Hiện Trạng Và Giải Pháp Quản Lý Rác Thải Sinh Hoạt Tại Các Phường Trung Tâm Thành Phố Thanh Hóa

Luận văn thạc sĩ phân tích hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý rác thải sinh hoạt tại các phường trung tâm thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa.

• Tác giả: Đặng Công Kỳ
• Người hướng dẫn: PGS. Đàm Xuân Vận
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Hiện trạng và giải pháp quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn một số phường trung tâm thành phố Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Khái niệm chung về chất thải
• 1.1.2. Nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.3. Phân loại chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.4. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt
• 1.1.5. Những lợi ích và tác hại của chất thải rắn
• 1.1.6. Khái niệm quản lý chất thải
• 1.2. Cơ sở pháp lý về quản lý chất thải sinh hoạt
• 1.3. Tổng quan kết quả nghiên cứu quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình quản lý chất thải sinh hoạt trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở Việt Nam
• 1.3.3. Tình hình công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại tỉnh Thanh Hóa
• 2. Chương 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp điều tra thu thập số liệu thứ cấp
• 2.4.2. Phương pháp điều tra, thu thập số liệu sơ cấp
• 2.4.3. Phương pháp tham khảo các ý kiến của chuyên gia
• 2.4.4. Phương pháp xác định khối lượng chất thải rắn phát sinh
• 2.4.5. Phương pháp lấy mẫu phân tích môi trường
• 2.4.6. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 2.4.7. Phương pháp đối chiếu so sánh
• 3. Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.2. Đánh giá hiện trạng quản lý chất thải sinh hoạt trên địa bàn phường Quảng Thành và phường Nam Ngạn, thành phố Thanh Hóa
• 3.2.1. Hiện trạng phát sinh chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn phường Quảng Thành và phường Nam Ngạn, thành phố Thanh Hóa
• 3.2.2. Hiện trạng thu gom chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn một số phường trung tâm thành phố Thanh Hóa
• 3.2.3. Đánh giá hiện trạng môi trường không khí tại các bãi tập kết rác
• 3.2.4. Đánh giá hiện trạng môi trường nước mặt
• 3.2.5. Đánh giá nhận thức của cộng đồng về công tác quản lý CTRSH trên địa bàn một số phường trung tâm thành phố Thanh Hóa
• 3.3. Đề xuất giải pháp quản lý chất thải rắn sinh hoạt trên địa bàn một số phường trung tâm thành phố Thanh Hóa
• 3.3.1. Giải pháp về cơ chế chính sách
• 3.3.2. Đề xuất mô hình thu gom và phân loại rác tại nguồn
• 3.3.3. Giải pháp trong công tác thu gom, vận chuyển
• 3.3.4. Công tác giáo dục và tuyên truyền
• 3.3.5. Đề xuất một số giải pháp quản lý chất thải rắn
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU, DỮ LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quản lý rác thải sinh hoạt tại các phường trung tâm TP Thanh Hóa

Quản lý rác thải là một vấn đề cấp thiết tại các phường trung tâm TP Thanh Hóa. Thành phố Thanh Hóa, với tốc độ đô thị hóa nhanh, đang đối mặt với lượng rác thải sinh hoạt ngày càng lớn. Việc quản lý không hiệu quả dẫn đến ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp quản lý rác thải hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

1.1. Hiện trạng quản lý rác thải

Hiện trạng quản lý rác thải tại các phường trung tâm TP Thanh Hóa cho thấy nhiều bất cập. Hệ thống thu gom chưa đồng bộ, thiếu các điểm tập kết rác hợp lý, và công tác phân loại rác tại nguồn chưa được thực hiện triệt để. Điều này dẫn đến tình trạng rác thải bị vứt bừa bãi, gây ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Nghiên cứu chỉ ra rằng, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh từ các hộ gia đình, chợ và khu vực công cộng chiếm tỷ lệ lớn, trong đó rác hữu cơ và rác tái chế là hai thành phần chính.

1.2. Tác động đến môi trường và sức khỏe

Việc quản lý rác thải không hiệu quả gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Rác thải không được thu gom kịp thời dẫn đến ô nhiễm nguồn nước mặt và nước ngầm, đặc biệt là tại các khu vực gần sông Mã. Ngoài ra, các bãi rác tự phát trở thành nơi phát sinh ruồi, muỗi, làm tăng nguy cơ lây lan dịch bệnh. Khí thải từ rác thải, đặc biệt là khí metan, cũng góp phần vào hiện tượng biến đổi khí hậu. Điều này đòi hỏi các giải pháp quản lý rác thải toàn diện và bền vững.

