Đề xuất giải pháp phục hồi rừng thứ sinh nghèo trên núi đá vôi tại vùng đệm vườn quốc gia Cát Bà

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay đề xuất một số giải pháp kỹ thuật phục hồi rừng thứ sinh nghèo trên núi đá vôi tại vùng đệm, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Giải Pháp Phục Hồi Rừng Thứ Sinh Nghèo Trên Núi Đá Vôi Tại Cát Bà
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan niệm về rừng thứ sinh nghèo và phục hồi rừng thứ sinh nghèo

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà

Rừng thứ sinh nghèo trên núi đá vôi tại Cát Bà đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Việc phục hồi rừng không chỉ giúp bảo tồn đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển bền vững khu vực. Giải pháp phục hồi rừng thứ sinh nghèo cần được nghiên cứu và áp dụng một cách đồng bộ và hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà

Rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà có cấu trúc sinh thái đa dạng nhưng đang bị suy giảm nghiêm trọng. Các loài thực vật quý hiếm như Nghiên, Kim Giao đang có nguy cơ tuyệt chủng do tác động của con người và biến đổi khí hậu.

1.2. Vai trò của rừng thứ sinh trong hệ sinh thái

Rừng thứ sinh đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn nước và giảm thiểu thiên tai. Việc phục hồi rừng sẽ giúp cải thiện chất lượng môi trường sống cho các loài động thực vật.

II. Thách thức trong việc phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà

Việc phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà gặp nhiều thách thức như sự xâm lấn của các hoạt động kinh tế, biến đổi khí hậu và thiếu nguồn lực cho công tác bảo tồn. Những thách thức này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời.

2.1. Tác động của con người đến rừng thứ sinh

Các hoạt động khai thác gỗ, du lịch không bền vững và nông nghiệp đã làm suy giảm diện tích rừng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm mất đi các dịch vụ sinh thái mà rừng cung cấp.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến rừng

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện khí hậu tại Cát Bà, gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi của rừng thứ sinh nghèo.

III. Phương pháp phục hồi rừng thứ sinh nghèo hiệu quả tại Cát Bà

Để phục hồi rừng thứ sinh nghèo, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Các giải pháp như khoanh nuôi, trồng cây bản địa và quản lý bền vững sẽ giúp phục hồi hệ sinh thái rừng.

3.1. Khoanh nuôi và bảo vệ rừng

Khoanh nuôi là phương pháp hiệu quả để bảo vệ và phục hồi rừng. Việc này giúp tạo điều kiện cho các loài thực vật phát triển tự nhiên, từ đó phục hồi đa dạng sinh học.

3.2. Trồng cây bản địa và cải tạo đất

Trồng cây bản địa không chỉ giúp phục hồi rừng mà còn cải thiện chất lượng đất. Các loài cây bản địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu và đất đai tại Cát Bà.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về phục hồi rừng

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà đã mang lại kết quả tích cực. Các mô hình phục hồi đã được triển khai và cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện môi trường.

4.1. Mô hình phục hồi rừng thành công

Một số mô hình phục hồi rừng tại Cát Bà đã thành công trong việc tăng cường độ che phủ rừng và phục hồi đa dạng sinh học. Các mô hình này có thể được nhân rộng ra các khu vực khác.

4.2. Đánh giá tác động của phục hồi rừng

Đánh giá tác động của các giải pháp phục hồi rừng cho thấy sự cải thiện rõ rệt về chất lượng môi trường sống và sự gia tăng số lượng loài thực vật và động vật trong khu vực.

V. Kết luận và tương lai của phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà

Phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Các giải pháp đã được đề xuất cần được triển khai một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn rừng

Bảo tồn rừng không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững. Rừng là nguồn tài nguyên quý giá cần được bảo vệ và phát huy.

