Mở đầu - Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế nông hộ - Phần 3. Phương pháp nghiên cứu - Phần 4. Kết quả nghiên cứu và thảo luận - Phần 5.
Kết luận và kiến nghị 3 c PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KINH TẾ NÔNG HỘ 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KINH TẾ NÔNG HỘ 2. Tổng quan về phát triển kinh tế nông hộ 2.
Khái niệm kinh tế nông hộ Để hiểu khái niệm về kinh tế nông hộ, trước hết ta phải đi tìm hiểu các khái niệm về hộ gia đình, hộ, nông hộ. Hộ gia đình mà các thành viên có tài sản chung, cùng đóng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác do pháp luật quy định là chủ thể khi tham gia quan hệ dân sự thuộc lĩnh vực này (Lê Xuân Đình, 2012). Hộ gia đình nông dân (nông hộ) là đơn vị xã hội làm cơ sở cho phân tích kinh tế; các nguồn lực (đất đai, tư liệu sản xuất, vốn sản xuất, sức lao động…) được góp thành vốn chung, cùng chung một ngân sách; cùng chung sống dưới một mái nhà, ăn chung, mọi người đều hưởng phần thu nhập và mọi quyết định đều dựa trên ý kiến chung của các thành viên là người lớn trong hộ gia đình (Nguyễn Bá Nam, 2010). Khi tiến hành nghiên cứu mô hình kinh tế nông hộ nhiều học giả trên thế giới đã đưa ra quan điểm riêng của mình về nông hộ và kinh tế nông hộ để làm cơ sở cho việc nghiên cứu.
Từ đó xây dựng các đề án để nghiên cứu, phát triển kinh tế nông hộ. - Hộ nông dân là các hộ, thu hoạch các phương tiện sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong một hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần trong thị trường hoạt động với một trình độ hoàn chỉnh chưa cao (Nguyễn Đức Bình, 2014). Hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ bản, tiến hành sản xuất kinh doanh đựa trên các nguồn lực sẵn có của gia đình nhằm tạo ra thu nhập theo nhiều hình thức khác nhau, chịu sự tác động của quy luật khách quan trong quá trình tồn tại và phát triển (Đỗ Văn Viện, 2009). Nông hộ (còn gọi là hộ nông dân) là đối tượng nghiên cứu chủ yếu của khoa học nông nghiệp và phát triển nông thôn, vì tất cả các hoạt động nông 4 c nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu được thực hiện qua sự hoạt động của họ.
Bàn về khái nhiệm này, Frank (1988) cho rằng: nông hộ thu hoạch các phương tiện sống từ đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trong sản xuất nông trại, nằm trong hệ thống kinh tế rộng hơn, nhưng về cơ bản được đặc trưng bằng việc tham gia một phần thị trường, hoạt động với trình độ không hoàn chỉnh cao. Theo Đào Thế Tuấn (2011), nông hộ là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn. Tương tự, Nguyễn Bá Nam (2010) cho rằng: hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc hơn 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thuỷ nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật, v.v) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp. Từ các khái niệm trên, có thể hiểu nông hộ là những hộ sống ở nông thôn, có ngành nghề sản xuất chính chính là nông nghiệp, nguồn thu nhập và sinh sống chủ yếu là nghề nông.
Ngoài nông nghiệp, nông hộ còn tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp (như tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vu) ở các mức độ khác nhau (Đỗ Văn Viện, 2009). Gia đình là một đơn vị xã hội xác định với các mối quan hệ họ hàng, có cùng chung huyết tộc. Trong nhiều xã hội khác nhau các mối quan hệ họ hàng xây dựng nên một gia đình rất khác nhau. Gia đình chỉ được xem là hộ gia đình khi các thành viên gia đình có cùng chung một cơ sở kinh tế (Đào Thế Tuấn, 2011).
Trong một số từ điển ngôn ngữ học cũng như một số từ điển chuyên ngành kinh tế, người ta định nghĩa về “hộ” như sau: “Hộ” là tất cả những người sống chung trong một ngôi nhà và nhóm người đó có cùng chung huyết tộc và người làm công, người cùng ăn chung. Thống kê Liên Hợp Quốc cũng có khái niệm về “Hộ” gồm những người sống chung dưới một ngôi nhà, cùng ăn chung, làm chung và cùng có chung một ngân quỹ. Giáo sư Frank Ellis Trường Đại học tổng hợp Cambridge (1998) đưa ra một số định nghĩa về nông dân, nông hộ. Theo ông cấc đặc điểm đặc trưng của đơn vị kinh tế mà chúng phân biệt gia đình nông dân với những người làm kinh tế khác trong một nền kinh tế thị trường là: Thứ nhất, đất đai: Người nông dân với ruộng đất chính là một yếu tố hơn hẳn các yếu tố sản xuất khác vì giá trị của nó; nó là nguồn đảm bảo lâu dài đời sống của gia đình nông dân trước những thiên tai.
