Đặt vấn đề Bộ mối (Isoptear) hay còn gọi là bộ cánh đều thuộc lớp côn trùng. Mối là nhóm côn trùng đa hình thái và chức năng rõ rệt. Trong tổ mối có sự xuất hiện các đẳng cấp khác nhau bao gồm mối vua, mối chúa, mối lính, mối thợ, mối cánh. Chúng sống dạng tập đoàn có tổ chức cao.
Mối có đặc điểm hình thái: Có 2 cánh mỏng, cấu tạo 2 cánh giống nhau và kích thước gần bằng nhau, cánh mối chỉ có ở các cá thể sinh sản trước khi giao hoan, sau khi giao hoan đôi cánh rụng đi mất. Các cá thể có đẳng cấp khác như mối thợ và mối lính đều có cánh. Cơ quan miệng kiểu gặm nhai, chân dạng chân chạy, mối là loại biến thái không hoàn toàn (Vũ Quang Mạnh và cs,1993) Trên thế giới mối có trên 2700 loài như: Coptotermes, Odototermes, Macrotermes, Hicrotermes, Hypotermes, Cryptotermes,…các loài có đặc điểm khác nhau. Chúng khác nhau về cấu trúc tổ (có loài làm tổ nổi trên mặt đất, có loài làm tổ chìm, có loài làm tổ trên cây), đặc điểm dinh dưỡng (có loài chuyên ăn gỗ khô, có loài chuyên ăn gỗ ẩm, có loài chuyên ăn mùn), có loài đắp đường mui, có loài không đắp đường mui khi đi kiếm ăn, có loài ăn bên ngoài có loài chuyên ăn bên trong gỗ,….
Vấn đề mối phá hoại các công trình xây dựng, kho tàng, khu bảo tồn di tích, đê điều, cây trồng … hiện nay là rất nghiêm trọng. Dù chưa có số liệu thống kê chính thức nào, nhưng thiệt hại hàng năm do mối gây ra không phải là nhỏ. Mối không những xâm nhập vào nhà tranh, vách nứa, mà còn xâm nhập vào những nhà xây dựng kiên cố, bê tông cốt thép; thâm nhập đường hầm cáp, nhà xưởng, nhà kho, thuỷ điện, gây chập mạch điện, ảnh hưởng các công trình kỹ thuật. Để khắc phục hậu quả, mỗi công trình phải cần kinh phí hàng chục triệu đồng để sửa chữa.
Đặc biệt là các vật tư, nguyên liệu qúy hiếm, các lưu trữ, các thư tịch cổ, các hiện vật bảo tồn, bảo tàng, giá trị không thể tính bằng tiền bạc. h 2 Hàng năm mối gây ra những thiệt hại không nhỏ về tài chính cho nhiều quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam chúng ta. Tại các công trình đang sử dụng, mỗi năm chúng ta phải bỏ ra một lượng kinh phí khổng lồ để duy trì, sửa chữa và thay thế các thiệt hại và khiếm khuyết mà mối đã gây ra. Các công trình xây dựng hiện nay đang có nguy cơ tiềm ẩn về sự phá hoại của loài mối.
Mỗi đối tượng nhà cửa, kho tàng và cây. bị các loài mối gây hại ở mức độ khác nhau. Riêng với nhà cửa, kho tàng ở nước ta thì mức độ gây hại nghiêm trọng nhất thuộc về các loài mối thuộc giống coptotermes (còn gọi là mối gỗ ẩm), tiếp theo là các loài thuộc nhóm mối đất, tập trung trong 2 giống Odontotermes và Macrotermes, cuối cùng là nhóm mối gỗ khô, thuộc giống Cryptotermes. Các loài mối coptotermes làm tổ ngầm trong nền móng công trình, trong cây, hoặc kết cấu khác của công trình, đường mui chủ yếu là đơn lẻ, chúng hoạt động ở nhiều tầng cao thấp khác nhau của công trình.
