Nghiên cứu giải pháp quản lý bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng ở huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng ở huyện phù yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng ở huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La
• Loại tài liệu: Luận văn Cao học

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Nhận thức về quản lý bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng
• 1.2. Khái niệm về cộng đồng tham gia quản lý rừng
• 1.3. Vai trò của chính sách Nhà nước đối với bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng
• 1.4. Chiến lược và chính sách bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng
• 1.5. Quan điểm về bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng
• 1.6. Tình hình nghiên cứu và thực hiện trên thế giới
• 1.6.1. Ở Thái Lan
• 1.6.2. Ở Nepal
• 1.6.3. Ở Indonêsia
• 1.6.4. Ở Ấn Độ
• 1.6.5. Ở Philippine
• 1.7. Bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng ở Việt Nam
• 1.7.1. Các tổ chức cộng đồng ở Việt Nam
• 1.7.2. Hình thức bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng ở Việt Nam

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp quản lý bảo vệ rừng cộng đồng tại Phù Yên

Huyện Phù Yên, Sơn La, với diện tích rừng tự nhiên phong phú, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Việc chuyển đổi từ lâm nghiệp Nhà nước sang lâm nghiệp cộng đồng là một xu hướng tất yếu. Cộng đồng dân cư thôn bản có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên rừng. Giải pháp quản lý bảo vệ rừng cộng đồng không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao đời sống cho người dân.

1.1. Vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng

Cộng đồng dân cư thôn bản là những người sống gần rừng, có mối liên hệ chặt chẽ với tài nguyên rừng. Họ có trách nhiệm bảo vệ và phát triển rừng, đồng thời hưởng lợi từ các sản phẩm rừng. Việc phát huy vai trò của cộng đồng trong quản lý rừng sẽ tạo ra một hệ thống bảo vệ rừng bền vững hơn.

1.2. Tình hình rừng tại huyện Phù Yên

Diện tích rừng tự nhiên tại huyện Phù Yên là 54,538.17 ha, nhưng tình trạng khai thác không hợp lý đã dẫn đến suy giảm chất lượng rừng. Các hoạt động như khai thác gỗ trái phép và săn bắn đã làm cho diện tích rừng ngày càng thu hẹp, ảnh hưởng đến đời sống người dân.

II. Thách thức trong quản lý bảo vệ rừng cộng đồng tại Phù Yên

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng việc quản lý bảo vệ rừng cộng đồng tại Phù Yên vẫn gặp nhiều thách thức. Thiếu sự tham gia tích cực của cộng đồng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng suy giảm rừng. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục tình trạng này.

2.1. Thiếu sự tham gia của cộng đồng

Nhiều người dân vẫn thờ ơ với việc bảo vệ rừng, thậm chí tham gia vào các hoạt động khai thác trái phép. Điều này cho thấy cần có sự thay đổi trong nhận thức và hành động của cộng đồng để bảo vệ tài nguyên rừng.

2.2. Chính sách và quy định chưa hiệu quả

Các chính sách bảo vệ rừng hiện tại chưa đủ mạnh để khuyến khích sự tham gia của cộng đồng. Cần có những quy định rõ ràng và hỗ trợ từ chính quyền địa phương để tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào quản lý rừng.

III. Giải pháp quản lý bảo vệ rừng cộng đồng hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý bảo vệ rừng cộng đồng, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ về kinh tế, xã hội và khoa học công nghệ. Việc phát triển các mô hình quản lý rừng cộng đồng sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng và nâng cao đời sống cho người dân.

3.1. Phát triển mô hình quản lý rừng cộng đồng

Mô hình quản lý rừng cộng đồng cần được xây dựng dựa trên sự tham gia của người dân. Các tổ chức cộng đồng có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển rừng, từ đó tạo ra giá trị kinh tế cho cộng đồng.

3.2. Đào tạo và nâng cao nhận thức cho cộng đồng

Cần tổ chức các khóa đào tạo về quản lý rừng cho cộng đồng, giúp họ hiểu rõ hơn về giá trị của rừng và trách nhiệm của mình trong việc bảo vệ tài nguyên này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Phù Yên

Nghiên cứu cho thấy việc áp dụng các giải pháp quản lý bảo vệ rừng cộng đồng đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các mô hình thành công ở một số địa phương có thể được nhân rộng tại Phù Yên để nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.