5.2. Hướng đi tương lai cho phục hồi rừng

Tương lai của phục hồi rừng thứ sinh nghèo tại Cát Bà phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan, từ chính quyền đến cộng đồng địa phương. Cần có các chính sách hỗ trợ và nguồn lực để thực hiện hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP HOÀNG VĂN THẬP ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP KỸ THUẬT PHỤC HỒI RỪNG THỨ SINH NGHÈO TRÊN NÚI ĐÁ VÔI TẠI VÙNG ĐỆM VƯỜN QUỐC GIA CÁT BÀ LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC LÂM NGHIỆP HÀ NỘI, 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò ViÖt Nam cã diÖn tÝch tù nhiªn 33,12 triÖu hecta, trong ®ã diÖn tÝch ®Êt l©m nghiÖp 18,77 triÖu hecta, chiÕm 56,67%. N»m trªn b¸n ®¶o §«ng D­¬ng, chÞu ¶nh h­ëng cña khÝ hËu nhiÖt ®íi giã mïa, ®Þa h×nh chia c¾t phøc t¹p, tr¶i dµi qua nhiÒu vïng sinh th¸i kh¸c nhau, ViÖt Nam cã nguån tµi nguyªn phong phó, cã tÝnh ®a d¹ng sinh häc vµ ®Æc h÷u cao. Tuy nhiªn, do chiÕn tranh kÐo dµi dÉn ®Õn sù ®ãi nghÌo, céng víi c¬ chÕ chÝnh s¸ch ch­a phï hîp dÉn ®Õn rõng bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ, nhiÒu nguån tµi nguyªn ®éng, thùc vËt rõng quý hiÕm bÞ tuyÖt chñng (n¨m 1943 diÖn tÝch rõng lµ 14,3 triÖu hecta vµ sau 50 n¨m diÖn tÝch rõng hiÖn nay chØ cßn xÊp xØ 13 triÖu hecta). Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, §¶ng vµ Nhµ n­íc ta ®· kh«ng ngõng quan t©m tíi ph¸t triÓn l©m nghiÖp, th«ng qua c¸c chÝnh s¸ch hç trî b»ng c¸c ch­¬ng tr×nh dù ¸n nh­ ch­¬ng tr×nh 327, ch­¬ng tr×nh 661, v.v, do ®ã diÖn tÝch rõng ®· ®­îc t¨ng lªn nh­ng kh«ng ®¸ng kÓ, bªn c¹nh ®ã c¸c loµi ®éng thùc vËt quý hiÕm cã nguy c¬ bÞ tuyÖt chñng vÉn cßn tiÕp diÔn.

§Æc biÖt rõng trªn nói ®¸ v«i ®· bÞ gi¶m sót nhanh chãng c¶ vÒ sè l­îng vµ chÊt l­îng. Nh÷ng t¸c ®éng nµy ®· ¶nh h­ëng lín ®Õn kh¶ n¨ng tån t¹i cña rõng, lµm mÊt c©n b»ng hÖ sinh th¸i, diÔn thÕ rõng ®i theo chiÒu tiªu cùc [31]. §¶o C¸t Bµ lµ ®¶o ®Æc tr­ng cho hÖ sinh th¸i rõng - biÓn. N¬i ®©y cã V­ên Quèc gia danh tiÕng, lµ ®Þa chØ du lÞch hÊp dÉn ®èi víi du kh¸ch trong vµ ngoµi n­íc.

§Þa danh nµy kh«ng chØ cã vÎ ®Ñp hÊp dÉn mµ cßn lµ mét kho tµi nguyªn thiªn nhiªn phong phó, ®a d¹ng. V× vËy, viÖc nghiªn cøu qu¶n lý vµ sö dông bÒn v÷ng nguån tµi nguyªn thiªn nhiªn nãi chung vµ tµi nguyªn rõng trªn nói ®¸ v«i nãi riªng cã ý nghÜa to lín vµ thiÕt thùc vÒ c¸c mÆt kinh tÕ, x· héi, v¨n ho¸, khoa häc vµ m«i tr­êng. Rõng trªn nói ®¸ v«i ë C¸t Bµ cã cÊu tróc vµ tæ thµnh phong phó trªn ®Þa h×nh phøc t¹p. Tuy nhiªn, hiÖn nay phÇn lín kiÓu rõng nµy ®· trë nªn nghÌo kiÖt, nhiÒu loµi c©y quý trong rõng nh­; §inh, NghiÕn, Hoµng §µn, Kim Giao, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Cä H¹ Long ®· khan hiÕm vµ ®ang bÞ ®e do¹ biÕn mÊt.