Xuất phát từ thực tế đó, để có những dẫn liệu cụ thể cho việc đề xuất các giải pháp phòng trừ mối chúng tôi tiến hành thực hiện xây dựng đề tài “Giải pháp phòng trừ mối hại công trình xây dựng tại phýờng Hoàng Vãn Thụ – thành phố Thái nguyên – tỉnh Thái Nguyên”. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu khảo sát thực trạng mối hại gỗ trong các công trình xây dựng tại phường Hoàng Văn Thụ – thành phố Thái nguyên – tỉnh Thái Nguyên từ đó làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp và lập kế hoạch phòng trừ. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá được hiệu quả của một số phương pháp phòng trừ mối gây hại trong các công trình xây dựng tại phường Hoàng Văn Thụ – thành phố Thái nguyên – tỉnh Thái Nguyên - Đề xuất được các phương pháp phòng trừ mối phù hợp và lập kế hoạch phòng trừ khắc phục hậu quả do mối gây ra. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu Qua quá trình nghiên cứu giúp chúng tôi hiểu rõ thêm về mối một cách đầy đủ hơn về thức ăn, tập quán ăn mồi cũng như mức độ gây hại của chúng đối các sản phẩm làm từ gỗ trong các công trình xây dựng và hiểu biết thêm về các biện pháp phòng trừ Giúp sinh viên học tập rèn luyện được phương pháp nghiên cứu khoa học, cụ thể là phương pháp quan sát thực hành, khả năng phân tích và tổng hợp tài liệu phát huy tinh thần học độc lập sáng tạo trong học tập nghiên cứu khoa học. Biết phân bổ thời gian hợp lý để đạt được kết quả cao trong quá trình làm việc, đồng thời là cơ sở để củng cố những kiến thức đã học trong nhà trường vào hoạt động thực tiễn. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu là cơ sở thực tiễn quan trọng việc khoanh vùng gây hại, đánh giá mức độ gây hại của chúng đối với từng vùng để từ đó đề xuất các phương pháp phòng trừ mối cho các sản phẩm làm từ gỗ trong các công trình xây dựng và khắc phục các hậu quả do mối gây ra để giảm thiểu thiệt hại cho công trình tại phường Hoàng Văn Thụ – thành phố Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên. Bản thân là một sinh viên khoa lâm nghiệp khi đi điều tra khảo sát về mối thấy mối phá hại các công trình xây dựng tại phường Hoàng Văn Thụ – thành phố Thái Nguyên – tỉnh Thái Nguyên, bản thân cảm thấy có trách nhiệm hơn với ngành nghề của mình.
Sẽ tiếp tục học tập, nghiên cứu ra những giải pháp mới trong việc phòng trừ mối hại gỗ cho các công trình xây dựng. h 4 Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở khoa học Mối là một nhóm côn trùng có tính xã hội cao. Chúng lập thành vương quốc sớm nhất.
Đôi khi người ta gọi mối là (kiến trắng) nhưng thực tế chúng chẳng có họ hàng gì với họ kiến (thậm chí chúng còn không giống nhau) chúng chỉ có mối quan hệ: Đều là họ côn trùng, mối được phân loại như bộ cánh đều (danh pháp khoa học: isoptera) tuy nhiên dựa trên chứng cứ ADN người ta thấy có sự ủng hộ của một giả thuyết gần 120 năm trước, nguyên thủy dựa trên hình thái học, rằng mối có quan hệ họ hàng gần gũi nhất với các loài gián ăn gỗ (chi Crytoocercus). Gần đây, điều này đã dấn tới việc một số tác giả đề xuất rằng mối nên được phân loại như là một họ duy nhất, gọi là termidae, trong phạm vi bộ Balttodea, một bộ chứa các loài gián, tuy nhiên phần lớn các nhà nghiên cứu ủng hộ biện pháp ít quyết liệt hơn và coi mối là một nhóm có tên gọi khoa học Isopteran, nhưng chỉ là một nhóm dưới bộ trong gián thực thụ, nhằm bảo vệ phân loại nội bộ của các loài mối. Trên thế giới người ta đã giám định được trên 2.700 loài, ở nước ta đã giám định được trên 100 loài thuộc 6 giống, giữa các loài có sự khác nhau về hình thái, về số lượng cá thể, về cấu trúc tổ. song đều giống nhau là chúng sống quần thể.