4.1. Mô hình thành công trong quản lý rừng

Một số mô hình quản lý rừng cộng đồng đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân. Những mô hình này cần được nghiên cứu và áp dụng rộng rãi hơn.

4.2. Kết quả từ các dự án bảo vệ rừng

Các dự án bảo vệ rừng đã giúp cải thiện tình trạng rừng tại một số khu vực, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của rừng trong đời sống hàng ngày.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho quản lý rừng

Quản lý bảo vệ rừng cộng đồng tại huyện Phù Yên cần được chú trọng hơn nữa trong thời gian tới. Việc phát huy vai trò của cộng đồng và áp dụng các giải pháp hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên rừng bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của cộng đồng trong bảo vệ rừng

Cộng đồng dân cư thôn bản là nhân tố quyết định trong việc bảo vệ rừng. Sự tham gia tích cực của họ sẽ tạo ra một hệ thống bảo vệ rừng hiệu quả hơn.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho rừng

Cần có những chính sách hỗ trợ và khuyến khích cộng đồng tham gia vào quản lý rừng, từ đó tạo ra một môi trường sống bền vững cho cả người dân và tài nguyên rừng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý bảo vệ rừng dựa vào cộng đồng đang là hướng đi chiến lược trong tiến trình chuyển dịch từ lâm nghiệp Nhà nước sang lâm nghiệp xã hội tại Việt Nam. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán suy thoái tài nguyên rừng tự nhiên và nâng cao sinh kế tại huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La – địa bàn miền núi có tổng diện tích tự nhiên 123.655 ha, trong đó đất lâm nghiệp chiếm 54.538,17 ha (tương đương 44,11% diện tích tự nhiên). Toàn huyện sở hữu 50.440,24 ha rừng tự nhiên (chiếm 92,49% diện tích có rừng) với nhiều loài thực vật quý hiếm như Pơ mu, Lát hoa, Đẳng sâm cùng cánh đồng Mường Tấc rộng lớn thứ ba khu vực Tây Bắc.

Tuy nhiên, áp lực từ tập quán du canh du cư, khai thác gỗ trái phép và săn bắn động vật hoang dã đã làm suy giảm nghiêm trọng diện tích và chất lượng rừng. Tình trạng lũ lụt, hạn hán kéo dài hàng năm gây thiếu hụt nguồn nước tưới cho nông nghiệp, khiến tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện năm 2008 ở mức cao tới 28,85%. Mục tiêu cốt lõi của đề tài là đánh giá toàn diện vai trò của cộng đồng thôn bản, phân tích những rào cản thể chế - kinh tế, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý bảo vệ rừng gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân. Phạm vi nghiên cứu được triển khai sâu rộng trên địa bàn 27 xã, thị trấn của huyện Phù Yên, trọng tâm khảo sát thực địa tại các bản đại diện thuộc xã Suối Bau và xã Huy Tân trong giai đoạn 2004 - 2008. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để tăng cường diện tích che phủ rừng, củng cố 115 tổ đội bảo vệ rừng cấp bản và tạo việc làm cho hơn 51.887 lao động địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (CBNRM) và khung lý thuyết Lâm nghiệp cộng đồng (Community Forestry) theo định nghĩa chuẩn mực của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Tại Việt Nam, nghiên cứu phân định rõ hai mô hình vận hành cơ bản:

• Quản lý rừng cộng đồng: Cộng đồng thôn bản trực tiếp làm chủ sở hữu, quản lý và phân chia lợi ích trên các diện tích rừng truyền thống (rừng thiêng, rừng mó nước) hoặc rừng được Nhà nước giao quyền sử dụng đất lâm nghiệp ổn định.
• Quản lý rừng dựa vào cộng đồng: Cộng đồng tham gia bảo vệ, khoanh nuôi tái sinh các khu rừng thuộc sở hữu của Nhà nước (Ban quản lý rừng phòng hộ, Khu bảo tồn, Lâm trường) hoặc hộ gia đình thông qua hợp đồng khoán bảo vệ rừng.

