Nghiên cứu giải pháp quản lý bền vững tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc tỉnh Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu kỹ thuật tài nguyên nước nghiên cứu đề xuất các giải pháp quản lý khai thác bền vững tài nguyên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Tiến Dũng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Tuấn
• Trường học: Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật tài nguyên nước
• Đề tài: Giải Pháp Quản Lý Bền Vững Tài Nguyên Nước Lưu Vực Sông Trà Khúc, Quảng Ngãi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM KẾT
• LỜI CÁM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ, KHAI THÁC TÀI NGUYÊN NƯỚC LƯU VỰC SÔNG
• 1.1. Tổng quan về quản lý, khai thác tài nguyên nước lưu vực sông
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ MÔ HÌNH TÍNH TOÁN CÂN BẰNG NƯỚC VÀ GIỚI THIỆU MÔ HÌNH MIKE BASIN
• 2.1. Khái niệm về hệ thống nguồn nước và cân bằng nước hệ thống
• 2.2. Các mô hình tính toán cân bằng nước
• 2.2.1. Hệ thống mô hình GIBSI
• 2.2.2. Chương trình Sử dụng nước (Water Utilization Project)
• 2.2.3. Mô hình hệ thống đánh giá và phân vùng nguồn nước WEAP
• 2.2.5. Bộ mô hình MIKE (DAD)
• 2.3. Giới thiệu về MIKE BASIN 2
• 2.3.3. Cơ sở lý thuyết của mô hình MIKE BASIN
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG MÔ HÌNH MIKE BASIN NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP QUẢN LÝ, KHAI THÁC BỀN VỮNG TÀI NGUYÊN NƯỚC LƯU VỰC SÔNG TRÀ KHÚC, TỈNH QUẢNG NGÃI
• 3.1. Hiện trạng dùng nước trên lưu vực
• 3.1.1. Tài nguyên nước dự kiến
• 3.1.2. Hiện trạng các hộ sử dụng nước trên lưu vực sông Trà Khúc
• 3.2. Cân bằng nước lưu vực sông Trà Khúc bằng mô hình MIKE BASIN
• 3.2.1. Phân vùng tính cân bằng nước
• 3.2.2. Tính toán nhu cầu dùng nước cho các ngành tiêu thụ
• 3.2.3. Ứng dụng mô hình MIKE BASIN để tính toán cân bằng nước hệ thống lưu vực sông Trà Khúc
• 3.3. Giải pháp quản lý, khai thác bền vững tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc
• 3.3.1. Giải pháp sông trình
• 3.3.3. Giải pháp quản lý lưu vực
• 3.4. Các giải pháp phân phối công trình khác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Giới thiệu tổng quan về tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc

Lưu vực sông Trà Khúc là một trong những hệ thống sông lớn nhất tỉnh Quảng Ngãi, có diện tích lưu vực lên tới 3.240 km². Sông Trà Khúc không chỉ cung cấp nguồn nước ngọt cho các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt của người dân mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Theo thống kê, khoảng 55% diện tích tự nhiên của tỉnh nằm trong lưu vực này. Tuy nhiên, sự phân phối nước không đồng đều giữa các mùa trong năm đã gây ra nhiều thách thức cho việc quản lý và khai thác tài nguyên nước. "Quản lý tổng hợp tài nguyên nước là một quá trình mà trong đó con người phát triển và quản lý tài nguyên nước, đất và các tài nguyên khác nhằm đạt được hiệu quả tối ưu". Điều này cho thấy sự cần thiết phải có một hệ thống quản lý hiệu quả để bảo vệ và sử dụng bền vững tài nguyên nước trong lưu vực sông Trà Khúc.

1.1. Tình hình hiện tại của tài nguyên nước

Hiện trạng tài nguyên nước trong lưu vực sông Trà Khúc đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong mùa khô. Lượng nước trong các tháng khô hạn chỉ chiếm khoảng 30% tổng lượng nước hàng năm. Điều này dẫn đến tình trạng thiếu nước cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. "Mùa khô kéo dài từ tháng 1 đến tháng 8, lượng mưa chiếm từ 20-35% tổng lượng mưa cả năm". Sự biến động dòng chảy lớn giữa các năm cũng gây khó khăn cho việc quy hoạch và quản lý nguồn nước. Do đó, việc đánh giá thực trạng tài nguyên nước là rất cần thiết để đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả hơn.

