Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Trang trại và kinh tế trang trại 1. Khái niệm về trang trại “Trang trại” là cơ sở sản xuất kinh doanh (SXKD) nông nghiệp của một loại hình tổ chức sản xuất nhất định.
Trang trại theo nghĩa rộng là tất cả hoạt động xã hội kinh doanh trong các lĩnh vực như: trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản (NTTS). Bản thân cụm từ “trang trại” là đề cập đến tổng thể những mối quan hệ kinh tế-xã hội (KTXH), môi trường nảy sinh trong quá trình hoạt động SXKD của các trang trại, quan hệ giữa các trang trại với nhau, giữa các trang trại (TT) với các tổ chức kinh tế khác, với Nhà nước, với thị trường, với môi trường sinh thái tự nhiên (Lê Trọng, 2000). Có quan điểm cho rằng, "trang trại là một tổ chức sản xuất cơ sở trong nông nghiệp (bao gồm nông, lâm, ngư nghiệp) có mục đích là sản xuất hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên qui mô ruộng đất và các yếu tố sản xuất tập trung đủ lớn với phương thức tổ chức quản lý sản xuất tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường" ( Trần Văn Hà, Nguyễn Khánh Quắc, 1999). Theo tác giả Đào Hữu Hòa: “Trang trại là cơ sở, là doanh nghiệp kinh doanh nông nghiệp của một hoặc một số nhóm nhà kinh doanh”.
Từ đó “trang trại” được hiểu là dùng để chỉ một hình thức sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp với quy mô hộ gia đình, trên phạm vi diện tích đủ lớn, trong điều kiện kinh tế thị trường. Trang trại được hiểu trên rất nhiều khía cạnh khác nhau, nhưng nhìn chung đều thống nhất cho rằng: Trang trại là một loại hình sản xuất nông nghiệp nhằm tạo ra sản phẩm hàng hóa nông nghiệp, trong đó: hộ nông dân Luan van 6 đầu tư vào trang trại nhằm tạo ra hàng hoá để cung ứng cho thị trường với quy mô mức độ tập trung các yếu tố sản xuất (đất đai, vốn, trình độ kỹ thuật sản xuất, năng lực quản lý điều hành) tương đối lớn hơn so với các hình thức tổ chức sản xuất thông thường của các hộ nông dân. Như vậy, khái niệm trang trại được định nghĩa như sau: “Trang trại là loại hình cơ sở sản xuất kinh doanh nông-lâm-ngư nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa của các hộ gia đình nông dân, hình thành và phát triển chủ yếu trong điều kiện kinh tế thị trường với quy mô lớn” là phù hợp hơn cả. Khái niệm kinh tế, kinh tế trang trại *Khái niệm kinh tế Theo ngôn ngữ Hán – Việt, kinh tế được hiểu theo nghĩa “Kinh bang tế thế”, kinh bang có nghĩa là trị nước và tế thế có nghĩa là cứu đời.
Hay còn có thể hiểu theo nghĩa đó là công việc mà một vị vua phảm đảm nhiệm, đó là: chăm lo đời sống vật chất của bề tôi, chăm lo đời sống tinh thần của những người dân đen con đỏ. Theo ông Adam Smith, cha đẻ của môn kinh tế, định nghĩa từ “kinh tế” trong cuốn sách nổi tiếng “Sự giàu có của các quốc gia” (Wealth of Nations) của ông là: Khoa học học gắn liền với những quy luật về sản xuất, phân phối và trao đổi. Ông cho rằng “sự giàu có” chỉ xuất hiện khi con người có thể sản xuất nhiều hơn với nguồn lực lượng lao động và tài nguyên sẵn có. Về định nghĩa từ kinh tế, xét theo bản chất, làm kinh tế là con người cố gắng thực hiện những công việc để sử dụng hiệu quả nguồn lực sẵn có của mình như: tiền, sức khỏe, tài năng thiên bẩm và nhiều tài nguyên khác, để tạo ra những sản phẩm phù hợp với nhu cầu nhân loại.
Từ đó tạo ra của cải vật chất cho chính mình. Hoạt động kinh tế là bất kì hoạt động nào mà sử dụng hiệu quả các nguồn lực sẵn có của mình để tạo ra những sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, đem trao đổi và thu được một giá trị lớn hơn cái mà mình đã bỏ ra. Như vậy, định nghĩa “kinh tế” vào thời mới khai sinh của môn khoa học này đơn giản là: “nghiên cứu về sự giàu có” Luan van 7 Tuy nhiên, như trong bài viết về “Kinh tế tri thức ở Việt Nam”, của GS Hồ Tú Bảo, tạp chí Tia sáng đăng ngày 20-07-2010 có đưa ra quan điểm: “Theo một định nghĩa được thừa nhận rộng rãi, kinh tế là toàn bộ các hoạt động sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ của một cộng đồng hay một quốc gia”. *Khái niệm kinh tế trang trại Kinh tế trang trại ở Việt Nam còn là một khía cạch mới.
