CHƯƠNG 1: NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỊ TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về thị trường của doanh nghiệp 1. Khái niệm, phân loại về thị trường 1. Khái niệm thị trường Thị trường ra đời và phát triển gắn liền với lịch sử phát triển của nền sản xuất hàng hoá.
Cùng với sự phát triển của nền sản xuất hàng hoá thì khái niệm về thị trường thì rất phong phú và đa dạng: - Theo quan điểm cổ điển thì thị trường chỉ đơn thuần là nơi diễn ra các quá trình trao đổi và mua bán hàng hóa của con người. - Trong thuật ngữ kinh tế hiện đại, thì thị trường là mua bán hàng hóa, nơi gặp gỡ trực tiếp hoặc gián tiếp giữa người bán và người mua để trao đổi, mua bán các hàng hoá và dịch vụ. - Khái niệm thị trường hoàn toàn không tách rời khái niệm phân công lao động xã hội. Theo Karl Marx đã nhận định "Hễ ở đâu và khi nào có sự phân công lao động xã hội và có sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy sẽ có thị trường.
Thị trường chẳng qua là sự biểu hiện của phân công lao động xã hội và do đó có thể phát triển vô cùng tận". - Theo quan điểm của Marketing hiện đại: Thị trường bao gồm những khách hàng tiềm ẩn cùng có một nhu cầu hay mong muốn cụ thể; sẵn sàng có khả năng tham gia trao đổi để thoả mãn nhu cầu và mong muốn đó. Phân loại thị trường Có các cách phân loại thị trường phổ biến như sau: - Phân loại theo mức độ cạnh tranh trên thị trường: + Thị trường cạnh tranh hoàn hảo: Là thị trường trong đó có nhiều người mua và nhiều người bán cùng một loại hàng hoá và dịch vụ đồng nhất, không có ai làm chủ thị trường và giá cả là do thị trường quyết định. + Thị trường cạnh tranh không hoàn hảo: Trên thị trường có nhiều người mua và người bán cùng một loại hàng hóa, sản phẩm nhưng chúng không đồng nhất.
Giá cả hàng hóa được ấn định một cách linh hoạt theo tình hình tiêu thụ trên thị trường. Lê Đình Thái 3 SVTH: Lê Thị My Ny Một số giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của Công ty Thuốc lá Sài Gòn + Thị trường độc quyền: Trên thị trường chỉ có một người hoặc một nhóm người liên kết với nhau cùng sản xuất ra một loại hàng hóa. Họ có thể kiểm soát hoàn toàn số lượng dự định bán ra trên thị trường cũng như giá cả của chúng. - Phân loại theo phạm vi lãnh thổ: + Thị trường trong nước: Hàng hoá và dịch vụ được lưu thông trên tất cả các vùng, các địa phương của một nước.
+ Thị trường quốc tế: Là nơi diễn ra các giao dịch buôn bán hàng hóa và dịch vụ giữa các chủ thể kinh tế thuộc các quốc gia khác nhau. - Phân loại theo mục đích sử dụng của hàng hóa : + Thị trường tư liệu sản xuất: Là thị trường trong đó sản phẩm đem ra trao đổi là những sản phẩm phục vụ việc sản xuất như nguyên vật liệu, năng lượng, động lực, máy móc thiết bị… + Thị trường hàng tiêu dùng: Là thị trường mua bán các sản phẩm cuối cùng phục vụ trực tiếp nhu cầu tiêu dùng của dân cư như quần áo, các loại thức ăn chế biến, đồ dùng dân dụng … - Phân loại theo khối lượng hàng hoá tiêu thụ trên thị trường: + Thị trường chính là thị trường mà lượng hàng tiêu thụ của doanh nghiệp chiếm đại đa số hàng hoá của doanh nghiệp. + Thị trường phụ là thị trường chỉ tiêu thụ một lượng hàng chiếm tỷ trọng nhỏ. + Thị trường mới là thị trường mà doanh nghiệp đang xúc tiến thăm dò và đưa hàng vào, còn trong giai đoạn thử nghiệm chưa có khách hàng quen thuộc.
- Phân loại theo vai trò của người mua và người bán trên thị trường: + Thị trường người bán xuất hiện ở những nền kinh tế mà sản xuất hàng hoá kém phát triển hoặc ở nền kinh tế kế hoạch tập trung. Trên thị trường này người mua đóng vai trò thụ động. + Ngược lại thị trường người mua xuất hiện ở những nền kinh tế phát triển như trong nền kinh tế thị trường, người mua đóng vai trò trung tâm chủ động vì họ được ví như "thượng đế" của người bán. Người bán phải chiều chuộng lôi kéo người mua, khơi dậy và thoả măn nhu cầu của người mua là quan tâm hàng đầu là sống còn của người sản xuất kinh doanh.
Lê Đình Thái 4 SVTH: Lê Thị My Ny Một số giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của Công ty Thuốc lá Sài Gòn - Phân loại theo sự phát triển của thị trường: + Thị trường hiện thực (truyền thống) là thị trường đang tiêu thụ hàng hoá của mình, khách hàng quen thuộc và đã có sự hiểu biết lẫn nhau. + Thị trường tiềm năng là thị trường có nhu cầu song chưa được khai thác, hoặc chưa có khả năng thanh toán. Chức năng của thị trường Chức năng của thị trường là những tác động khách quan vốn có bắt nguồn từ bản chất của thị trường tới quá trình sản xuất và đời sống kinh tế xã hội. Thị trường có 4 chức năng chính: - Chức năng thừa nhận: Thị trường là nơi gặp gỡ giữa người mua và người bán.