II. Đánh giá tác động môi trường và giải pháp quản lý

Việc khai thác tài nguyên nước trong lưu vực sông Trà Khúc không chỉ ảnh hưởng đến nguồn nước mà còn tác động đến môi trường sinh thái. Theo nghiên cứu, các hoạt động khai thác nước không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng ô nhiễm nguồn nước và suy thoái hệ sinh thái. "Quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên nước trong mối quan hệ với đất và các tài nguyên sinh thái khác là một trong những mục tiêu quan trọng". Để khắc phục tình trạng này, cần có các giải pháp quản lý tổng hợp, bao gồm việc xây dựng các công trình thủy lợi, quy hoạch sử dụng đất hợp lý và nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ tài nguyên nước.

2.1. Các biện pháp bảo vệ môi trường

Để bảo vệ môi trường trong lưu vực sông Trà Khúc, cần thực hiện các biện pháp như kiểm soát chất lượng nước, bảo vệ các khu vực nhạy cảm và xây dựng các mô hình quản lý bền vững. "Hạn chế suy thoái và duy trì môi trường của sông và lưu vực sông bền vững cho các thế hệ hiện tại và tương lai" là một trong những nguyên tắc quan trọng trong quản lý tài nguyên nước. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường.

III. Đề xuất các giải pháp quản lý bền vững tài nguyên nước

Để quản lý bền vững tài nguyên nước trong lưu vực sông Trà Khúc, một số giải pháp cần được triển khai. Trước hết, cần thực hiện quy hoạch tổng thể cho lưu vực sông, xác định rõ ràng các khu vực khai thác và bảo vệ. "Giải pháp quản lý, khai thác bền vững tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc là cấp thiết, sẽ tập trung giải quyết được các vấn đề về quản lý, khai thác bền vững tài nguyên nước". Thứ hai, cần nâng cao hiệu quả sử dụng nước thông qua các công nghệ tiết kiệm nước và nâng cao ý thức của người dân. Cuối cùng, việc xây dựng các chính sách và quy định rõ ràng về quản lý tài nguyên nước cũng là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

3.1. Quy hoạch tài nguyên nước

Quy hoạch tài nguyên nước là một trong những giải pháp quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững trong lưu vực sông Trà Khúc. Quy hoạch cần được thực hiện dựa trên các yếu tố tự nhiên, kinh tế và xã hội của khu vực. "Quy hoạch tài nguyên nước không chỉ giúp sử dụng hiệu quả nguồn nước mà còn bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên". Việc xây dựng các kế hoạch chi tiết cho từng ngành, từ nông nghiệp đến công nghiệp, sẽ giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên nước và giảm thiểu tác động đến môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lưu vực sông Trà Khúc, tỉnh Quảng Ngãi, với diện tích khoảng 3.240 km², chiếm gần 55% diện tích tự nhiên của tỉnh, là hệ thống sông lớn nhất và có nguồn tài nguyên nước dồi dào nhất trong khu vực. Dân số trong lưu vực đạt khoảng 1,6 triệu người, trong đó hơn 81% cư trú tại vùng đồng bằng với mật độ dân số lên tới 530 người/km², tạo áp lực lớn lên nguồn nước. Lưu vực trải dài 135 km, bắt nguồn từ vùng núi cao Kon Plong (Kon Tum) với độ cao trung bình 550 m, có chế độ mưa phân bố không đều, trung bình từ 2.300 đến 4.000 mm/năm, tập trung chủ yếu trong 4 tháng mùa mưa (tháng 9 đến tháng 12), chiếm 70-80% tổng lượng mưa năm. Mùa khô kéo dài 8 tháng, gây ra tình trạng thiếu nước nghiêm trọng.

Nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực ngày càng tăng do phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt là nông nghiệp, công nghiệp, thủy sản và sinh hoạt dân cư. Tổng diện tích đất canh tác khoảng 49.000 ha, với sản lượng lương thực năm 2012 đạt 335.566 tấn. Ngành công nghiệp chiếm 21% cơ cấu kinh tế tỉnh, với tốc độ tăng trưởng bình quân 14,8%/năm. Tuy nhiên, sự phân bố nguồn nước không đồng đều, biến động dòng chảy lớn giữa mùa lũ và mùa kiệt, cùng với các hiện tượng lũ lụt và hạn hán thường xuyên, đã đặt ra thách thức lớn trong quản lý và khai thác tài nguyên nước bền vững.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá thực trạng tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc, xác định nhu cầu sử dụng nước tổng hợp cho các ngành kinh tế, tính toán cân bằng nước hiện tại và dự báo tương lai, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý và khai thác bền vững tài nguyên nước phù hợp với điều kiện tự nhiên và phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ngãi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông, trong đó:

• Lý thuyết quản lý tổng hợp lưu vực sông (IWRM): Nhấn mạnh việc quản lý tài nguyên nước, đất và các tài nguyên liên quan trong phạm vi lưu vực sông nhằm đạt hiệu quả kinh tế xã hội tối ưu, đồng thời bảo vệ sự bền vững của hệ sinh thái.

• Mô hình cân bằng nước hệ thống: Phương trình cân bằng nước biểu thị mối quan hệ định lượng giữa lượng nước đến và đi trong lưu vực, bao gồm lượng mưa, dòng chảy mặt, dòng chảy ngầm, bốc hơi và nhu cầu sử dụng nước.

• Mô hình MIKE BASIN: Là phần mềm mô phỏng mạng lưới sông và các nút sử dụng nước, tích hợp GIS, cho phép tính toán cân bằng nước theo không gian và thời gian, đánh giá tác động của các hoạt động khai thác đến nguồn nước và đề xuất các phương án quản lý.

Các khái niệm chính bao gồm: tài nguyên nước mặt và ngầm, cân bằng nước lưu vực, nhu cầu sử dụng nước theo ngành, biến động dòng chảy theo mùa, và quản lý khai thác bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu khí tượng thủy văn từ các trạm quan trắc trong lưu vực (Sơn Giang, Trà Khúc, Thạch Nham), số liệu dân số, diện tích canh tác, sản lượng nông nghiệp, số lượng gia súc, sản xuất công nghiệp và thủy sản từ niên giám thống kê tỉnh Quảng Ngãi năm 2012. Các văn bản pháp luật và tiêu chuẩn kỹ thuật như Quyết định 1251/QĐ-TTg (2008), TCVN 4454:1987, QCXDVN 01:2008/BXD cũng được tham khảo.

• Phương pháp phân tích: Áp dụng mô hình toán học MIKE BASIN để tính toán cân bằng nước lưu vực, phân tích nhu cầu sử dụng nước hiện tại và dự báo đến năm 2020. Phân tích biến động dòng chảy theo mùa, đánh giá tác động của các ngành kinh tế đến tài nguyên nước.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu thu thập từ 3 trạm thủy văn chính và 7 trạm khí tượng trong lưu vực, cùng với số liệu thống kê toàn lưu vực, đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ lưu vực sông Trà Khúc.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập và xử lý số liệu từ giai đoạn 1979-2012, mô phỏng và phân tích dự báo đến năm 2020, hoàn thiện đề xuất giải pháp trong năm 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Biến động dòng chảy và cân bằng nước lưu vực: Lưu lượng dòng chảy trung bình năm tại trạm Sơn Giang đạt hơn 6 tỷ m³, với lưu lượng trung bình 194 m³/s. Mùa lũ chiếm 65-75% tổng lượng dòng chảy năm, tập trung chủ yếu trong 3 tháng (tháng 10-12), trong khi mùa kiệt kéo dài 8 tháng chỉ chiếm 30% tổng lượng dòng chảy. Biến động dòng chảy giữa các năm có thể gấp 4-7 lần, giữa các tháng gấp 2-12 lần.