II. Giải pháp quản lý rác thải hiệu quả

Để giải quyết vấn đề quản lý rác thải tại các phường trung tâm TP Thanh Hóa, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý rác thải hiệu quả. Các giải pháp này tập trung vào việc cải thiện hệ thống thu gom, phân loại rác tại nguồn, và áp dụng công nghệ xử lý rác thải tiên tiến. Đồng thời, công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được coi là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

2.1. Phân loại rác tại nguồn

Một trong những giải pháp quản lý rác thải quan trọng là thực hiện phân loại rác tại nguồn. Việc phân loại rác thành các nhóm hữu cơ, vô cơ và tái chế giúp giảm thiểu lượng rác thải cần xử lý và tăng cường khả năng tái chế rác thải. Nghiên cứu đề xuất mô hình thu gom rác theo từng loại, kết hợp với việc cung cấp thùng rác phân loại cho các hộ gia đình. Điều này không chỉ giúp giảm chi phí xử lý rác mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

2.2. Áp dụng công nghệ xử lý rác thải

Việc áp dụng các công nghệ xử lý rác thải tiên tiến như ủ phân compost và chôn lấp hợp vệ sinh là giải pháp hiệu quả để quản lý rác thải sinh hoạt. Công nghệ ủ phân compost giúp tận dụng rác hữu cơ để sản xuất phân bón, trong khi chôn lấp hợp vệ sinh giảm thiểu tác động đến môi trường. Nghiên cứu cũng đề xuất xây dựng các nhà máy xử lý rác thải tập trung, đảm bảo quy trình xử lý rác thải an toàn và hiệu quả.

III. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng

Công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các giải pháp quản lý rác thải. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc giáo dục người dân về tác hại của rác thải và lợi ích của việc phân loại rác tại nguồn sẽ giúp thay đổi hành vi, từ đó góp phần vào việc bảo vệ môi trường và giảm thiểu rác thải.

3.1. Chiến dịch tuyên truyền

Nghiên cứu đề xuất tổ chức các chiến dịch tuyên truyền thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng, tờ rơi, và các buổi hội thảo tại cộng đồng. Mục tiêu là nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc quản lý rác thải hiệu quả và vệ sinh môi trường. Đồng thời, các chương trình giáo dục trong trường học cũng được khuyến khích để hình thành thói quen phân loại rác từ nhỏ.

3.2. Sự tham gia của cộng đồng

Sự tham gia tích cực của cộng đồng là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu quản lý rác thải hiệu quả. Nghiên cứu đề xuất thành lập các nhóm tình nguyện tại các phường để giám sát và hỗ trợ công tác thu gom, phân loại rác. Đồng thời, việc khen thưởng các hộ gia đình thực hiện tốt công tác phân loại rác cũng là một biện pháp khuyến khích hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Thanh Hóa là đô thị loại 1 trực thuộc tỉnh theo Quyết định số 636/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, giữ vai trò đầu tàu kinh tế và trung tâm chính trị của tỉnh với quy mô diện tích 146,77 km² cùng dân số 435.298 người. Sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng bình quân hàng năm đạt 15,5% cùng quá trình đô thị hóa mạnh mẽ đã tạo nên sức ép lớn lên môi trường đô thị. Toàn tỉnh Thanh Hóa phát sinh khoảng 1.800 tấn chất thải rắn sinh hoạt mỗi ngày đêm, trong khi tỷ lệ thu gom tại các khu vực đô thị mới chỉ đạt từ 75% đến 80%. Tại các phường trung tâm như Quảng Thành và Nam Ngạn, sự gia tăng nhanh chóng của khối lượng chất thải rắn sinh hoạt cùng thói quen đổ rác chưa qua phân loại đã khiến các điểm tập kết rác tạm thời rơi vào tình trạng quá tải, phát sinh mùi hôi và ô nhiễm thứ cấp nghiêm trọng.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cấp bách về quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị thông qua việc khảo sát, phân tích toàn diện hiện trạng phát sinh, mạng lưới thu gom, vận chuyển và đánh giá các tác động lý hóa đến môi trường không khí, nước mặt xung quanh các điểm tập kết. Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định chính xác tải lượng, thành phần chất thải, làm rõ các bất cập trong hệ thống vận hành và đề xuất giải pháp kỹ thuật, cơ chế quản lý phù hợp cho địa bàn phường Quảng Thành và Nam Ngạn. Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 4/2017 đến tháng 8/2018, mang ý nghĩa thiết thực trong việc cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học giúp chính quyền địa phương hoàn thiện tiêu chí môi trường đô thị, nâng tỷ lệ thu gom rác đạt trên 95% và bảo vệ sức khỏe cộng đồng dân cư.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng Lý thuyết Quản lý chất thải rắn tích hợp kết hợp với mô hình kinh tế tuần hoàn và nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền nhằm thiết lập chu trình quản lý rác thải khép kín từ khâu phát sinh đến xử lý cuối cùng. Các khái niệm cốt lõi được vận dụng xuyên suốt gồm: chất thải rắn sinh hoạt, phân loại rác tại nguồn thành 3 dòng cơ bản, điểm tập kết trung chuyển và tải lượng ô nhiễm nước rỉ rác thông qua các chỉ số nhu cầu oxy hóa học và nhu cầu oxy sinh hóa.