Mét khi hÖ sinh th¸i rõng trªn nói ®¸ v«i bÞ tµn ph¸ th× kh¶ n¨ng tù phôc håi gÆp rÊt nhiÒu khã kh¨n, ®Æc ®iÓm nµy kh¸c h¼n víi hÖ sinh th¸i rõng nói ®Êt. MÆc dï vËy, cho ®Õn nay chóng ta vÉn ch­a x¸c ®Þnh ®­îc nh÷ng gi¶i ph¸p ®ång bé cho ho¹t ®éng phôc håi vµ ph¸t triÓn rõng trªn nói ®¸ v«i t¹i VQG C¸t Bµ, cô thÓ lµ: - Ch­a x¸c ®Þnh ®­îc tiªu chuÈn ph©n lo¹i ®èi t­îng cÇn t¸c ®éng cho tõng ®iÒu kiÖn cô thÓ. - Ch­a x©y dùng ®­îc hÖ thèng biÖn ph¸p kü thuËt hoµn chØnh, nh÷ng quy tr×nh c«ng nghÖ cã hiÖu qu¶ cao cho ho¹t ®éng phôc håi vµ ph¸t triÓn rõng trong tõng ®iÒu kiÖn cô thÓ. - Ch­a x¸c ®Þnh ®­îc tËp ®oµn c©y phï hîp ®Ó ph¸t huy tiÒm lùc kinh tÕ vµ sinh th¸i cao cña rõng trªn nói ®¸ v«i.

§Ó gãp phÇn gi¶i quyÕt nh÷ng tån t¹i trªn, ®Ò tµi "§Ò xuÊt mét sè gi¶i ph¸p kü thuËt phôc håi rõng thø sinh nghÌo trªn nói ®¸ v«i t¹i vïng ®Öm V­ên Quèc Gia C¸t Bµ" ®· ®­îc thùc hiÖn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Quan niÖm vÒ rõng thø sinh nghÌo vµ phôc håi rõng thø sinh nghÌo Tuy kh¸c nhau vÒ ng«n tõ hay c¸ch diÔn ®¹t, nh­ng cho ®Õn nay thuËt ng÷ rõng thø sinh nghÌo (Degraded secondary forest) ®· ®­îc nhËn thøc thèng nhÊt trªn ph¹m vi toµn thÕ giíi. Rõng thø sinh nghÌo lµ rõng n»m trong lo¹t diÔn thÕ thø sinh, tiÒm n¨ng vµ c¸c chøc n¨ng cã lîi cña rõng ®· bÞ suy gi¶m d­íi t¸c ®éng cña c¸c yÕu tè tù nhiªn, kinh tÕ, x· héi, ®Æc biÖt lµ t¸c ®éng cña con ng­êi (A.

Quan ®iÓm hiÖn nay vÒ phôc håi rõng thø sinh nghÌo ®­îc chia thµnh ba nhãm chÝnh nh­ sau: Mét lµ, phôc håi rõng lµ ®­a rõng ®Õn tr¹ng th¸i hoµn chØnh, tiÕp cËn víi tr¹ng th¸i tr­íc khi bÞ t¸c ®éng. Theo quan ®iÓm nµy cã c¸c t¸c gi¶ Cairns (1995), Jordan (1995) vµ Egan (1996). Hai lµ, nhÊn m¹nh hÖ sinh th¸i rõng ph¶i ®­îc phôc håi tíi møc ®é bÒn v÷ng nµo ®ã b»ng con ®­êng tù nhiªn hoÆc nh©n t¹o mµ kh«ng nhÊt thiÕt gièng nh­ hÖ sinh th¸i ban ®Çu. §©y lµ quan ®iÓm nhËn ®­îc nhiÒu sù t¸n ®ång nhÊt.

§iÓn h×nh cña quan ®iÓm nµy lµ: Harrington, 1999; Kumar, 1999; Bradshaw, 2002; IUCN, 2003; David Lamb, 2003). Ba lµ, tËp trung vµo viÖc x¸c ®Þnh c¸c nguyªn nh©n vµ yÕu tè rµo c¶n cña qu¸ tr×nh phôc håi rõng. §iÓn h×nh lµ nghiªn cøu cña ITTO (2002) khi nhÊn m¹nh, nh÷ng khu vùc ®Êt rõng ®· bÞ tho¸i ho¸, hµm l­îng chÊt dinh d­ìng trong ®Êt thÊp, kÕt cÊu kh«ng tèt, nhiÒu mÇm bÖnh, xãi mßn m¹nh vµ löa rõng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 §Ó phôc håi rõng cÇn ph¶i x¸c ®Þnh c¸c nh©n tè ¶nh h­ëng tíi sù mÊt rõng (stress factors), tõ ®ã h¹n chÕ hoÆc lo¹i bá chóng.