5 c Thứ hai, lao động: Sự tín nhiệm đối với lao động của gia đình là một đặc tính kinh tế nổi bật của người nông dân. Người “lao động gia đình” là cơ sở của các nông trại, là yếu tố phân biệt chúng với các xí nghiệp tư bản. Thứ ba, tiền vốn và sự tiêu dùng: Người ta cho rằng: “người nông dân làm công việc của gia đình chứ không phải làm công việc kinh doanh thuần túy” nó khác với đặc điểm chủ yếu của nền sản xuất tư bản chủ nghĩa là làm chủ vốn đầu tư vào tích lũy cũng như khái niệm hoàn vốn đầu tư dưới dạng lợi nhuận. Từ những đặc trưng trên có thể xem kinh tế nông hộ (kinh tế hộ gia đình nông dân) là một cơ sở kinh tế có đất đai, các tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của hộ gia đình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất và thường là nằm trong một hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu được đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn hảo cao.
Tóm lại trong nền kinh tế hộ gia đình nông dân được quan niệm trên các khía cạnh. Kinh tế hộ là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của xã hội, trong đó các nguồn lực của đất đai lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất. Có chung ngân quỹ, ở chung một nhà, mọi quyết định trong sản xuất kinh doanh và đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ, được Nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tào điều kiện phát triển. Kinh tế hộ chủ yếu sử dụng lao động gia đình, việc thuế mướn lao động mang tính chất thời vụ không thường xuyên hoặc thuế mướn để đáp ứng nhu cầu khác nhau của gia đình.
Phát triển kinh tế nông hộ a. Phát triển Phát triển bao hàm ý nghĩa rộng và có nhiều quan niệm khác nhau về sự phát triển. Phát triển là một quá trình tăng trưởng bao gồm nhiều yếu tố cấu thành khác nhau như kinh tế, chính trị, xã hội, kỹ thuật, văn hóa. Ngân hàng Thế giới đưa ra khái niệm có ý nghĩa rộng hơn, bao gồm những thuộc tính quan trọng liên quan đến hệ thống giá trị của con người, đó là: “Sự bình đẳng hơn về cơ hội, sự tự do về chính trị và các quyền tự do công dân của con người” (Vũ Thị Ngọc Phùng, 2006).
Những quan niệm về phát triển đều có chung ý kiến cho rằng phát triển là một phạm trù vật chất, phạm trù tinh thần, phạm trù về hệ thống giá trị trong 6 c cuộc sống con người. Mục tiêu chung của phát triển là nâng cao các quyền lợi về kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội và quyền tự do công dân của mọi người dân. Phát triển kinh tế Phát triển kinh tế được hiểu là một quá trình tăng tiến về mọi mặt của nền kinh tế trong một thời kỳ nhất định. Trong đó bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô sản lượng (tăng trưởng) và sự tiến bộ về cơ cấu kinh tế- xã hội (Vũ Thị Ngọc Phùng, 2006).
Để biểu thị sự phát triển kinh tế thông qua thước đo tăng trưởng, người ta dùng các chỉ tiêu cơ bản phản ánh sự tăng trưởng kinh tế, gồm: + Tổng sản phẩm quốc dân (GNP). + Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Tổng sản phẩm quốc dân (GNP) được xác định như sau: GNP = GDP + thu nhập ròng. Thu nhập ròng là phần chênh lệch giữa thu nhập từ nước ngoài với thu nhập gửi ra nước ngoài.
Ngoài ra còn sử dụng các chỉ tiêu: GDP, GNP bình quân đầu người. Tóm lại, phát triển kinh tế là sự phát triển bao gồm cả sự tăng thêm về quy mô số lượng cũng như sự thay đổi về cấu trúc theo chiều hướng tiến bộ của nền kinh tế và việc nâng cao chất lượng của sản phẩm. Phát triển kinh tế nông hộ Phát triển kinh tế nông hộ chính là quá trình tăng trưởng về sản xuất, gia tăng về thu nhập, tích lũy kinh tế hộ nông dân làm cho nền kinh tế nông nghiệp nói riêng và nền kinh tế quốc dân nói ngày một đi lên (Đào Thế Tuấn, 2011). Vai trò của kinh tế hộ nông dân Kinh tế hộ nông dân là một trong những thành phần cấu tạo lên nền kinh tế quốcdân của mỗi nước, nó không chỉ tự phát triển, tự ảnh hưởng mà còn ảnh hưởng tới và chịu sự ảnh hưởng tác động của tất cả các thành phần kinh tế khác.
Sự tồn tại và phát triển của kinh tế hộ ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của mọi tầng lớp dân cư trong xã hội. Trong các học thuyết, các quan điểm của mình, các nhà kinh tế, các nhà chính trị đã phần nào nêu lên những chứng kiến của mình về vai trò của kinh tế 7 c hộ. Trong bấykỳ thời đại nào, bất kỳ thời điẻm lịch sử nào kinh tế hộ nông dân vẫn luôn đóng vai trò quan trọng. - Cung cấp lượng lương thực, thực phẩm chủ yếu phục vụ cho đời sống và nhu cầu của con người: Hàng năm trên toàn thế giới, với sự ổn định khoảng 300 triệu hộ nông dân đã đóng góp, giữ vai trò là lực lượng chủ đạo trong nền nông nghiệp toàn cầu.