Mở đầu Phần 2: Cơ sở lý luận và cớ sở thực tiễn Phần 3: Đối tương, nội dung và phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị Luan van 4 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 2. Các khái niệm cơ bản + Khái niệm liên kết trong sản xuất nông nghiệp Liên kết trong sản xuất nông nghiệp được giải thích tại khoản 6 Điều 3 Nghị định 55/2015/NĐ-CP về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn như sau: Liên kết hiện nay trong sản xuất nông nghiệp là hình thức liên kết hợp tác, liên kết đó dựa trên cơ sở có các hợp đồng ký kết và được thực hiện giữa các đối tượng là các cá nhân, các hộ gia đình, các hộ kinh doanh, các chủ trang trại, các tổ hợp tác, các hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã hoặc doanh nghiệp trong các khâu hoặc một vài khâu của các quá trình sản xuất nông nghiệp và thông qua việc liên kết cung cấp dịch vụ đầu vào nhằm phục vụ cho sản xuất, thu mua sản, chế biến và tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp [5] + Khái niệm hộ nông dân Hộ nông dân được hiểu là hộ gia đình mà các hoạt động sản xuất hiện nay chủ yếu của hộ là sản xuất nông nghiệp. Ngoài các hoạt động sản xuất nông nghiệp, thì hộ nông dân còn tiến hành thêm nhiều hoạt động khác, tuy nhiên sét trên khía cạnh nào đó chỉ là các hoạt động phụ. Đặc điểm cơ bản nhất của phương thức sản xuất hộ nông dân là dựa trên sử dụng lao động gia đình là chính, chỉ đi thuê một phần nhỏ lao động.
Theo FAO, nông dân gia đình (Family farming) bao gồm những người dân bản địa, cộng đồng truyền thống, ngư dân, nông dân miền núi, người chăn thả gia súc và nhiều nhóm đại diện cho mọi khu vực và các quần xã. Đặc điểm của liên kết trong sản xuất nông nghiệp Liên kết giữa sản xuất hiện nay giữa chế biến nông sản và tiêu thụ nông sản là các hoạt động kinh tế tự nguyện, để cùng có lợi, nhưng lại ràng buộc chặt chẽ với nhau để có được một thỏa thuận trước theo mục đích nào đó của các chủ thể sản xuất với các doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản; liên kết sản xuất là một trong những hình thức phối hợp hoạt động giữa SX với chế biến và tiêu thụ nông sản của nông nghiệp, gắn với các loại hình thức tổ chức kinh doanh khác nhau trong ngành nông sản, liên kết chịu sự chi phối của các thể chế nhằm có thể đạt được mục tiêu nhất định của các hoạt động của các chủ thể tham gia trong quá trình liên kết. [3] Thứ nhất, về chủ thể của liên kết Theo quan niệm liên kết trong sản xuất nông nghiệp, thì có 3 nhóm chủ thể liên kết ở 3 khâu sản xuất, khâu chế biến và khâu tiêu thụ. Tùy theo mức độ khác nhau của tổ chức sản xuất và với các hình thức cụ thể theo từng nhóm chủ thể, xét tính đặc thù của những chủ thể liên kết được biểu hiện ở tính đan xen lẫn nhau của chủ thể trong những khâu sản xuất, chế biến và chế biến, tiêu thụ và sản xuất, chế biến và tiêu thụ.
Đặc biệt thấy ở sự chênh lệch về trình độ sản xuất của các chủ thể liên kết. Thật vậy, khi xem xét sự liên kết giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản, người ta thường coi sự liên kết theo từng khâu của quá trình sản xuất nông sản là đặc trưng của sự liên kết. Các chủ thể trong liên kết giữa sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông sản có sự chênh lệch nhất định giữa các nhóm và vai trò của từng nhóm trong quá trình liên kết. Sản xuất nông nghiệp là xuất phát điểm, là mắt xích đầu tiên của quá trình liên kết nên có vai trò hết sức quan trọng, tuy trình độ tổ chức liên kết có nhiều hạn chế.
Chế biến và tiêu thụ là các quá trình kế tiếp tạo nên các giá trị gia tăng của hàng nông sản, đôi khi Luan van 6 tạo mức chênh lệch nhiều lần so với giá trị ban đầu. Vì vậy, sự chi phối của liên kết chế biến và liên kết tiêu thụ trong các chuỗi nông sản là rất lớn. Liên kết kinh tế hiện nay giữa sản xuất với quá trình chế biến và quá trình tiêu thụ nông sản là quá trình mang tính tất yếu khách quan, nhưng rất khó xảy ra. Bởi vì trong quá trình, nông dân là chủ thể của quá trình sản xuất nông sản, doanh nghiệp là chủ thể của chế biến và tiêu thụ nông sản.
Trình độ tổ chức các chủ thể sản xuất, với những mối quan hệ với thị trường hiện nay đang có sự chênh lệch lớn, chênh lệch nhất là sản xuất nông nghiệp ở vùng miền núi. Vì vậy, trong liên kết chuỗi giá trị nông sản, những người thực hiện sản xuất thường là những người bị thiệt thòi, những người liên quan đến chế biến và tiêu thụ các nông sản là những người nắm được vai trò chủ động và sẽ có lợi trong chuỗi. [4] Với đặc điểm trên, vấn đề hiện nay đặt ra là những người cần liên kết thì lại không có trình độ để tổ chức các hoạt động liên kết, còn người có lợi trong chuỗi, hiện có khả năng tổ chức ra các hoạt động liên kết thì lại không muốn liên kết. Kết quả là vai trò của Nhà nước hiện nay trong tổ chức và thực hiện duy trì các hoạt động để liên kết giữ đươc vai trò hết sức quan trọng.