Hệ thống luận cứ pháp lý làm điểm tựa đánh giá bao gồm Luật Bảo vệ Môi trường năm 2014, Nghị định số 38/2015/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chất thải và phế liệu, Nghị định số 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải rắn, cùng Chiến lược quốc gia về quản lý chất thải rắn đến năm 2025 theo Quyết định số 2149/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ. Ở cấp địa phương, nghiên cứu căn cứ vào Quyết định số 485/QĐ-UBND về Quy hoạch quản lý chất thải rắn tỉnh Thanh Hóa đến năm 2020 và Báo cáo số 25/BC-UBND về hiện trạng chất thải rắn trên địa bàn toàn tỉnh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu sơ cấp và thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2017 - 2018. Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả tiến hành điều tra xã hội học trên 84 hộ gia đình phân bố ngẫu nhiên phân tầng tại hai phường, bảo đảm tính đại diện về trình độ học vấn, lứa tuổi, nghề nghiệp và ưu tiên phỏng vấn phụ nữ là người trực tiếp quản lý rác thải sinh hoạt gia đình. Đồng thời, phỏng vấn chuyên sâu 14 công nhân vệ sinh tại 7 bãi tập kết rác trọng điểm.

Để xác định khối lượng và thành phần rác thải, phương pháp cân rác thực nghiệm được áp dụng trên 90 hộ dân tại 6 tuyến phố trong vòng 1 tháng với 3 đợt cân đo vào ngày thường và ngày cuối tuần, sử dụng cân đồng hồ tiêu chuẩn 5 kg và phân tách rác thành 4 nhóm chính. Việc định lượng rác thải chợ và công sở được tính toán dựa trên quy chuẩn thể tích xe gom đẩy tay 0,4 m³ tương đương 0,12 tấn rác và cân thí điểm định kỳ 4 lần mỗi tháng.

Về quan trắc môi trường, nghiên cứu lấy 14 mẫu không khí và 14 mẫu nước mặt qua 2 đợt vào tháng 11/2017 mùa khô và tháng 4/2018 mùa giao mùa theo tiêu chuẩn TCVN 6137:2009 và TCVN 5992:1995. Phương pháp phân tích được lựa chọn vì tính chính xác cao và khả năng đối chiếu trực tiếp với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia gồm QCVN 05:2013/BTNMT về không khí xung quanh, QCVN 06:2009/BTNMT về khí độc hại, QCVN 26:2010/BTNMT về tiếng ồn, QCVN 08-MT:2015/BTNMT về nước mặt và Quyết định 3733/2002/QĐ-BYT của Bộ Y tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả thực nghiệm xác định mức phát thải chất thải rắn sinh hoạt bình quân tại phường Quảng Thành và phường Nam Ngạn dao động từ 0,72 đến 0,84 kg/người/ngày, tạo ra khối lượng rác thải sinh hoạt từ hộ dân cư lên tới hàng chục tấn mỗi ngày. Thành phần rác thải hữu cơ dễ phân hủy chiếm tỷ lệ áp đảo từ 62,5% đến 68,4%, nhóm chất thải có khả năng tái chế như giấy bìa, nhựa, kim loại chiếm 14,8% đến 18,2%, phần còn lại là chất thải khó phân hủy và rác thải nguy hại gia đình chiếm khoảng 13,4% đến 16,8%.

Công tác thu gom hiện tại được thực hiện bởi Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình Đô thị Thanh Hóa phối hợp với các tổ đội vệ sinh, đạt tỷ lệ thu gom bình quân 85% rác sinh hoạt. Rác được thu gom thủ công bằng xe đẩy 0,4 m³ từ các ngõ ngách và tập kết tại 7 điểm lộ thiên trên địa bàn hai phường trước khi xe ép chuyên dụng vận chuyển về khu xử lý chất thải rắn xã Đông Nam thay cho bãi rác Cồn Quán đã đóng cửa.