Bên cạnh đó, đề tài vận dụng lý thuyết Vốn xã hội (Social Capital) và Thể chế bản địa (Indigenous Institutions) của Fisher (1973) để phân tích vai trò của luật tục, hương ước và niềm tin tâm linh trong việc điều chỉnh hành vi khai thác tài nguyên. Khái niệm cộng đồng dân cư thôn bản được cụ thể hóa theo Điều 3 Luật Bảo vệ và Phát triển rừng năm 2004, xác lập tư cách chủ thể quản lý rừng gắn liền với quyền lợi và nghĩa vụ pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp phương pháp định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu khoa học:

• Phương pháp chọn điểm và cỡ mẫu: Địa bàn điều tra được chọn theo phương pháp phân tầng đại diện sinh thái - nhân văn tại 2 điểm bản: Bản Suối Hiền (xã Suối Bau - 100% dân tộc H'Mông, quản lý 145,47 ha rừng) và Bản Lềm (xã Huy Tân - 67% dân tộc Mường, 33% dân tộc Thái, quản lý 283,08 ha rừng). Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 60 hộ gia đình (30 hộ/bản) được chọn ngẫu nhiên phân tầng theo 3 nhóm kinh tế: khá, trung bình và nghèo.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng kỹ thuật Đánh giá nhanh nông thôn (RRA), Đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) qua các cuộc thảo luận nhóm tập trung, vẽ sơ đồ tài nguyên, ma trận mâu thuẫn - hợp tác giữa các bên liên quan, kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ Chi cục Kiểm lâm, Phòng Tài nguyên & Môi trường và chính quyền địa phương.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Dữ liệu kinh tế hộ được phân tích định lượng bằng mô hình hàm sản xuất Cobb-Douglas dạng tuyến tính hóa qua logarit tự nhiên: $LnY = a_0 + \beta_1LnX_1 + \beta_2LnX_2 + ... + \beta_nLnX_n + D$. Lý do lựa chọn mô hình này là nhằm lượng hóa chính xác mức độ co giãn của các yếu tố nguồn lực từ rừng (củi đun, gỗ gia dụng, lâm sản ngoài gỗ) tác động đến tổng thu nhập bình quân của hộ gia đình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Quy mô quản lý rừng của cộng đồng chiếm ưu thế tuyệt đối: Trong tổng số diện tích đất có rừng toàn huyện, rừng giao cho cộng đồng bản quản lý đạt tới 28.823,11 ha (rừng tự nhiên chiếm 28.189,24 ha và rừng trồng chiếm 633,87 ha), chiếm hơn 52,8% tổng quỹ đất lâm nghiệp toàn huyện. Con số này cao gấp 2,35 lần so với diện tích giao cho tập thể, đoàn thể xã (12.258,34 ha) và gấp 11,6 lần so với diện tích giao cho nhóm hộ, hộ gia đình cá thể (2.468,21 ha).
• Sự phụ thuộc mật thiết của sinh kế vào tài nguyên rừng: Kết quả khảo sát 60 hộ gia đình cho thấy 100% số hộ sử dụng gỗ rừng tự nhiên để dựng nhà ở và làm chuồng trại gia súc. Trung bình một hộ gia đình khai thác từ 2 - 3 $m^3$ gỗ tròn và từ 10 - 30 ste củi mỗi năm để phục vụ nhu cầu sinh hoạt. Hơn nữa, canh tác nương rẫy truyền thống đáp ứng từ 40% đến 80% nhu cầu lương thực tại chỗ của đồng bào vùng cao.
• Chính sách đãi ngộ và nguồn lực bảo vệ rừng còn nhiều bất cập: Định mức chi trả kinh phí khoán bảo vệ rừng từ nguồn vốn sự nghiệp Kiểm lâm còn quá thấp, chỉ đạt 9.000 đồng/ha/năm, không đủ bù đắp chi phí công lao động tuần tra. Toàn huyện thành lập 115 tổ đội bảo vệ rừng cấp bản với 920 lượt thành viên tham gia, nhưng thiếu phương tiện chuyên dụng và phụ cấp trách nhiệm duy trì hoạt động.
• Sức mạnh bền vững từ luật tục và thiết chế văn hóa tâm linh: Tín ngưỡng thờ phụng rừng thiêng ("đông xên"), rừng ma ("đông pả heo"), rừng nguồn nước ("đông căm") của đồng bào Thái với triết lý "Tai pả phăng, nhăng pả liêng" (Sống rừng nuôi, chết rừng chôn) có tác dụng bảo vệ nguyên vẹn các dải rừng đầu nguồn xung yếu hiệu quả hơn nhiều biện pháp hành chính đơn thuần.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực địa phản ánh rõ mâu thuẫn sâu sắc giữa yêu cầu bảo tồn sinh thái nghiêm ngặt với áp lực sinh tồn ngắn hạn của người dân miền núi. Mức thu nhập bình quân đầu người tại các xã vùng cao như Suối Bau chỉ đạt 218.000 đồng/tháng và Suối Tọ đạt 212.000 đồng/tháng, kết hợp với tỷ lệ hộ nghèo 28,85% là nguyên nhân gốc rễ dẫn đến tình trạng phá rừng làm nương và săn bắt động vật hoang dã (lực lượng chức năng đã thu giữ 2.532 khẩu súng săn và phá hủy 50 - 70 bẫy thú mỗi năm).