Thứ hai, về các hình thức liên kết Tính đa dạng các hình thức để liên kết kinh tế trong quá trình liên kết giữa sản xuất với khâu chế biến và khâu tiêu thụ nông sản là bắt nguồn từ chính các chủ thể của các quá trình đó. Rõ ràng như vậy với sự đa dạng, phong phú của các chủ thể hình thức liên kết, nhất là xét về trình độ của các chủ thể sẽ liên kết và tính đa dạng liên kết, biệt lập trong những hoạt động của các chủ thể liên kết đã buộc hộ phải lựa chọn nhiều hình thức liên kết giữa sản xuất tới chế biến và tiêu thụ nông sản. Nhưng thông thường, hình thức liên kết kinh tế giữa chủ thể sản xuất với chủ thể chế biến và chủ thể tiêu thụ nông sản sẽ được thực hiện ở 2 cấp độ là vĩ mô và vi mô với rất nhiều hình thức khác nhau. Như ở cấp vĩ mô, thì liên kết giữa sản xuất và chế biến và liên kết tiêu thụ nông sản Luan van 7 sẽ thông qua các hoạt động như quản lý nhà nước và các biểu hiện ở các hướng định hướng liên kết khác nhau thông qua các quy hoạch, thông qua chính sách, thông qua hỗ trợ tổ chức ngành hàng… Xét trên phương diện này, thì liên kết kinh tế sẽ được thể hiện ở việc sẽ tạo lập ra các môi trường liên kết hoạt động quản lý của nhà nước về kinh tế.
Xét ở cấp vi mô, thì liên kết giữa sản xuất và chế biến với tiêu thụ nông sản mà thông qua các hình thức sẽ liên kết nội bộ và khi chuyển những mối quan hệ ở bên ngoài thành những mối quan hệ ở bên trong, do vậy thông qua việc lựa chọn những hình thức tổ chức sản xuất; lực chọn tổ chức cung ứng sẽ cho nhau những điều kiện sản xuất về kỹ thuật, vốn và những yếu tố đầu vào, và đặc biệt là những sự chuyển hóa các nông sản từ khâu sản xuất nguyên liệu cho đến chế biến và tiêu thụ. [5] Sự đa dạng hóa hình thức để liên kết giữa sản xuất và chế biến tới tiêu thụ nông sản đây là những đặc điểm khá khác biệt hiện nay trong liên kết của các ngành hàng nông sản, do vậy với sự đa dạng chủ thể tham gia các liên kết của chuỗi, và khi giữa chúng có những mức độ và những trình độ thực thi các liên kết khác nhau. Đây là những vấn đề sẽ cần được xem xét kỹ lưỡng để có được sự lựa chọn cho phù hợp. Thứ ba, về tính chất của sự liên kết Mọi người đều có những nhận thức rất rõ sự cần thiết của các liên kết không chỉ liên kết giữa sản xuất với chế biến với tiêu thụ nông sản mà sẽ còn có các hoạt động lien kết giữa các khâu của từng ngành hàng công nghiệp và liên kết các ngành hàng khác.
Tuy nhiên, hiện nay giữa sản xuất với chế biến, tiêu thụ nông sản thì tính cấp thiết của sự liên kết giá trị còn mạnh mẽ hơn. Điều đó đã trở thành những đặc điểm phản ánh về các tính chất của những hoạt động liên kết giá trị của các ngành hàng nông sản. Đối tượng chính của sản xuất nông nghiệp khác là những cơ thể sống. Vì thế, các quy luật sinh học không chỉ diễn ra trong quá trình sản xuất mà còn tiếp diễn sau khi quá trình sản xuất nông nghiệp kết thúc, thậm chí cả trong quá Luan van 8 trình tiêu thụ sản phẩm.
Điều này càng trở nên cấp thiết khi nông nghiệp có tính thời vụ cao, khối lượng nông sản được thu hoạch tại những thời điểm nhất định trong thời gian ngắn và có khối lượng cực lớn. Nếu chế độ bảo quản không tốt và không cẩn thận không những các sản phẩm nông nghiệp sẽ bị hư hỏng mà còn giảm nhanh chất lượng của nông sản. Hiệu quả nông nghiệp sẽ rất nhanh chóng giảm, thậm chí giảm từ 5-10 lần. [7] Không gian liên kết giữa khâu sản xuất với khâu chế biến và khâu tiêu thụ thì nông sản không chỉ tồn tại không gian hẹp mà hiện nay quan trọng hơn đó là những mối quan hệ liên kết rộng khắp, không chỉ liên kết chỉ bó hẹp trong khuôn khổ phạm vi một địa phương, phạm vi một vùng, phạm vi một quốc gia mà chúng còn mở rộng ra cả phạm vi quốc tế, và nhất là trong bối cảnh hiện nay hội nhập rất sâu rộng của các quốc gia trên thế giới vào nền kinh tế quốc tế.
Đặc điểm này không những phản ánh tính chất khá chặt chẽ của liên kết, phản ánh tính chất mở rộng của sự liên kết.