Bé th−¬ng m¹i ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i §Ò tµi nghiªn cøu Khoa häc CÊp Bé M· sè: 2006 - 78 - 005 Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn xuÊt khÈu mét sè s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam ®Õn n¨m 2015 6706 28/12/2007 Hµ néi, 2007 Bé th−¬ng m¹i ViÖn Nghiªn cøu Th−¬ng m¹i §Ò tµi nghiªn cøu Khoa häc CÊp Bé M· sè: 2006 - 78 - 005 Gi¶i ph¸p ph¸t triÓn xuÊt khÈu mét sè s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt nam ®Õn n¨m 2015 C¬ quan chñ qu¶n: Bé Th−¬ng m¹i C¬ quan chñ tr×: ViÖn nghiªn cøu th−¬ng m¹i Chñ nhiÖm ®Ò tµi: Ths. Ph¹m ThÞ C¶i C¸c thµnh viªn: Ths. §ç Kim Chi Ths. NguyÔn ViÖt H−ng CN.
Hoµng ThÞ H−¬ng Lan Hµ néi, 2007 Môc lôc Trang Lêi Nãi ®Çu 1 Ch−¬ng 1 Tæng quan vÒ thÞ tr−êng c¸c s¶n phÈm c¬ 5 khÝ thÕ giíi I Kh¸i niÖm vµ ph©n lo¹i s¶n phÈm c¬ khÝ 5 1 Kh¸i niÖm 5 2 Ph©n lo¹i c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ 5 II Kh¸i qu¸t t×nh h×nh xuÊt nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ trªn thÕ 8 giíi 1 §Æc ®iÓm c¬ b¶n cña c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ khi tham gia thÞ tr−êng 8 2 T×nh h×nh xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ trªn thÞ tr−êng thÕ giíi nh÷ng 11 n¨m gÇn ®©y 3 T×nh h×nh nhËp khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ trªn thÞ tr−êng thÕ giíi 22 III Kinh nghiÖm ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ 33 cña mét sè n−íc trªn thÕ giíi 1 Kinh nghiÖm ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu thiÕt bÞ ®iÖn cña Malaysia 33 2 Kinh nghiÖm ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu d©y ®iÖn vµ c¸p ®iÖn cña 35 Hµn Quèc 3 Kinh nghiÖm ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ phôc 37 vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn cña Trung Quèc 4 Mét sè bµi häc kinh nghiÖm cho ViÖt Nam 39 Ch−¬ng 2: Thùc tr¹ng xuÊt khÈu mét sè s¶n phÈm 41 c¬ khÝ cña ViÖt Nam giai ®o¹n 2001 - 2006 I Mét sè nÐt vÒ t×nh h×nh s¶n xuÊt m¸y ®éng lùc, c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ 41 phôc vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn, thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn ë ViÖt Nam II Thùc tr¹ng xuÊt khÈu m¸y ®éng lùc, c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ phôc vô 44 n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn, thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn ë ViÖt Nam 2.1 §èi víi m¸y ®éng lùc 44 2.2 §èi víi c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ phôc vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng 48 nghiÖp chÕ biÕn 2.3 §èi víi thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn 51 III Thùc tr¹ng c¬ chÕ, chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch ph¸t triÓn xuÊt khÈu 56 c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ nãi chung vµ 3 nhãm s¶n phÈm lùa chän nªu trªn cña ViÖt Nam 3.1 C¬ chÕ, chÝnh s¸ch hç trî s¶n xuÊt, t¹o nguån hµng cho xuÊt khÈu 56 3.2 C¬ chÕ, chÝnh s¸ch khuyÕn khÝch xuÊt khÈu 60 IV §¸nh gi¸ chung vÒ thùc tr¹ng xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cña 62 ViÖt Nam nãi chung vµ cô thÓ ®èi víi 3 nhãm s¶n phÈm lùa chän 4.1 Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®−îc 62 4.2 Nh÷ng tån t¹i, h¹n chÕ 63 4.3 Nguyªn nh©n vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra 65 Ch−¬ng 3: Nh÷ng gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m ph¸t triÓn 68 xuÊt khÈu mét sè s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam ®Õn n¨m 2015 I Bèi c¶nh vµ dù b¸o kh¶ n¨ng ph¸t triÓn xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ 68 khÝ cña ViÖt Nam 1.1 Bèi c¶nh quèc tÕ vµ trong n−íc ¶nh h−ëng ®Õn kh¶ n¨ng xuÊt khÈu c¸c 68 s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam 1.2 Dù b¸o kh¶ n¨ng ph¸t triÓn xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam 72 thêi kú ®Õn n¨m 2015 II Quan ®iÓm vµ ®Þnh h−íng ph¸t triÓn xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ 74 cña ViÖt Nam ®Õn n¨m 2015 2.1 Quan ®iÓm ph¸t triÓn xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam ®Õn 74 2015 2.2 §Þnh h−íng ph¸t triÓn xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam ®Õn 77 2015 III C¸c gi¶i ph¸p chñ yÕu nh»m ph¸t triÓn xuÊt khÈu m¸y ®éng lùc, c¸c 80 s¶n phÈm c¬ khÝ phôc vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn, thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn ë ViÖt Nam thêi kú ®Õn 2015 3.1 Nhãm c¸c gi¶i ph¸p ®èi víi ChÝnh phñ vµ c¸c Bé, Ngµnh cã liªn quan 80 3.2 Nhãm c¸c gi¶i ph¸p ®èi víi c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu m¸y 86 ®éng lùc, c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ phôc vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn, thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn 3.3 Nhãm gi¶i ph¸p nh»m n©ng cao vai trß cña c¸c HiÖp héi ngµnh hµng vµ 91 HiÖp héi doanh nghiÖp trong viÖc thóc ®Èy ph¸t triÓn s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu c¸c nhãm s¶n phÈm c¬ khÝ lùa chän nªu trªn ë ViÖt Nam IV Mét sè kiÕn nghÞ 95 4.1 Mét sè kiÕn nghÞ víi ChÝnh phñ, c¸c Bé Th−¬ng m¹i, Bé C«ng nghiÖp vµ 95 c¸c Bé, Ngµnh liªn quan 4.2 Mét sè kiÕn nghÞ víi doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu m¸y ®éng lùc, 96 c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ phôc vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn, thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn 4.3 Mét sè kiÕn nghÞ víi HiÖp héi doanh nghiÖp c¬ khÝ ViÖt Nam vµ HiÖp héi 97 doanh nghiÖp nhá vµ võa ViÖt Nam 4.4 Víi c¸c tæ chøc khoa häc c«ng nghÖ cã liªn quan ®Õn s¶n xuÊt vµ xuÊt 97 khÈu c¸c nhãm s¶n phÈm c¬ khÝ nªu trªn KÕt luËn 98 Phô lôc 100 Lêi Nãi ®Çu Trong nh÷ng n¨m qua, thùc hiÖn c«ng cuéc “§æi míi” kinh tÕ, cïng víi c¸c lÜnh vùc ho¹t ®éng kh¸c cña nÒn kinh tÕ quèc d©n, c«ng nghiÖp c¬ khÝ ViÖt Nam ®ang cã nh÷ng b−íc ph¸t triÓn míi, kh¼ng ®Þnh néi lùc cña m×nh b»ng viÖc s¶n xuÊt c¸c s¶n phÈm cã chÊt l−îng cao, ®¸p øng mét c¸ch hiÖu qu¶ cho yªu cÇu ph¸t triÓn kinh tÕ, quèc phßng vµ phôc vô tiªu dïng cña nh©n d©n. MÆt kh¸c, ngµnh c¬ khÝ ViÖt Nam còng ®ang tõng b−íc chøng tá tiÒm lùc cña m×nh th«ng qua viÖc xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ ra thÞ tr−êng n−íc ngoµi. Theo sè liÖu cña Bé C«ng nghiÖp, tèc ®é t¨ng tr−ëng b×nh qu©n cña ngµnh c¬ khÝ giai ®o¹n 1995 - 2005 ®¹t møc trªn 40%/n¨m. KÕt qu¶ trªn thÓ hiÖn sù ph¸t triÓn kh¸ m¹nh mÏ cña ngµnh c¬ khÝ.
Ngµy 26/12/2002, Thñ t−íng ChÝnh phñ ký QuyÕt ®Þnh sè 186/2002/Q§/TTg phª duyÖt ChiÕn l−îc ph¸t triÓn ngµnh c¬ khÝ ViÖt Nam ®Õn 2010, tÇm nh×n tíi 2020 kh¼ng ®Þnh “C¬ khÝ lµ mét trong nh÷ng ngµnh c«ng nghiÖp nÒn t¶ng, cã vai trß quan träng trong viÖc ph¸t triÓn kinh tÕ, cñng cè an ninh, quèc phßng cña ®Êt n−íc” vµ x¸c ®Þnh môc tiªu “−u tiªn ph¸t triÓn 8 chuyªn ngµnh vµ s¶n phÈm c¬ khÝ träng ®iÓm ®Ó ®¸p øng vÒ c¬ b¶n nhu cÇu cña nÒn kinh tÕ”. Nh÷ng n¨m gÇn ®©y, nhiÒu doanh nghiÖp ngµnh c¬ khÝ ®· tù v−¬n lªn t×m kiÕm nguån vèn ®Çu t− më réng s¶n xuÊt, ®æi míi c«ng nghÖ vµ thiÕt bÞ ®Ó s¶n xuÊt s¶n phÈm cã chÊt l−îng cao nªn s¶n phÈm cña hä ®· chiÕm ®−îc thÞ phÇn lín ë trong n−íc, víi c¸c th−¬ng hiÖu ®· quen thuéc víi ng−êi tiªu dïng nh−: Vanappro, Vikino, B«ng Sen, Futul… Bªn c¹nh viÖc ®¸p øng nhu cÇu tiªu thô trong n−íc, thêi gian qua, c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ chÕ t¹o cña ViÖt Nam ®· th©m nhËp vµ t¨ng thÞ phÇn trªn thÞ tr−êng c¸c n−íc kh¸c trªn thÕ giíi, ®em vÒ cho ®Êt n−íc mçi n¨m kho¶ng 500 triÖu USD. Trong 8 nhãm s¶n phÈm c¬ khÝ träng ®iÓm, c¸c nhãm s¶n phÈm cã kim ng¹ch xuÊt khÈu t−¬ng ®èi lín vµ thÞ phÇn trªn thÞ tr−êng thÕ giíi ngµy cµng t¨ng lµ: M¸y ®éng lùc, c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ phôc vô n«ng, l©m, ng− nghiÖp vµ c«ng nghiÖp chÕ biÕn, thiÕt bÞ kü thuËt ®iÖn. 1 C¸c thÞ tr−êng xuÊt khÈu chÝnh ®èi víi c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam lµ: NhËt B¶n, c¸c n−íc Trung §«ng, Nam Mü, c¸c n−íc Ch©u Phi, ®Æc biÖt lµ c¸c n−íc trong khu vùc ASEAN nh− : Philipin, In®«nªxia, Th¸i Lan.