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các chương trình giao rừng tại Thái Lan (Làng rừng) hay giao quyền cho hơn 800 nhóm sử dụng rừng tại Nepal (với hơn 500.000 ha rừng suy thoái được phục hồi) đều khẳng định: Rừng chỉ được giữ vững khi người dân được xác lập quyền tài sản rõ ràng và được hưởng lợi trực tiếp từ việc bảo vệ.

Các dữ liệu phân tích trong luận văn có thể được trực quan hóa qua biểu đồ tròn biểu thị cơ cấu 4 nhóm chủ thể quản lý đất lâm nghiệp và bảng hồi quy kinh tế lượng Cobb-Douglas. Kết quả hồi quy chứng minh rõ rệt: Khi các nguồn thu từ kinh tế lâm nghiệp ngoài gỗ và hoạt động hỗ trợ kỹ thuật tăng lên 1%, tổng thu nhập hộ gia đình sẽ tăng trưởng tương ứng theo hệ số co giãn dương có ý nghĩa thống kê cao, góp phần giảm áp lực xâm hại rừng tự nhiên.

Đề xuất và khuyến nghị

• Nâng cao định mức tài chính và hoàn thiện cơ chế chia sẻ lợi ích: Kiến nghị UBND tỉnh Sơn La và Sở Nông nghiệp & PTNT điều chỉnh tăng mức kinh phí khoán bảo vệ rừng từ 9.000 đồng/ha/năm lên mức 200.000 - 400.000 đồng/ha/năm trong giai đoạn 2009 - 2015; quy định rõ tỷ lệ phân chia lâm sản phụ và gỗ tỉa thưa cho cộng đồng bản được giao rừng.
• Thể chế hóa quy ước thôn bản gắn với luật tục truyền thống: Ban chỉ đạo cấp huyện phối hợp với Hạt Kiểm lâm hướng dẫn 100% các bản hoàn thiện và phê duyệt Quy ước bảo vệ và phát triển rừng theo Thông tư số 70/2007/TT-BNN; khôi phục và khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt hệ thống rừng thiêng, rừng đầu nguồn sinh thủy.
• Phát triển sinh kế bền vững và chuyển dịch cơ cấu cây trồng: Triển khai mô hình nông lâm kết hợp, trồng rừng nguyên liệu giấy tập trung tại vùng đồng bào thiểu số theo Thông tư 52/TT-BNN; hỗ trợ kỹ thuật thâm canh lúa nước vùng Mường Tấc và chăn nuôi đại gia súc có kiểm soát để kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện xuống dưới 15%.
• Củng cố năng lực thực thi và trang thiết bị cho 115 tổ đội bảo vệ rừng: UBND các xã trích ngân sách địa phương và quỹ bảo vệ rừng để hỗ trợ phụ cấp tuần tra cho 920 thành viên tổ đội quần chúng; tổ chức tập huấn nghiệp vụ phòng cháy chữa cháy rừng (PCCCR) và kỹ năng khuyến lâm định kỳ hàng năm cho 100% cán bộ cơ sở.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng Kiểm lâm: Tham khảo cơ sở thực tiễn để quy hoạch giao đất giao rừng, xây dựng định mức chi trả dịch vụ môi trường rừng và điều chỉnh chính sách khoán bảo vệ rừng cấp cơ sở.
• Các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên: Tiếp cận khung phương pháp đánh giá có sự tham gia (PRA) kết hợp ứng dụng mô hình hàm sản xuất Cobb-Douglas trong phân tích kinh tế - xã hội miền núi.
• Ban quản lý rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và doanh nghiệp lâm nghiệp: Vận dụng mô hình đồng quản lý và cơ chế phối hợp liên ngành nhằm giải quyết xung đột tài nguyên giữa chủ rừng nhà nước với cộng đồng bản địa.
• Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị điều phối dự án phát triển nông thôn: Sử dụng dữ liệu thực địa để thiết kế các can thiệp sinh kế, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển rừng bền vững và bảo tồn tri thức bản địa.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao quản lý rừng dựa vào cộng đồng là chìa khóa bảo vệ rừng tại Phù Yên? Cộng đồng thôn bản sở hữu tri thức bản địa phong phú, sống gắn kết trực tiếp với rừng và quản lý hơn 52,8% diện tích rừng toàn huyện. Sự tham gia tự giác của người dân giúp kiểm soát rừng tại chỗ hiệu quả, giảm thiểu tối đa chi phí quản lý hành chính cho ngân sách Nhà nước.