2. Nhu cầu sử dụng nước hiện tại và dự báo đến năm 2020: Tổng diện tích đất canh tác khoảng 49.000 ha, với nhu cầu nước tưới nông nghiệp chiếm phần lớn. Dân số lưu vực dự kiến tăng lên khoảng 1,8 triệu người vào năm 2020, kéo theo nhu cầu nước sinh hoạt, công nghiệp và thủy sản tăng tương ứng. Nhu cầu nước cho các ngành dự kiến tăng từ 20-30% so với hiện trạng.

3. Hiện trạng khai thác và công trình thủy lợi: Lưu vực đã xây dựng 125 công trình thủy lợi với năng lực thiết kế tưới 63.545 ha, năng lực thực tế khoảng 32.490 ha. Công trình lớn như hồ Thạch Nham có diện tích lưu vực 836 km², diện tích tưới thiết kế 50.000 ha. Tuy nhiên, công suất thực tế khai thác còn hạn chế do biến động dòng chảy và thiếu đồng bộ trong quản lý.

4. Tác động của biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế: Các trận lũ lớn năm 1986, 1996, 1998, 1999 đã gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản. Sự gia tăng các hoạt động công nghiệp, đô thị và nông nghiệp làm tăng áp lực lên nguồn nước, đòi hỏi các giải pháp quản lý tổng hợp và bền vững.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của biến động dòng chảy lớn là do đặc điểm khí hậu nhiệt đới gió mùa với mùa mưa ngắn nhưng lượng mưa tập trung cao, cùng với địa hình phức tạp và độ dốc lớn của lưu vực. So với các nghiên cứu về lưu vực sông khác trong khu vực miền Trung, lưu vực Trà Khúc có mức độ biến động dòng chảy và nhu cầu sử dụng nước cao hơn, do mật độ dân số và phát triển kinh tế nhanh.

Việc áp dụng mô hình MIKE BASIN cho phép mô phỏng chính xác cân bằng nước theo không gian và thời gian, hỗ trợ đánh giá tác động của các ngành sử dụng nước và đề xuất các phương án điều hòa dòng chảy, khai thác hợp lý. Kết quả mô hình có thể được trình bày qua biểu đồ dòng chảy theo tháng, bảng tổng hợp nhu cầu nước theo ngành và bản đồ phân bố nguồn nước trong lưu vực.

Các kết quả nghiên cứu khẳng định tầm quan trọng của việc quản lý tổng hợp lưu vực sông, kết hợp giữa các biện pháp công trình và phi công trình, nhằm đảm bảo cung cấp nước ổn định cho phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống công trình thủy lợi đa mục tiêu: Tăng cường đầu tư nâng cấp hồ chứa, đập dâng và hệ thống kênh mương hiện có, đồng thời xây dựng các công trình điều hòa dòng chảy để giảm thiểu lũ lụt và hạn hán, đảm bảo cung cấp nước tưới cho ít nhất 50.000 ha đất canh tác trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Ngãi phối hợp với Bộ Nông nghiệp.

2. Phát triển hệ thống quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc: Thành lập Ban quản lý lưu vực sông với chức năng quản lý, điều phối khai thác và bảo vệ nguồn nước, xây dựng cơ chế phối hợp liên tỉnh và liên ngành, áp dụng các công cụ kinh tế như thuế tài nguyên nước và phí ô nhiễm để khuyến khích sử dụng hiệu quả. Thời gian thực hiện trong 3 năm. Chủ thể: UBND tỉnh Quảng Ngãi, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

3. Ứng dụng công nghệ GIS và mô hình MIKE BASIN trong giám sát và dự báo tài nguyên nước: Thiết lập hệ thống giám sát liên tục các thông số khí tượng thủy văn, dòng chảy và chất lượng nước, sử dụng mô hình để dự báo nhu cầu và cân bằng nước, hỗ trợ ra quyết định quản lý. Thời gian triển khai 2 năm. Chủ thể: Trường Đại học Thủy lợi, Sở Tài nguyên và Môi trường.

4. Tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng nước tiết kiệm và bảo vệ môi trường: Tổ chức các chương trình đào tạo, hội thảo và truyền thông nhằm nâng cao ý thức người dân và các hộ sử dụng nước trong lưu vực, giảm thiểu lãng phí và ô nhiễm nguồn nước. Thời gian liên tục, ưu tiên trong 3 năm đầu. Chủ thể: UBND các huyện, Sở Giáo dục và Đào tạo, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và quy hoạch phát triển kinh tế xã hội: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và công cụ mô hình để hoạch định chính sách, quy hoạch khai thác và bảo vệ tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành kỹ thuật tài nguyên nước, môi trường: Tài liệu chi tiết về mô hình MIKE BASIN, phương pháp tính toán cân bằng nước và phân tích nhu cầu sử dụng nước, phù hợp cho nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

3. Các tổ chức và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, công nghiệp và thủy sản tại Quảng Ngãi: Thông tin về nhu cầu sử dụng nước và các giải pháp quản lý giúp tối ưu hóa khai thác nguồn nước, giảm thiểu rủi ro do biến động dòng chảy.

4. Cộng đồng dân cư và các tổ chức xã hội trong lưu vực sông Trà Khúc: Hiểu rõ về tình hình tài nguyên nước, các thách thức và giải pháp bền vững, từ đó tham gia tích cực vào công tác bảo vệ và sử dụng nguồn nước hợp lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần quản lý tổng hợp tài nguyên nước lưu vực sông?
   Quản lý tổng hợp giúp cân bằng lợi ích giữa các ngành sử dụng nước, bảo vệ môi trường và đảm bảo phát triển bền vững. Ví dụ, việc phối hợp giữa nông nghiệp và công nghiệp giúp tránh xung đột nguồn nước trong mùa khô.

2. Mô hình MIKE BASIN có ưu điểm gì trong nghiên cứu tài nguyên nước?
   MIKE BASIN tích hợp GIS, mô phỏng mạng lưới sông và các nút sử dụng nước theo không gian và thời gian, giúp đánh giá chính xác cân bằng nước và tác động khai thác. Đây là công cụ hỗ trợ ra quyết định hiệu quả.

3. Lưu vực sông Trà Khúc đang đối mặt những thách thức gì về tài nguyên nước?
   Biến động dòng chảy lớn giữa mùa lũ và mùa kiệt, áp lực tăng dân số và phát triển kinh tế, cùng với hiện tượng lũ lụt và hạn hán thường xuyên, gây khó khăn trong cung cấp nước ổn định.

4. Các giải pháp công trình nào được đề xuất để cải thiện tình trạng thiếu nước?
   Nâng cấp hồ chứa, đập dâng, hệ thống kênh mương và xây dựng công trình điều hòa dòng chảy nhằm giảm thiểu lũ lụt và hạn hán, đảm bảo cung cấp nước tưới và sinh hoạt.

5. Làm thế nào để cộng đồng dân cư tham gia bảo vệ tài nguyên nước?
   Thông qua tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức về tiết kiệm nước, bảo vệ môi trường và tham gia giám sát, báo cáo các hành vi gây ô nhiễm hoặc khai thác trái phép.

Kết luận

• Lưu vực sông Trà Khúc có nguồn tài nguyên nước phong phú nhưng phân bố không đều, biến động dòng chảy lớn theo mùa và năm.
• Nhu cầu sử dụng nước tăng nhanh do phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt trong nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt.
• Mô hình MIKE BASIN là công cụ hiệu quả để tính toán cân bằng nước, đánh giá tác động và đề xuất giải pháp quản lý bền vững.
• Các giải pháp đề xuất bao gồm nâng cấp công trình thủy lợi, xây dựng cơ chế quản lý tổng hợp lưu vực, ứng dụng công nghệ GIS và tăng cường tuyên truyền cộng đồng.
• Tiếp tục nghiên cứu, cập nhật số liệu và triển khai các giải pháp trong giai đoạn 2015-2020 để đảm bảo phát triển bền vững tài nguyên nước lưu vực sông Trà Khúc.

Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu ứng dụng mô hình trong các lưu vực sông khác nhằm nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên nước toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương IH. Áp dụng mô hình Mike Basin nghiên cứu dé xuất các giải pháp quản lý khai thác bền vững TNN LVS Trà Khúc, tinh Quảng Ngãi. Tain vi hạt u CHUONG 1: TONG QUAN VE QUAN LY, KHAI THAC TÀI NGUYÊN NƯỚC LƯU VỰC SÔNG 1. Tổng quan về quản lý, khai thác tài nguyên nước lưu vực sông ‘Tai nguyên nước là các nguồn nước mà con người sử dụng hoặc có thé sir dung vào những mục đích khác nhau.

Nước được dùng trong các hoạt động nông nghiệp, công nghiệp, dân dụng, giải tri và môi trường. Hau hết các hoạt động trên đều cần nước ngọt. Theo thống kế thi 97% nước trên Trái Dat là nước muối, chỉ 3% còn lại lả nước ngọt nhưng gần hơn 2/3 lượng nước nảy tồn tại ở dang sông băng và c mũ băng ở Bi và Nam cực. Phin còn lại không đồng băng được im thấy chủ yếu ở dạng nước ngằm, và chỉ một tỷ lệ nhỏ tồn tạ mặt đất và trong không khí.

Tất cả sông. it ngập nước trên thé giới chiếm khoảng 1% diện tích đất và 0,01% tổng lượng nước ngọt. Tài nguyên nước là tài nguyên thiết yếu cho sự sống nhưng đồng thời cũng là yếu tố môi trường rất quan trọng, do vậy quản lý và nghiên cứu tải nguyên nước vừa là hoạt động đánh giá tài nguyên nước vừa là đánh giá tình trang môi trường của một vùng lãnh thổ. Nước có quan hệ mật thiết với các tài nguyên khác như sinh vật, dit.

và chính vì thể khi xu thể sa mạc hóa, hủy hoại tài nguyên đất, rừng thì cũng đồng thời làm tram trọng thêm tinh trạng thiều. nước về mùa khô va gay lũ lụt vào mủa mưa Trên thé giới, kể từ sau Hội nghỉ Dublin và Hội nghị thượng đỉnh về Môi trường và phát trién của thé giới họp tại Rio de Janero (Brazil, 1992), phần lớn các nước trên thé giới đều trong tiến trình thực hiện quản lý tổng hợp tài nguyên nước (QLTHTNN) với việc lấy lưu vực sông làm đơn vị quản lý nước cảng được chú trọng và được coi là điều kiện cần thiết dé nâng cao hiệu quả sử dụng nước, điều phối và giải quyết tốt các mâu thuẫn trong khai thác và sir dụng tai nguyên nước giữa các vùng, các khu vực thượng hạ lưu của lưu vực sông Tổ chức công tác vì nước toàn cầu (GWP) cho rằng: “Quản lý tổng hop lưu vực sông là một quá trình mà trong đó con người phát triển và quản lý tài nguyên nước, đất và các tài nguyên khác nhằm đạt được hiệu quả tối ưu của các thành quả kinh tế xã hội một cách công bằng mà không đánh đổi bằng sự bền Tain vi hạt vững của các hệ sinh thái then chốt”. Định nghĩa này nhấn mạnh những khia cạnh nổi bật của quản lý tổng hợp lưu vực sông và cho thấy quản lý tổng hợp lưu vực sông là sự hợp tác trong quản lý và khai thác sử dụng các nguồn tài nguyên có trên toàn bộ lưu vực một cách hợp lý, qua và công bằng để lạt được lợi ich kinh tế và xã hội mà không lam tôn hại đến sự bền vững của hệ sinh thái Lưu vực sông có thé xem như một ving địa lý được giới hạn bởi đường chia nước trên mặt và dưới dat mà trong phạm vi đó nước trên mặt và dưới dat đều chảy một cách tự nhiên vào lưu vực sông. Trong lưu vực sông tồn tại các mỗi quan hệ chặt chẽ giữa nước mặt và nước ngằm, giữa số lượng và chất lượng, nước, giữa đất và nước và giữa vùng thượng lưu và hạ lưu.