Kết quả quan trắc lý hóa cho thấy chất lượng môi trường xung quanh các bãi tập kết rác bị suy giảm rõ rệt. Nồng độ bụi lơ lửng tại các điểm đo dao động từ 0,32 đến 0,48 mg/m³, vượt ngưỡng quy chuẩn từ 1,1 đến 1,6 lần. Khí hydro sunfua dao động từ 0,004 đến 0,008 mg/m³ và amoniac dao động từ 0,08 đến 0,14 mg/m³, đều vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động do rác bị lưu cữu qua 24 giờ. Phân tích chất lượng nước mặt tại các kênh mương và đầm sen tiếp giáp bãi tập kết ghi nhận chỉ số COD vượt quy chuẩn từ 1,8 đến 3,4 lần, BOD5 vượt từ 1,5 đến 2,8 lần và lượng coliform vượt ngưỡng báo động, đe dọa trực tiếp nguồn nước sản xuất nông nghiệp.

Thảo luận kết quả

Thực trạng ô nhiễm bắt nguồn từ nguyên nhân hạ tầng các điểm tập kết rác chưa được đầu tư kiên cố, 100% bãi tập kết là nền đất hoặc gầm cầu vượt, không có tường bao, mái che và hệ thống thu gom nước rỉ rác. Tần suất vận chuyển rác bằng xe cuốn ép chưa đồng bộ với nhịp độ xả thải, dẫn tới tình trạng rác ứ đọng ngoài trời trong điều kiện nhiệt độ mùa hè có thời điểm lên đến 30,6 độ C và độ ẩm không khí trung bình trên 84%, thúc đẩy quá trình lên men kỵ khí sinh mùi hôi thối và nước rỉ rác rò rỉ vào thủy vực xung quanh. Khảo sát cộng đồng cho thấy 78,6% hộ dân chưa có thói quen phân loại rác do thiếu thùng chứa riêng và thiếu cơ chế khuyến khích.

Các dữ liệu quan trắc lý hóa được hệ thống hóa qua biểu đồ cột so sánh nồng độ khí độc hại giữa tháng 11/2017 và tháng 4/2018, kết hợp bảng ma trận đối chiếu chất lượng nước mặt với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia để làm nổi bật diễn biến ô nhiễm theo thời gian. So sánh với các nghiên cứu tại các đô thị loại 1 khác ở khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đặc tính chất thải rắn tại thành phố Thanh Hóa có hàm lượng hữu cơ cao tương đồng nhưng hiệu quả thu hồi tái chế tại nguồn còn thấp hơn 12% so với các địa phương đã triển khai mô hình phân loại rác thí điểm thành công.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao năng lực quản lý chất thải rắn sinh hoạt tại thành phố Thanh Hóa, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế chính sách và tài chính: Ủy ban nhân dân thành phố Thanh Hóa cần phối hợp cùng Sở Tài chính chuyển đổi phương thức thu phí vệ sinh môi trường theo định mức khối lượng phát sinh thay cho mức thu cào bằng theo đầu người, bảo đảm tỷ lệ thu phí đạt 98% hộ gia đình vào năm 2020. Đồng thời, xây dựng cơ chế ưu đãi vốn vay và miễn giảm thuế để khuyến khích các hợp tác xã, doanh nghiệp tư nhân đầu tư phương tiện cơ giới hóa thu gom rác.

Thứ hai, thiết lập mô hình phân loại chất thải rắn tại nguồn: Ủy ban nhân dân phường Quảng Thành và Nam Ngạn phối hợp cùng Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên triển khai trang bị đồng bộ hệ thống thùng rác 2 ngăn hoặc 3 ngăn có mã màu nhận diện tại 100% hộ dân cư, trường học và chợ trung tâm trong lộ trình 18 tháng, hướng tới mục tiêu giảm thiểu tối thiểu 45% khối lượng rác phải vận chuyển đi chôn lấp.

Thứ ba, chuẩn hóa kỹ thuật hạ tầng thu gom và xóa bỏ bãi tập kết tự phát: Công ty Cổ phần Môi trường và Công trình Đô thị Thanh Hóa cần tiến hành cải tạo ngay 7 điểm tập kết hiện có bằng cách đổ sàn bê tông chống thấm, xây gờ chắn và rãnh thu nước rỉ rác, lắp đặt mái che kín và phun chế phẩm sinh học EM khử mùi định kỳ 2 lần mỗi ngày. Cùng với đó, điều chỉnh lịch trình xe ép rác chuyên dụng từ 1 chuyến mỗi ngày lên 2 chuyến mỗi ngày tại các trục đường chính nhằm chấm dứt hoàn toàn tình trạng rác tồn đọng qua đêm.