• Mức hỗ trợ khoán bảo vệ rừng 9.000 đồng/ha/năm gây ra những trở ngại gì? Mức chi trả 9.000 đồng/ha/năm là quá thấp so với công sức tuần tra địa hình đồi núi phức tạp. Nguồn kinh phí này không đủ tạo động lực kinh tế để người dân bỏ thời gian tham gia tuần tra, dẫn đến sự thiếu bền vững trong hoạt động của các tổ đội bảo vệ rừng.

• Tri thức bản địa và văn hóa tâm linh của người Thái hỗ trợ giữ rừng như thế nào? Quan niệm "Sống rừng nuôi, chết rừng chôn" cùng các khu rừng cấm, rừng thiêng ("đông xên", "đông căm") tạo ra rào cản đạo đức và tâm linh tối thượng. Các luật tục này ngăn cấm tuyệt đối hành vi chặt cây, săn bắt bừa bãi tại đầu nguồn nước, giúp duy trì cân bằng sinh thái qua nhiều thế hệ.

• Mô hình hồi quy Cobb-Douglas trong luận văn chứng minh điều gì? Mô hình toán kinh tế lượng chứng minh mối tương quan thuận giữa nguồn thu lâm sản hợp pháp (lâm sản ngoài gỗ, cây công nghiệp dưới tán) với tổng thu nhập hộ. Khi sinh kế được cải thiện, áp lực phá rừng làm nương rẫy tự động suy giảm rõ rệt.

• Làm sao để giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu dùng gỗ làm nhà và lệnh đóng cửa rừng? Cần áp dụng đồng bộ giải pháp: Quy hoạch vùng khai thác gỗ gia dụng tận dụng theo quy ước thôn bản, hỗ trợ vật liệu xây dựng thay thế (xi măng, gạch ngói), và đẩy mạnh trồng rừng gỗ lớn xen cây nguyên liệu nhanh để đáp ứng nhu cầu vật liệu tại chỗ.