Hiện nay có nhiều tác giả nghiên cứu về vấn đề này, tuy nhiên mỗi tác giả lại có một cách tiếp cận, nghiên cứu khác nhau, cụ thể như: Theo tác giả Trần Đức (1998): “Kinh tế trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nước có mục đích chủ yếu là sản xuất sản phẩm hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô tập trung đủ lớn, với cách thức tổ chức, quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường”. Theo Nguyễn Duy Lượng - Phó Chủ tịch Hiệp hội Trang trại và Doanh nghiệp Nông nghiệp Việt Nam thì Kinh tế trang trại là một trong các hình thức tổ chức sản xuất tiên tiến trong nông nghiệp. Kinh tế trang trại đã khơi dậy tiềm năng trong dân cư để chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, sản xuất hàng hóa, thúc đẩy áp dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho nông dân, góp phần tạo ra các vùng sản xuất nông - lâm - ngư nghiệp hàng hóa tập trung, làm tăng khối lượng và giá trị hàng hóa (Diễn đàn Khuyến nông và Nông nghiệp tổ chức từ ngày 19 - 20/7/2017 tại Hưng Yên). Theo tác giả Đào Hữu Hòa: “KTTT là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở, là doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất ra nông sản hàng hoá dựa trên cơ sở hợp tác và phân công lao động xã hội, được chủ TT đầu tư vốn, thuê mướn phần lớn hoặc hầu hết sức lao động và trang bị tư liệu sản xuất để hoạt động Luan van 8 kinh doanh theo yêu cầu của nền kinh tế thị trường, được Nhà nước bảo hộ theo luật định”.
Thông tư số 27/2011/TT-BNNPTNT về KTTT: “KTTT là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản. Có quy mô đất đai, vốn, lao động, thu nhập tương đối cao hơn mức trung bình của kinh tế hộ gia đình tại địa phương, tương ứng với từng ngành nghề cụ thể”. Xuất phát từ các khái niệm và quan điểm trên theo tôi, ta có thể hiểu về KTTT như sau: “KTTT là một hình thức tổ chức kinh tế SXKD hàng hóa về nông - lâm - ngư nghiệp được hình thành trên cơ sở kinh tế hộ, có sự tập trung cao về các yếu tố sản xuất, có nhu cầu lớn về thị trường và khoa học công nghệ, có giá trị sản phẩm hàng hoá và thu nhập cao hơn so với mức bình quân của hộ gia đình trong vùng. Cách thức tổ chức quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao”.Những đặc trưng cơ bản của kinh tế trang trại Kinh tế trang trại có những đặc trưng cơ bản sau: Về tính mục đích: Trước tiên kinh tế trang trại với mục tiêu tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp với quy mô lớn, nhằm gia tăng số lượng sản phẩm được sản xuất gia, từ đó cắt giảm chi phí, hạ giá thành, giá bản của các sản phẩm nông nghiệp.
Từ đó nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp trong nước, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Về quan hệ sở hữu: Kinh tế trang trại hoạt động dựa trên cơ sở là sở hữu tư nhân, điều này có nghĩa là tư liệu sản xuất sẽ thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một cá nhân hoặc một nhóm người. Người chủ sở hữu sẽ có toàn quyền quyết định trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Tuy nhiên có sự liên kết với các chủ thể kinh tế khác nhằm đảm bảo hoạt động sản xuất kinh doanh được hiệu quả.
Luan van 9 Về quan hệ tổ chức, quản lý: Kinh tế trang trại được tổ chức và quản lý trên cơ sở chuyên môn hóa sản xuất, thâm canh, áp dụng tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất kinh doanh, thực hiện công việc hạch toán, điều hành sản xuất một cách hợp lý và thường xuyên nghiên cứu nhu cầu thị trường. Điều này đòi hỏi, chủ trang trại phải là người có kiến thức và kinh nghiệm trong việc điều hành hoạt động sản xuất, có kiến thức về khoa học - kỹ thuật, thực hiện chuyển giao công nghệ mới vào sản xuất; sử dụng lao động gia đình và thuê lao động bên ngoài sản xuất hiệu quả cao. Điều này sẽ giúp chủ trang trại có thu nhập cao hơn nhiều so với kinh tế hộ. Về mặt quy mô: Kinh tế trang trại với đặc trưng các yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất nông nghiệp được tập trung quy mô lớn như: đất đai, lao động và tiền vốn… Sự tập trung hoá và chuyên môn hoá các điều kiện và yếu tố sản xuất cao hơn hẳn (vượt trội) so với sản xuất của nông hộ, điều này sẽ giúp đầu ra của kinh tế trang trại lớn hơn nhiều so với quy mô sản xuất của kinh tế hộ.
Vai trò của kinh tế trang trại - Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất tập trung, áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào quá trình sản xuất, từ đó giúp cho quá trình sản xuất sử dụng ít lao động hơn kinh tế hộ. Trong đó kinh tế trang trại thường sử dụng các thành viên trong gia đình có quan hệ huyết thống nên giúp cho quá trình quản lý được thuận tiện, đem lại hiệu suất và hiệu quả sử dụng lao động cao hơn.