chuyªn gia trong vµ ngoµi n­íc ®· cã nh÷ng t­ t­ëng lµ luËn ®iÓm tæng thÓ gÇn nh­ nhau.

Mét sè quan ®iÓm cã tÝnh tiªu biÓu ®­îc ®Ò cËp ®Õn trong "Lêi kªu gäi nguyªn t¾c vÊn ®Ò rõng" ®­îc th«ng qua trong ®¹i héi m«i tr­êng vµ ph¸t triÓn Liªn Hîp Quèc n¨m 1992 ®· nªu lªn: "Tµi nguyªn rõng vµ ®Êt rõng nªn ®­îc qu¶n lý b»ng ph­¬ng thøc bÒn v÷ng ®Ó tho¶ m·n nhu cÇu x· héi, kinh tÕ, v¨n ho¸ vµ tinh thÇn cña ng­êi ®­¬ng thêi vµ thÕ hÖ con ch¸u. Nhu cÇu ®ã lµ nh÷ng s¶n phÈm vµ dÞch vô cña rõng, vÝ dô gç vµ c¸c s¶n phÈm ngoµi gç, c¸c lo¹i l­¬ng thùc, rau, y d­îc, chÊt ®èt, nhµ ë, viÖc lµm, vui ch¬i, n¬i ë cña ®éng thùc vËt hoang d·, tÝnh ®a d¹ng cña phong c¶nh vµ nh÷ng s¶n phÈm kh¸c cña rõng.