Cã thÓ nãi, ®©y lµ nh÷ng b−íc tiÕn ®¸ng kÓ cña ngµnh c¬ khÝ nãi chung vµ cña c¸c doanh nghiÖp s¶n xuÊt vµ xuÊt khÈu c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ nãi riªng. Tuy nhiªn, nh×n vÒ tæng thÓ, ngµnh c¬ khÝ ViÖt Nam vÉn ch−a ®¸p øng ®−îc yªu cÇu ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ quèc d©n. TØ lÖ gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña c¸c mÆt hµng c¬ khÝ cßn ë møc thÊp, míi chØ ®¹t 0,15% tæng gi¸ trÞ xuÊt khÈu cña c¶ n−íc. MÆt kh¸c, Nhµ n−íc ch−a cã kÕ ho¹ch ph¸t triÓn mét c¸ch tæng thÓ, l©u dµi, do ®ã ch−a cã nh÷ng gi¶i ph¸p h÷u hiÖu vÒ ®Çu t− nghiªn cøu khoa häc, thiÕt bÞ chÕ t¹o, vÒ vèn, gi¸ c¶ nh»m t¹o m«i tr−êng thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn cña ngµnh c¬ khÝ, ®Æc biÖt c¸c gi¶i ph¸p kÝch cÇu, trî gi¸, cho vay vèn trung vµ dµi h¹n víi l·i suÊt thÊp ®Ó khuyÕn khÝch doanh nghiÖp ®Çu t− mua s¾m m¸y mãc, thiÕt bÞ, ®æi míi c«ng nghÖ vµ ®µo t¹o nguån nh©n lùc phôc vô ph¸t triÓn s¶n xuÊt.
Nh»m n©ng cao n¨ng lùc c¹nh tranh cña c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ ViÖt Nam trªn tr−êng quèc tÕ trong ®iÒu kiÖn héi nhËp vµ c¹nh tranh, ®· cã mét sè dù ¸n, mét sè cuéc héi th¶o ®−îc tæ chøc nh−: (1) Prof Ohno, XuÊt khÈu s¶n phÈm chÕ t¹o cña ViÖt Nam, 2003; (2) Ths. §ç Hång H¹nh, XuÊt khÈu s¶n phÈm c«ng nghiÖp: C¬ héi vµ th¸ch thøc, Dù ¸n GRIPS - NEU, 2004. vµ mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu nh−: (1) Héi KHKT C¬ khÝ ViÖt Nam, §¸nh gi¸ tæng qu¸t hiÖn tr¹ng c¬ khÝ ViÖt Nam, ®Ò xuÊt gi¶i ph¸p ph¸t triÓn ngµnh c¬ khÝ trong giai ®o¹n 2000 - 2010 , 2000; (2) Héi KHKT C¬ khÝ ViÖt Nam, Kh¶o s¸t, nghiªn cøu lùa chän s¶n phÈm c¬ khÝ träng ®iÓm ®Õn n¨m 2010 vµ h−íng ®Õn 2020. §Ò xuÊt m« h×nh tæ chøc s¶n xuÊt, 2001; (3) TS.
NguyÔn Xu©n ChuÈn, Th¸ch thøc vµ c¬ héi cña ngµnh c¬ khÝ ViÖt Nam sau WTO, T¹p chÝ C¬ khÝ ViÖt Nam, th¸ng 4/2006. Mét vÊn ®Ò cÇn ®−îc quan t©m lµ b¾t ®Çu tõ n¨m 2006, theo tiÕn tr×nh héi nhËp AFTA còng nh− sau khi ViÖt Nam trë thµnh thµnh viªn WTO th× c¸c −u ®·i vÒ thuÕ ®èi víi c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cña ViÖt Nam sÏ bÞ huû bá. Sù c¹nh tranh cña c¸c s¶n phÈm c¬ khÝ cïng lo¹i ®−îc s¶n xuÊt ë c¸c n−íc kh¸c trªn thÞ tr−êng quèc tÕ vµ ngay c¶ trªn thÞ tr−êng néi ®Þa sÏ lµ th¸ch thøc lín ®èi víi ngµnh c¬ khÝ ViÖt Nam.