Thứ tư, đẩy mạnh truyền thông và thực thi chế tài xử phạt: Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố phối hợp cùng chính quyền địa phương tổ chức tối thiểu 6 khóa tập huấn mỗi năm cho các tổ dân phố, tăng cường thời lượng phát thanh tuyên truyền trên hệ thống loa phường và lắp đặt camera giám sát tại các điểm đen rác thải để xử phạt nghiêm các hành vi vứt rác không đúng nơi quy định theo Nghị định của Chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường cấp tỉnh và thành phố: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thanh Hóa, Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Thanh Hóa cùng Ủy ban nhân dân các phường nội thành có thể sử dụng số liệu thực trạng và các khuyến nghị chính sách làm luận cứ xây dựng quy hoạch bãi tập kết, phê duyệt dự toán kinh phí dịch vụ công ích và ban hành quy chế quản lý chất thải rắn đô thị giai đoạn 2020 - 2025.

Doanh nghiệp và đơn vị dịch vụ công ích môi trường: Các công ty môi trường đô thị, hợp tác xã vệ sinh môi trường có thể ứng dụng trực tiếp mô hình tuyến thu gom tối ưu, phương án nâng cấp điểm tập kết đạt chuẩn và giải pháp ứng dụng chế phẩm vi sinh để cải thiện quy trình vận hành, giảm chi phí xử lý mùi hôi và nước rỉ rác.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành môi trường: Luận văn là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị về phương pháp luận kết hợp giữa điều tra xã hội học, phương pháp cân rác phân tầng và quy trình quan trắc, phân tích mẫu không khí, nước mặt thực địa tại các đô thị đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Các tổ chức chính trị - xã hội và ban quản lý tổ dân phố: Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các ban tự quản khu dân cư có thể khai thác tài liệu để biên soạn sổ tay hướng dẫn cộng đồng thực hành phân loại rác tại hộ gia đình và xây dựng các tuyến phố tự quản văn minh, xanh sạch.

Câu hỏi thường gặp

Lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh bình quân đầu người tại khu vực khảo sát là bao nhiêu? Theo kết quả cân đo thực nghiệm tại 90 hộ gia đình thuộc 6 tuyến phố của 2 phường, chỉ số phát thải bình quân đạt từ 0,72 đến 0,84 kg/người/ngày. Mức phát thải này có xu hướng tăng vào những ngày cuối tuần và các dịp lễ tết, cao hơn khoảng 15% so với mức trung bình của các đô thị nhỏ trong khu vực Bắc Trung Bộ.

Các điểm tập kết rác gây ô nhiễm môi trường không khí ở mức độ nào? Các đợt phân tích tại 7 bãi tập kết lộ thiên cho thấy nồng độ bụi lơ lửng vượt quy chuẩn QCVN 05:2013/BTNMT từ 1,1 đến 1,6 lần. Khí độc hydro sunfua và amoniac đều vượt tiêu chuẩn vệ sinh lao động của Bộ Y tế, nguyên nhân chủ yếu do rác chứa trên 60% chất hữu cơ bị ứ đọng lưu cữu ngoài trời quá 24 giờ.

Nước mặt xung quanh bãi tập kết rác bị tác động ra sao? Nước rỉ rác không được thu gom đã chảy tràn vào các mương tiêu và đầm nước lân cận. Kết quả kiểm nghiệm cho thấy chỉ số COD vượt từ 1,8 đến 3,4 lần, BOD5 vượt từ 1,5 đến 2,8 lần giới hạn B1 theo QCVN 08-MT:2015/BTNMT, kèm theo mật độ vi khuẩn coliform cao đe dọa đến hệ sinh thái và nguồn nước tưới tiêu.

Vì sao công tác phân loại rác tại nguồn ở địa phương chưa đạt hiệu quả? Khảo sát 84 hộ gia đình cho thấy hơn 78% hộ chưa thực hiện phân loại do thiếu thùng rác phân dòng chuyên dụng, người dân chưa được tập huấn kỹ thuật và quy trình thu gom của công ty môi trường vẫn thu gom lẫn lộn tất cả các loại rác lên cùng một phương tiện vận chuyển.