Người bán mong muốn bán được nhiều hàng hoá với giá cả sao cho bù đắp được mọi chi phí và có nhiều lợi nhuận. Người mua tìm đến thị trường để mua hàng hoá thoả mãn được nhu cầu và có khả năng thanh toán theo ý mình. Đối với bất kỳ hàng hoá nào sẽ có hai khả năng xảy ra: + Không được thị trường thừa nhận, tức là hàng hoá đó không thoả mãn được nhu cầu hoặc không phù hợp với điều kiện thanh toán của người mua. + Được thị trường thừa nhận, hàng hoá đó đáp ứng được yêu cầu về giá cả, số lượng, chất lượng, sự đồng bộ.
cũng như các yêu cầu khắt khe khác của người mua, nên hàng hoá đó có người mua. - Chức năng thực hiện: Chức năng này đòi hỏi hàng hoá dịch vụ phải được thực hiện giá trị trao đổi bằng tiền hoặc giấy tờ có giá trị khác. Người bán cần tiền còn người mua cần hàng, người mua và người bán gặp gỡ để xác định giá cả và số lượng hàng hoá mua bán. Tuy nhiên sự thực hiện về giá trị chỉ xảy ra khi thị trường đã chấp nhận giá trị sử dụng của hàng hoá.
Do đó khi sản xuất hàng hoá và dịch vụ doanh nghiệp không chỉ tìm mọi cách để giảm thiểu các chi phí mà còn phải chú ý xem lợi ích đem lại từ sản phẩm có phù hợp với nhu cầu thị trường hay không. Như vậy thông qua chức năng thực hiện của thị trường, các hàng hoá và dịch vụ hình thành nên các giá trị trao đổi của mình để làm cơ sở cho việc phân phối các nguồn lực. - Chức năng điều tiết và kích thích: GVHD: Ths. Lê Đình Thái 5 SVTH: Lê Thị My Ny Một số giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của Công ty Thuốc lá Sài Gòn Qua hành vi trao đổi hàng hoá dịch vụ trên thị trường, thị trường điều tiết và kích thích sản xuất kinh doanh phát triển hoặc ngược lại.
Đối với các doanh nghiệp sản xuất và doanh nghiệp thương mại, hàng hoá dịch vụ tiêu thụ nhanh sẽ kích thích doanh nghiệp mở rộng sản xuất kinh doanh để cung ứng nhiều hàng hoá hơn nữa cho thị trường. Ngược lại, nếu hàng hoá dịch vụ không tiêu thụ được sẽ là tác nhân điều tiết doanh nghiệp hạn chế sản xuất, thu mua hoặc chuyển hướng sản xuất kinh doanh. Chức năng này còn điều tiết các doanh nghiệp gia nhập ngành hoặc rút khỏi ngành. - Chức năng thông tin: Thông tin thị trường là những thông tin về nguồn cung ứng hàng hoá dịch vụ, nhu cầu hàng hoá dịch vụ, giá cả hàng hoá và dịch vụ.
Đó là những thông tin quan trọng đối với mọi nhà sản xuất kinh doanh, cả người mua và người bán, cả người cung ứng và người tiêu dùng, cả người quản lý và những người nghiên cứu sáng tạo. Có thể nói thông tin thị trường là không khách quan vì vậy mà khó có thể dự đoán chính xác những thông tin này. Không có thông tin thị trường thì không thể có quyết định đúng đắn trong sản xuất kinh doanh. Bởi vì thị trường có những thông tin tổng hợp về cầu - hành vi của người mua, cũng như về cung - hành vi của người bán, giá cả thị trường.
Vì vậy việc thu thập các thông tin về thị trường được sự chú ý của cả giới sản xuất kinh doanh, cả người tiêu dùng và của toàn xã hội. Vai trò của thị trường - Thị trường là yếu tố quyết định đến sự sống còn của doanh nghiệp: Trong nền kinh tế hàng hóa, mục đích của người sản xuất hàng hoá là để bán để thoả mãn nhu cầu của người khác và qua đó đạt được các mục tiêu của mình. Vì thế, các doanh nghiệp không thể tồn tại một cách đơn lẻ mà mọi hoạt động sản xuất kinh doanh đều phải gắn với thị trường. Trong mỗi doanh nghiệp, quá trình sản xuất diễn ra không ngừng, các hoạt động diễn ra theo chu kỳ.
Trong chu kỳ này giai đoạn nào cũng đóng vai trò quan trọng, góp phần tạo nên thành công cho doanh nghiệp. Nhưng giai đoạn quan trọng hơn cả, quyết định sự phát triển và tồn tại của doanh nghiệp là giai đoạn cuối cùng thị trường đầu ra (thị trường tiêu thụ sản phẩm). Giữa doanh nghiệp và thị trường có mối quan hệ hữu cơ mật thiết, không thể tách rời. Thị trường càng mở rộng và phát triển thì lượng hàng hoá tiêu thụ được càng nhiều và khả năng phát triển sản xuất GVHD: Ths.
Lê Đình Thái 6 SVTH: Lê Thị My Ny Một số giải pháp phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của Công ty Thuốc lá Sài Gòn kinh doanh của doanh nghiệp cành cao và ngược lại. Bởi thế còn thị trường thì còn sản xuất kinh doanh, mất thị trường thì sản xuất kinh doanh bị đình trệ và các doanh nghiệp sẽ có nguy cơ bị phá sản. - Thị trường là nơi điều tiết sản xuất và lưu thông hàng hóa: Thị trường đóng vai trò hướng dẫn sản xuất kinh doanh trong nên kinh tế. Các nhà sản xuất kinh doanh căn cứ vào cung cầu, giá cả thị trường để quyết định sản xuất kinh doanh, sản xuất kinh doanh đều phải xuất phát từ nhu cầu của khách hàng và tìm mọi cách thõa mãn nhu cầu đó chứ không phải xuất phát từ ý kiến chủ quan của mình.