Mỗi quần thể có sự phân chia theo công thức chức năng. Ví dụ: Loài mối nhà (comptermes, formosanus shir.) tổ mối trưởng thành có trên 10 triệu cá thể. Tổ mối Các loài mối khác nhau thì cấu tạo tổ có khác nhau, mối thường làm tổ trong thân cây, gốc cây hay trong đất. Tổ mối có loài có kết cấu tổ khá đơn giản nhưng có loài cấu tạo lại khá phức tạp.
Nguyên liệu chủ yếu để xây tổ là gỗ và đất được nhào với nước bọt của mối. * Tổ mối chỉ ở trong gỗ Thường làm tổ trong gỗ khô như giống hoàn toàn không có liên hệ với đất và nước. Tổ này thường không lớn, các cấu tạo đơn giản có những lỗ nhỏ thông từ hang này sang hang khác và thông ra bên ngoài. Mối gỗ khô hại gỗ Đối với loại mối này chúng ở đâu thường đùn một phần phân ra ngoài, rơi xuống như đống cát nhỏ xíu, căn cứ vào đặc điểm này có thê phát hiện ra chúng, tuy chúng ở trong gỗ nhưng cũng đục vào sách vở quần áo nơi cận kề tổ.
Loài mối tổ khoảng ba bốn trăm con chỉ cần phát hiện tổ và dùng thuốc đặc trị phun trực tiếp vào tổ là diệt được. * Tổ mối có liên quan đến đất và nguồn nước a b Hình 2. Cấu trúc tồ mối (a. Lật tung tổ mối) Tất cả các loài mối khác khi kiến trúc tổ đều có nhu cầu đất hoặc nước ở h 6 ngoài tổ.
Phần lớn các loài mối có cấu trúc một hệ thống tổ chính và nhiều tổ phụ để dung nạp số lượng các thể lớn. Tổ chính có mối vua và mối chúa. Có nhiều lại sâu trong lòng đất từ 1-2m. Hệ thống tổ của loài mối nhà vừa ở dưới đất nền và trong cấu kiện phía trên, đôi khi nằm hoàn toàn phía trên, song có hệ thống đường giao thông nối với nguồn nước.
Đối với đê đập độ rỗng của tổ mối có ảnh hưởng đến độ bền vững của công trình nên cần thiết phải phát hiện tổ để xử lý. Thức ăn của mối Nguồn thức ăn chủ yếu là sản phẩm thực vật, trong đó thành phần quan trọng chủ yếu là chất cellulose vì vậy đối tượng bị mối gây hại rất đa dạng * Thực vật sống Nhiều loài mối lấy thức ăn từ cây sống đặc biệt là vào mùa khô hạn, cây sống còn cung cấp nước cho chúng, nhất là các cây còn non như: Bạch đàn, keo chè, sắn và các loại cây trồng khác. * Thực vật khô Ruột của loài mối là nhà tiêu hóa được chất xơ nên ngoài gỗ, tre nứa tất cả các sản phẩm chế biến được giấy, vải. đều bị chúng phá hoại.
Trên đường dấn đến nguồn thức ăn mối có thể đục qua nhiều loại vật liệu khác như xốp cách âm, đồng thời mang theo đất và độ ẩm làm nhiều máy móc bị hư hỏng theo. Hình thái và chức năng của mối Cơ thể mối gồm có 3 phần: đầu, ngực, bụng với ranh giới rõ rệt. Mối là loại côn trùng có kích thước nhỏ, vỏ cơ thể có cấu tạo cutin rắn chắc nhưng rất mềm dẻo, râu đầu hình chuỗi hạt, miệng gặm nhai, bàn chân có 4 đốt. Mối có cánh hoặc không có cánh * Mối vua, mối chúa Trong tổ mối trưởng thành của các loài mối điển hình bao gồm các thành phần: Mối vua, mối chúa, mối cánh, mối lính, mối thợ.