Giải pháp cấp bách nào cần thực hiện ngay tại các điểm tập kết rác trung chuyển? Cần thực hiện ngay việc đổ sàn bê tông chống thấm, xây gờ ngăn nước rỉ rác rò rỉ ra kênh mương, dựng mái che hạn chế nước mưa ngấm vào rác và định kỳ phun chế phẩm vi sinh EM 2 lần mỗi ngày để xử lý mùi hôi thối trong quá trình chờ xe ép rác chuyên dụng đến vận chuyển.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành toàn diện các mục tiêu nghiên cứu với các đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật sau:

• Định lượng chính xác tải lượng chất thải rắn sinh hoạt tại phường Quảng Thành và Nam Ngạn với mức phát sinh 0,72 - 0,84 kg/người/ngày, trong đó thành phần hữu cơ chiếm trên 62%.
• Cung cấp bộ số liệu quan trắc thực địa tin cậy chứng minh sự suy giảm chất lượng môi trường không khí và nước mặt tại 7 bãi tập kết rác trung tâm thành phố Thanh Hóa.
• Đánh giá toàn diện nhận thức cộng đồng qua khảo sát 84 hộ gia đình, chỉ rõ các điểm nghẽn về hạ tầng, ý thức và cơ chế thu gom hỗn hợp hiện tại.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp liên hoàn từ chính sách, quy chuẩn hạ tầng điểm tập kết đến phương án tổ chức mạng lưới thu gom và phân loại rác tại nguồn.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ Đề án quản lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị tỉnh Thanh Hóa hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Về lộ trình tiếp theo, địa phương cần nhanh chóng triển khai thí điểm mô hình phân loại rác 3 ngăn tại các tuyến phố kiểu mẫu trong giai đoạn 2018 - 2020 trước khi nhân rộng trên toàn thành phố. Các cấp chính quyền, doanh nghiệp dịch vụ môi trường và người dân hãy chung tay hành động ngay từ hôm nay bằng việc phân loại rác tại nguồn và giữ gìn vệ sinh chung, cùng kiến tạo thành phố Thanh Hóa trở thành đô thị văn minh, hiện đại và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Khái niệm chung về chất thải - Khái niệm về chất thải: Chất thải là tất cả những gì mà con người, tự nhiên tác động vào tự nhiên thải vào môi trường. Trong quá trình sản xuất và tiêu dùng của con người tác động vào tự nhiên và thải loại nhiều loại chất thải vào môi trường.

Các chất thải có thể phát sinh trong quá trình sinh hoạt của con người, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, du lịch, giao thông, trường học, các khu dân cư, nhà hàng, khách sạn thải ra. - Khái niệm về chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH): Là chất thải rắn phát sinh trong hoạt động sinh hoạt của các cá nhân, hộ gia đình. Thành phần rác thải sinh hoạt bao gồm: kim loại, thủy tinh, gạch ngói vỡ, cao su, chất dẻo, thực phẩm dư thừa,… ( Trần Hiếu Nhuệ và cs, 2008). Nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt Nhà dân, khu Cơ quan, Khu vui chơi, dân cư.

trường học giải trí Chợ, bến xe, Bệnh viện, cơ Chất thải rắn nhà ga sở y tế Giao thông, xây Nông nghiệp, hoạt Khu công dựng động xử lý rác thải nghiệp, nhà máy, xí nghiệp Hình 1. Các nguồn phát sinh chất thải rắn sinh hoạt 4 Các nguồn phát sinh CTRSH chủ yếu từ các hoạt động: - Từ sinh hoạt: Nguồn phát sinh từ hộ gia đình (nhà ở riêng, khu trung cư, khu tập thể): Chất thải phát sinh từ nguồn này bao gồm các loại như thực phẩm thừa, thùng carton, hộp nhựa, vỏ chai, lọ thủy tinh… và các chất độc hại được sử dụng trong gia đình như: dược phẩm bị thải bỏ, ắc quy chất tẩy rửa, chất tẩy trắng, bột giặt thuốc diệt côn trùng… - Từ cơ quan, trường học, khu hành chính. Thành phần bao gồm: giấy, túi nilong, vỏ lon, hộp nhựa,… - Từ dịch vụ công cộng và du lịch giải trí như các khu công viên, tượng đài, chất thải rắn là rác cành cây, túi nilong và đồ hộp… - Từ bệnh viện, từ các hoạt động sinh hoạt của nhân viên và người bệnh. - Từ hoạt động công nghiệp: Phát sinh từ các hoạt động sinh hoạt của công nhân thành phần bao gồm: vật liệu phế liệu không độc hại và các chất thải độc hại.