§©y ®­îc coi nh­ mét quan ®iÓm, mét sù nh×n nhËn míi vÒ phôc håi rõng, v× ®· b­íc ®Çu g¾n kÕt phôc håi rõng víi c¸c yÕu tè x· héi, khi nguyªn nh©n chÝnh g©y nªn mÊt rõng t¹i c¸c n­íc nhiÖt ®íi chÝnh lµ con ng­êi. Thµnh tùu nghiªn cøu phôc håi rõng thø sinh nghÌo trªn nói ®¸ v«i Khi nghiªn cøu th¶m thùc vËt trªn nói ®¸, ®Æc biÖt trªn nói ®¸ v«i ë nhiÖt ®íi, nhiÒu chuyªn gia vÒ thùc vËt, ®Þa lý thùc vËt, thæ nh­ìng ®· rÊt ng¹c nhiªn tr­íc hÖ sinh th¸i hïng vÜ cã vÎ ®Ñp kú diÖu vµ cho nhiÒu s¶n phÈm quý gi¸. Nói ®¸ cã ®Êt Ýt vµ máng, v¸ch nói gÇn nh­ dùng ®øng, sau thêi gian kh«ng l©u phÇn lín ®Êt sÏ bÞ gét röa xuèng ch©n nói. H¬n n÷a nói ®¸ khi kh«ng cã t¸n rõng che phñ, biªn ®é nhiÖt cao, phong ho¸ sÏ rÊt m¹nh, ®¸ nøt thµnh tõng t¶ng vµ s¹t lë r¬i xuèng.

Nh÷ng nghiªn cøu nµy còng khuyÕn c¸o r»ng: Mét khi rõng nói ®¸ v«i bÞ tµn ph¸ nÆng nÒ th× rõng rÊt khã cã thÓ tù phôc håi trë l¹i, ®Æc ®iÓm nµy kh¸c h¼n víi hÖ sinh th¸i nói ®Êt. Sau khi th¶m thùc vËt nói ®¸ v«i bÞ mÊt, d­íi c¸c trËn m­a lín vµ c­êng ®é m¹nh ë vïng khÝ hËu nhiÖt ®íi Èm (nh­ ë ViÖt Nam), ch©n nói bÞ thiÖt h¹i, ®e do¹ ®êi sèng vµ s¶n xuÊt cña con ng­êi (dÉn theo TrÇn H÷u Viªn, 2004 [40]). ViÖn l©m nghiÖp Qu¶ng T©y vµ Qu¶ng §«ng - Trung Quèc ®· nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh tr­ëng cña mét sè loµi c©y trªn nói ®¸ v«i nh­: Toona sinensis, Delavaya toxocarpa, Chukrasia tabularis, Excentrodendron tonkinensis. Nh÷ng nghiªn cøu ®ã ®· ®­îc tæng kÕt s¬ bé sau nhiÒu héi th¶o khoa häc ë Häc viÖn L©m nghiÖp B¾c Kinh víi sù tham gia cña nhiÒu nhµ khoa häc l©m nghiÖp ®Çu ngµnh cña n­íc nµy vµ nh÷ng h­íng dÉn t¹m thêi vÒ kü thuËt phôc håi rõng trªn nói ®¸ v«i ®· ®­îc x©y dùng.