Các mối quan hệ này. đã khi cho lưu vực sông tir một vùng địa lý đã trở thành một hệ ông luôn dinh kết với nhau (Bryan Bruns, D.J, 2001), "Như vậy, mục đích của quản lý lưu vực sông là: ~ Bảo vệ các chức năng của sông và lưu vực sông: ~ Quản lý và sử dụng bền vững tài nguyên nước trong mối quan hệ với đất và các tài nguyên sinh thái khác; - Hạn chế suy thoái và duy trì môi trường của sông và lưu vye sông bền vững cho các thể hệ hiện tại và tương lai LLL Về quản lf, khai thác nước lưu vực xông trên thé giới Quan lý lưu vực sông (QLLVS) đã có lịch sử phát triển hơn một thé kỳ qua và hiện nay nó cảng được quan tâm của tắt cả các nước trên thé giới để thực hiện các mục tiêu của phát triển bền vững. Khái niệm quản lý lưu vực sông hiện. đại ngày nay đã vượt ra ngoài Khai niệm quản lý đất và nước truyền thống, bao gồm việc quan lý tất cả những hoạt động của con người sử dụng nước hoặc gây cảnh hưởng đến các hệ thông nước ngọt Hiện nay việc đổi mới thé chế trong QLLVS ở các nước phát triển và dang phát triển thường tập trung vào hai việc là: (1) thành lập các tổ chức quản lý ở cấp lưu vực, và (2) đổi mới các hoạt động liên quan đến quản lý nước ở lưu.

vực sông như là xây dựng cơ chế phối hợp, đổi mới pháp ché, thiết kế lại các Tain vi hạt cụ kinh tế trong chính sách nước (như giá chuyền nước, thuế, trợ cắp), thiết kế lại các tổ chức kinh tế (các tổ chức dịch vụ công, các tổ chức cung cấp dịch vụ, thị trường nước, chuyển giao quản lý tưới cho các tổ chức dùng nước). lới có hàng trăm tổ chúc lưu vực sông đang hoạt động, các tổ chức này có thể có cơ cấu tổ chức và chức năng không hoàn toàn giống nhau tùy thuộc vào mỗi nước và điều kiện lưu vực. Các sự khác nhau thường tập trung vào các điểm chính: Hình thức tổ chức, chức năng, mức độ tham gia trong quản lý nước của tổ chức lưu vực sông, phương thức hoạt động, cơ chế tai chính. * Mô hình quản lý lưu vực sông ở Pháp: Nước Pháp từ năm 1966 đã quản lý tắt cả 6 lưu vực sông trên cả nước dựa theo luật về nước ban hành năm 1964.

Mỗi lưu vực sông có một cơ quan lưu vực. với chức năng chính là ~ Định hưởng và khuyến khích các hộ dùng nước sử dụng hợp lý tải nguyên nước thông qua các công cụ kinh tế. ~ Khởi xướng và cung cấp thông tin cho các dự án (nhưng không trực tiếp thực hiện dự án), điều hòa các lợi ích địa phương, lợi ích cá biệt và lợi ích chung trong khai thác tải nguyên nước. Co quan lưu vực có một Hội đồng quản trị trong đó một nửa đại diện các.

co quan nhà nước, 1/4 là đại diện các chính quyền địa phương và 1/4 còn lại là đại diện các hộ dùng nước (công ngl „ nông nghiệp, cấp nước sinh hoạt và công nghiệp, thủy sản. Các quyết định của Hội đồng quản trị phải được Co cquan lưu vực sông phê chuẩn. * Mô hình quản lý lưu vực sông Hoàng Hà (Trung Quốc); Sông Hoàng Hà lớn thứ 2 Trung Quốc với diện tích lưu vực 793.000km2, số dân 98 triệu người sống trên lưu vực. Để quản lý lưu vực sông Hoàng Hà, Nha nước Trung Quốc thành lập Uy ban bảo vệ sông Hoàng Hà (YRCC).