Phần rác thải không độc hại có thể bỏ chung với phần rác thải từ hộ dân. Đối với rác thải độc hại cần phải có biện pháp và xử lý riêng. Phân loại chất thải rắn sinh hoạt Các loại chất thải rắn thải ra từ các hoạt động khác nhau được phân loại theo nhiều cách: - Theo vị trí hình thành: người ta phân biệt rác hay chất thải rắn trong nhà, ngoài nhà, trên đường phố, chợ,… - Theo thành phần hóa học và vật lý: người ta phân biệt theo các thành phần hữu cơ, vô cơ, cháy được, không cháy được, kim loại, phi kim loại, da, giẻ vụn, cao su, chất dẻo,… - Theo bản chất nguồn tạo thành: Chất thải rắn sinh hoạt, chất thải rắn công nghiệp,… - Theo mức độ nguy hại phân ra thành chất thải nguy hại và chất thải không nguy hại. - Theo phương diện khoa học, có thể phân biệt các loại chất thải rắn sau: + Chất thải thực phẩm bao gồm các thức ăn thừa, rau, quả,… + Chất thải trực tiếp của người và động vật là phân.

+ Chất thải lỏng chủ yếu là bùn ga cống rãnh, là các chất thải ra từ các khu vực sinh hoạt của dân cư. 5 + Tro và các chất dư thừa thải bỏ khác bao gồm: các loại vật liệu sau đốt cháy, các sản phẩm sau khi đun nấu bằng than, củi và các chất thải dễ cháy khác trong gia đình, trong kho của các công sở, cơ quan, xí nghiệp, các loại xỉ than. + Các chất thải rắn từ đường phố có thành phần chủ yếu là các lá cây, que, củi, nilon, vỏ bao, túi,… 1. Thành phần chất thải rắn sinh hoạt Thành phần lý, hóa học của chất thải rắn rất khác nhau tùy thuộc vào từng địa phương vào các mùa khí hậu, vào điều kiện kinh tế và nhiều yếu tố khác.

Có rất nhiều thành phần chất thải rắn trong các rác thải có khả năng tái chế, tái sinh. Vì vậy mà việc nghiên cứu thành phần chất thải rắn sinh hoạt là điều hết sức cần thiết. Từ đó ta có cơ sở để tận dụng những thành phần có thể tái chế, tái sinh để phát triển kinh tế. Mỗi nguồn thải khác nhau lại có thành phần chất thải khác nhau như : Khu dân cư và thương mại có thành phần chất thải đặc trưng là chất thải thực phẩm, giấy, carton, nhựa, vải, cao su, rác vườn, gỗ, nhôm…; chất thải từ dịch vụ như rửa đường và hẻm phố chứa bụi, rác, xác động vật., chất thải thực phẩm như can sữa, nhựa hỗn hợp… 1.

Những lợi ích và tác hại của chất thải rắn a. Lợi ích của chất thải rắn Các chất thải có thể phân hủy sinh học được (hay còn gọi là rác hữu cơ) thường là những loại rác thải có nguồn gốc từ thực vật, động vật và có thể bị phân hủy trong môi trường tự nhiên bởi các vi sinh vật. Các loại rác thải có thể phân hủy sinh học có khả năng tái chế lại để sản xuất năng lượng điện bằng công nghệ chôn lấp rác để thu khí gas chạy máy phát điện hoặc sản xuất phân bón bằng công nghệ ủ vi sinh (composting). Việc tái chế chất thải hữu cơ bằng một hoặc cả hai phương pháp này đều góp phần đáng kể làm giảm tổng lượng phát thải các loại khí nhà kính ra môi trường tự nhiên và do đó góp phần kiểm soát hiện tượng nóng lên toàn cầu.

Nhiều loại rác thải không thể phân hủy sinh học thường có khả năng tái chế được hay tái sử dụng được như giấy, nhựa, thủy tinh, kim loại. Ngay kể cả một số loại rác thải được xem là có tính nguy hại như dầu bôi trơn, thiết bị điện/điện tử, pin/ắc quy… nếu được thu gom và đem bán cho các cơ 6 sở tái chế có công nghệ tái chế an toàn và phù hợp với môi trường thì chúng ta lại có thể tách riêng các chất/thành phần nguy hại và đem tái chế những thành phần không nguy hại thành nguồn nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội. Do các tính năng có thể sử dụng lại hay có thể tái chế được của những thành phần không độc hại nên chất thải sinh hoạt nếu được quản lý tốt và được phân loại ngay từ nguồn phát sinh thì sẽ trở thành nguồn tài nguyên quý giá phục vụ sản xuất và đời sống. Tác hại của chất thải rắn đối với môi trường và sức khỏe con người - Tác hại của rác thải sinh hoạt đến môi trường + Rác thải sinh hoạt nằm rải rác khắp nơi không được thu gom đều được lưu giữ lại trong đất, một số loại chất thải khó phân hủy như túi nilon, vỏ lon, hydrocacbon… nằm lại trong đất làm ảnh hưởng tới môi trường đất: thay đổi cơ cấu đất, đất trở nên khô cằn, các vi sinh vật trong đất có thể bị chết.