Kết luận

• Luận văn đã đánh giá toàn diện hiện trạng 54.538,17 ha rừng tại Phù Yên, khẳng định vị trí chủ đạo của 28.823,11 ha rừng do cộng đồng thôn bản quản lý.
• Làm sáng tỏ giá trị to lớn của thể chế bản địa, luật tục và văn hóa giữ rừng thiêng của các dân tộc H'Mông, Thái, Mường trong công tác bảo tồn sinh thái.
• Chỉ rõ điểm nghẽn chính sách về mức hỗ trợ khoán 9.000 đồng/ha/năm và sinh kế đốt nương chiếm 40 - 80% nhu cầu lương thực của người dân.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược đồng bộ về kinh tế, thể chế, kỹ thuật nông lâm kết hợp và củng cố 115 tổ đội bảo vệ rừng cấp cơ sở.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc cho lộ trình nhân rộng mô hình lâm nghiệp xã hội và đồng quản lý tài nguyên rừng bền vững tại khu vực Tây Bắc. Hãy tham khảo và ứng dụng ngay các giải pháp của luận văn để nâng cao năng lực quản trị rừng cộng đồng hiệu quả!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành Lâm nghiệp nƣớc ta đang trong quá trình chuyển mạnh từ lâm nghiệp Nhà nƣớc sang lâm nghiệp xã hội. Trong quá trình chuyển đổi này đã và đang xuất hiện những nhân tố mới trong quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, trong đó cộng đồng dân cƣ thôn, bản, những ngƣời hiện đang sinh sống ở vùng rừng và gần rừng, đời sống kinh tế, xã hội của họ có quan hệ trực tiếp và gắn chặt với rừng, đây là một nhân tố tích cực và ngày càng có vị trí quan trọng trong hệ thống quản lý rừng cộng đồng. Vì vậy, phát huy vai trò tham gia của các cộng đồng dân cƣ thôn, bản để quản lý rừng là vấn đề vừa mang ý nghĩa phát huy truyền thống dân tộc, vừa tạo ra một cách quản lý rừng có hiệu quả hơn, bền vững hơn, phù hợp với những xu thế phát triển nghề rừng trên thế giới, đặc biệt là các nƣớc đang phát triển [2], [21]. Huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La là một huyện miền núi với lợi thế về tiềm năng đất đai, có tổng diện tích tự nhiên là: 123655ha, trong đó diện tích đất rừng là: 54538,17ha, chủ yếu là rừng tự nhiên.

Đây là nguồn tài nguyên quí gía và phong phú nhất của địa phƣơng. Phù Yên còn đƣợc biết đến với cánh đồng “Mường Tấc”, cánh đồng rộng thứ ba của vùng Tây Bắc: “Nhất Thanh - Nhì Lò - Tam Tấc - Tứ Than”. Tuy nhiên, trong nhiều năm qua do khai thác và sử dụng rừng chƣa hợp lý, hoạt động săn bắn và khai thác gỗ trái phép vẫn thƣờng xuyên xảy ra làm cho diện tích và chất lƣợng rừng tự nhiên của huyện ngày một suy giảm, thiếu ổn định, hạn hán, lũ lụt xảy ra hàng năm, gây nhiều thiệt hại cho hoạt động sản xuất nông lâm nghiệp, diện tích đất ruộng cũng dần bị thu hẹp do thiếu nƣớc sản xuất,.dẫn đến tình trạng kinh tế chậm phát triển, đời sồng nhân dân nghèo nàn lạc hậu. Từ thực tế đã cho thấy, một trong những nguyên nhân chủ yếu gây mất rừng là thiếu sự tham gia tích cực của ngƣời cộng đồng dân cƣ địa phƣơng.

Không ít ngƣời thờ ơ với hoạt động xâm hại rừng, thậm trí còn trực tiếp tham gia vào hoạt động khai thác gỗ và động vật rừng. Công tác quản lý rừng không thể hiệu quả nếu chỉ đơn thuần dựa vào Nhà nƣớc, mà phải khuyến khích tham gia của cộng đồng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Vấn đề là làm thế nào để phát huy đƣợc vai trò của cộng đồng tham gia vào quản lý bảo vệ rừng, cần có những giải pháp gì về kinh tế, xã hội, về khoa học công nghệ để xã hội hoá công tác này. Đây là vấn đề băn khoăn trăn trở không chỉ của những ngƣời trực tiếp làm công tác quản lý bảo vệ rừng mà của các cấp chính quyền địa phƣơng.

Nhằm góp phần bảo vệ tốt diện tích rừng hiện còn và nâng cao chất lƣợng cuộc sống cho ngƣời dân trên địa bàn huyện Phù Yên, trong khuôn khổ xây dựng luận văn Cao học, tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp quản lý bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng ở huyện Phù Yên, tỉnh Sơn La”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Nhận thức về quản lý bảo vệ rừng trên cơ sở cộng đồng Cộng đồng là một tập hợp những ngƣời sống gắn bó với nhau thành một xã hội nhỏ có những điểm tƣơng đồng về mặt văn hoá, kinh tế, xã hội truyền thống, phong tục tập quán, có các quan hệ trong sản xuất và đời sống gắn bó với nhau và thƣờng có ranh giới không gian trong một thôn, bản.