Ủy ban này là một cơ quan của Bộ Thủy Lợi Trung Quốc nhằm quản lý lưu vực sông Hoàng Hà và các sông nộ địa thuộc một số tinh và khu vực p Tây Bắc Trung Quốc với chức năng chủ yếu. Tain vi hạt lá ~ Quản lý thống nhất tải nguyên nước va ding sông; ~ Quản lý tổng hợp lưu vực sông; ~ Phát triển và quản lý các công trình thủy lợi quan trọng trên lưu vực; - Thực hiện quy hoạch, quản lý, điều phối, hướng dẫn và bé trợ; - Cải thiện quản lý sông và phát triển tổng hợp, khai thác và bảo vệ tài nguyên nước; ** Mô hình quản lý lưu vực sông Lerma - chapala tại Mê xico: ‘Song Lerma - chapala dai 750 km ở miễn Trung Mexico, có diện tích lưu vực 54.000km2 , bao gồm 5 tiểu bang với tổng dân số 15 triệu người. vực có một hỗ tự nhiên là hồ Chapala rộng 111.000ha dung tích 8 tỷ m3 nước. Một trong những thách thức lớn nhất của lưu vực là hồ này bị khai thác quá mức đang bị cạn kiệt nguồn nước.

Việc thành lập tổ chúc quản lý lưu vực sông nhằm giải quyết khó khăn này. Hội đồng lưu vực sông lưu vực sông Lerma - chapala (Lerma - chapala river basin council) thành lập năm 1993, Trong giai đoạn năm 1993 - 1998 cơ tổ chức của Hội đồng bao gồm Chủ tịch là một Bộ trưởng, các thành viên là Thống đốc các tiểu bang thuộc lưu vực, Bộ trưởng của 5 bộ có liên quan và lãnh đạo của một số Ủy ban thuộc Chính Phủ. Từ năm 1998 cơ cấu này được điều chính lại, Chủ tịch hội đồng là chủ nhiệm Uy ban nước quốc gia, các Ủy viên là “Thống đốc của 5 tiểu bang thuộc lưu vực. Ngoài ra còn có đại diện của các hộ ding nước thuộc 6 ngành nông nghiệp, thủy sản, dich vụ, công nghiệp, chan nuôi và cấp nước.

Tain vi hạt viên Hội Cha tịch Hội đồng Ủy viên Hội đồng “Chủ nhiệm Ủy ban nước Quốc. đồng Thông đốc Đại điện các hộ sắc tiêu dùng nước: băng Tus Guanajuato Cấp nước Jalisco Công nghiệp Mexico Thủy sin Michoacan Vin ping Hifi ding Dịch vụ Qvereta ‘Van phòng khu vục của Uy ban Chăn mới nước Quốc aia Ì 3 Ủy ban tiểu Đại hội các hộ Khuvực [hom công tác giám sát và đánh giá. ding nước cắp ưu vue Đại hội các hộ Cie nhóm công tác ing nước. chuyên để sắp êu bang Hình 1.1: Sơ đồ 16 chức của Hội đồ uu vực sông Lerma- Chapala Tổng hợp các mô hình của tổ chứ quản lý lưu vực sông của thé giới có thể rút ra một số ý kiến đánh giá như sau: ~ Về hình thức: Có một số hình thức của cơ quan quản lý lưu vực sông hiện hành trên thé giới, nhưng có thể quy thành ba hình thức phô biển nhất đó là; (Ð cơ quan thủy vụ lưu vực sông, (i) ủy hội lưu vực sông, và (ii) hội đồng lưu vực sông.

Mỗi loại có một mức độ tập trung quyển lực cũng như mức độ tham gia vào quản lý nước khác nhau. - VỀ chức năng nhiệm vụ: Chức năng và nhiệm vụ của cơ quan quản lý lưu vực sông có thể nhiều hay ít tủy thuộc (heo mục tiêu của cơ quan quản lý lưu vụ sông được đặt ra khi thành lập. Việc xác định các chức năng và nhiệm vụ của cơ quan quan IY lưu vực sông phải tương xứng với yêu cầu quản lý của lưu vực sông cẩn phải thực hi: ~ Về quyền hạn: Quyển hạn biểu thị quyền lực của cơ quan quản lý lưu.