+ Lượng rác thải rơi vãi nhiều, ứ đọng lâu ngày, khi gặp mưa rác rơi vãi sẽ theo dòng nước chảy, các chất độc hòa tan trong nước, qua cống rãnh, ra ao hồ, sông ngòi, gây ô nhiễm nguồn nước mặt tiếp nhận. + Nhiều loại chất thải như xỉ than, vôi vữa… đổ xuống đất làm cho đất bị đóng cứng, khả năng thấm nước, hút nước kém, đất bị thoái hóa. + Rác thải không thu gom hết ứ đọng trong các ao, hồ là nguyên nhân gây mất vệ sinh và ô nhiễm các thủy vực. Khi các thủy vực bị ô nhiễm hoặc chứa nhiều rác thì có nguy cơ ảnh hưởng đến các loài thủy sinh vật, do hàm lượng oxy hòa tan trong nước giảm, khả năng nhận ánh sáng của các tầng nước cũng giảm, dẫn đến ảnh hưởng tới khả năng quang hợp của thực vật thủy sinh và làm giảm sinh khối của các thủy vực.

+ Ở các bãi chôn lấp rác chất ô nhiễm trong nước rác là tác nhân gây ô nhiễm nguồn nước ngầm trong khu vực và các nguồn nước ao hồ, sông suối lân cận. Tại các bãi rác, nếu không tạo được lớp phủ bảo đảm hạ n chế tối đa nước mưa thấm qua thì cũng có thể gây ô nhiễm nguồn nước mặt. 7 + Tại các trạm/ bãi trung chuyển rác xen kẽ khu vực dân cư là nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí do mùi hôi từ rác, bụi cuốn lên khi xúc rác, bụi khói, tiếng ồn và các khí thải độc hại từ các xe thu gom, vận chuyển rác. + Tại các bãi chôn lấp chất thải rắn vấn đề ảnh hưởng đến môi trường khí là mùi hôi thối, mùi khí metan, các khí độc hại từ các chất thải nguy hại.

- Tác hại của rác thải sinh hoạt đối với sức khỏe con người + Tác hại của rác thải lên sức khỏe con người thông qua ảnh hưởng của chúng lên các thành phần môi trường. Môi trường bị ô nhiễm tất yếu sẽ tác động đến sức khỏe con người thông qua chuỗi thức ăn. + Tại các bãi rác, nếu không áp dụng các kỹ thuật chôn lấp và xử lý thích hợp, cứ đổ dồn rồi san ủi, chôn lấp thông thường, không có lớp lót, lớp phủ thì bãi rác trở thành nơi phát sinh ruồi, muỗi, là mầm mống lan truyền dịch bệnh, chưa kể đến chất thải độc hại tại các bãi rác có nguy cơ gây các bệnh hiểm nghèo đối với cơ thể người khi tiếp xúc, đe dọa đến sức khỏe cộng đồng xung quanh. + Rác thải còn tồn đọng ở các khu vực, ở các bãi rác không hợp vệ sinh là nguyên nhân dẫn đến phát sinh các ổ dịch bệnh, là nguy cơ đe dọa đến sức khỏe con người.

- Rác thải sinh hoạt làm giảm mỹ quan đô thị + Rác thải sinh hoạt nếu không được thu gom, vận chuyển đến nơi xử lý, thu gom không hết, vận chuyển rơi vãi dọc đường, tồn tại các bãi rác nhỏ lộ thiên… đều là những hình ảnh gây mất vệ sinh môi trường và làm ảnh hưởng đến vẻ mỹ quan đường phố, thôn xóm. + Một nguyên nhân nữa làm giảm mỹ quan đô thị là do ý thức của người dân chưa cao. Tình trạng người dân đổ rác bừa bãi ra lòng, lề đường và mương rãnh vẫn còn rất phổ biến, đặc biệt là ở khu vực thôn xóm nơi mà công tác quản lý và thu gom vẫn chưa được tiến hành chặt chẽ.