Tuy nhiªn, nh÷ng nguyªn lý vÒ phôc håi vµ ph¸t triÓn rõng trªn nói ®¸ v«i ch­a ®­îc tæng kÕt mét c¸ch cã hÖ thèng nªn viÖc ¸p dông nh÷ng h­íng dÉn nµy cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 nhiÒu quèc gia kh¸c, trong ®ã cã ViÖt Nam cßn khiªm tèn vµ ®ang trong giai ®o¹n thö nghiÖm. Tån t¹i nghiªn cøu phôc håi rõng thø sinh nghÌo trªn nói ®¸ v«i Nh×n chung trªn thÕ giíi nh÷ng nghiªn cøu vÒ phôc håi rõng míi chØ tËp trung vµo phôc håi rõng trªn nói ®Êt, nh÷ng nghiªn cøu phôc håi rõng trªn nói ®¸ v«i rÊt Ýt. C¸c nghiªn cøu míi chØ tËp trung vµo c¸c lÜnh vùc nh­: ph©n chia th¶m thùc vËt trªn nói ®¸ v«i, nghiªn cøu ®a d¹ng loµi trªn nói ®¸ v«i, ph©n vïng sinh th¸i trªn nói ®¸ v«i. MÆt kh¸c, nh÷ng nguyªn lý vÒ phôc håi vµ ph¸t triÓn rõng trªn nói ®¸ v«i ch­a ®­îc tæng kÕt mét c¸ch hÖ thèng, nªn viÖc ¸p dông nh÷ng h­íng dÉn nµy cho nhiÒu quèc gia kh¸c, trong ®ã cã ViÖt Nam cßn khiªm tèn vµ ®ang trong giai ®o¹n thö nghiÖm.

Quan ®iÓm vÒ rõng thø sinh nghÌo vµ phôc håi rõng thø sinh nghÌo Th¸i V¨n Trõng (1970, 1978) vµ TrÇn Ngò Ph­¬ng (1970) cho r»ng, rõng thø sinh nghÌo lµ rõng thø sinh ®ang ë trong lo¹t diÔn thÕ theo chiÒu h­íng tho¸i ho¸. TrÇn Ngò Ph­¬ng (2000) cßn kh¼ng ®Þnh tÊt c¶ c¸c kiÓu rõng giµu nguyªn sinh hay thø sinh, d­íi t¸c ®éng ph¸ ho¹i liªn tiÕp cña con ng­êi, cuèi cïng vÉn biÕn thµnh tr¶ng cá, víi ph­¬ng thøc chÆt tØa th­a vµ t¸i sinh tù nhiªn tõ rõng nguyªn liÖu ban ®Çu sÏ trë thµnh rõng h¹t hay rõng chåi, rõng nµy sÏ tho¸i ho¸ thµnh rõng chåi vµ cuèi cïng rõng chåi sÏ tho¸i ho¸ thµnh tr¶ng cá [27], [28]. Theo Ph¹m V¨n §iÓn (2006): (1) Rõng thø sinh nghÌo lµ rõng nghÌo vÒ tr÷ l­îng vµ tµi nguyªn sinh häc, nghÌo nµn vÒ loµi c©y môc ®Ých, vÒ chñng lo¹i, sè l­îng vµ chÊt l­îng l©m s¶n. (2) Rõng thø sinh nghÌo lµ rõng nghÌo c¶ vÒ gi¸ trÞ kinh tÕ, vÒ kh¶ n¨ng ®¸p øng nhu cÇu kinh tÕ – x· héi cña con ng­êi.

(3) Rõng thø sinh nghÌo cßn lµ rõng nghÌo vÒ n¨ng lùc tù phôc håi, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 biÓu hiÖn râ nhÊt th«ng qua n¨ng lùc t¸i sinh. Ngoµi ra, rõng thø sinh nghÌo cßn lµ rõng nghÌo vÒ kh¶ n¨ng dÞch vô, nghÌo vÒ vai trß b¶o vÖ m«i tr­êng sinh th¸i, nh­ ®iÒu hoµ khÝ hËu, gi÷ vµ ®iÒu tiÕt n­íc, h¹n chÕ xãi mßn ®Êt, v. Phôc håi rõng tr­íc hÕt lµ phôc håi l¹i thµnh phÇn chñ yÕu cña rõng lµ th¶m thùc vËt c©y gç. Phôc håi rõng lµ mét qu¸ tr×nh sinh häc gåm nhiÒu giai ®o¹n vµ kÕt thóc b»ng sù xuÊt hiÖn mét thÕ hÖ míi th¶m c©y gç b¾t ®Çu khÐp t¸n.

Qu¸ tr×nh phôc håi rõng sÏ t¹o ®iÒu kiÖn cho sù c©n b»ng sinh häc xuÊt hiÖn, ®¶m b¶o chi sù c©n b»ng nµy tån t¹i liªn tôc vµ còng v× thÕ mµ chóng ta sö dông chóng liªn tôc ®­îc (Vâ §¹i H¶i vµ céng sù, 2003) [14].