Nghiên cứu hiện trạng và giải pháp phát triển sản xuất cam chanh ở huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu hiện trạng và giải pháp phát triển sản xuất cam chanh ở huyện cẩm xuyên tỉnh hà tĩnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Phan Xuân Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Minh Hiếu
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Sản Xuất Cam Chanh Tại Huyện Cẩm Xuyên, Tỉnh Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Tĩnh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT ĐỀ TÀI
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. NGUỒN GỐC, PHÂN BỐ CỦA CÂY CAM
• 2.1.1. Nguồn gốc
• 2.1.2. Phân bố và lịch sử phát triển cây cam
• 2.1.3. Phân loại chi cam quýt (Citrus)
• 2.2. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY CAM
• 2.2.1. Nhiệt độ
• 2.2.2. Ánh sáng, gió
• 2.2.3. Nước và độ ẩm
• 2.2.4. Đất và chất dinh dưỡng
• 2.3. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ CAM QUÝT TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 2.3.1. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam quýt trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cam tại Việt Nam
• 2.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ CÂY CAM CHANH LIÊN QUAN ĐẾN LĨNH VỰC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.5. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.5.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.5.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT CAM TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên của huyện Cẩm Xuyên
• 3.1.2. Tình hình sản xuất cây ăn quả ở huyện Cẩm Xuyên
• 3.1.3. Thực trạng trồng cam ở huyện Cẩm Xuyên
• 3.2. NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PHƯƠNG PHÁP CẮT TỈA SAU THU HOẠCH ĐẾN KHẢ NĂNG SINH TRƯỞNG, RA HOA, ĐẬU QUẢ CỦA CÂY CAM CHANH
• 3.2.1. Ảnh hưởng của các phương pháp cắt tỉa sau thu hoạch đến thời gian ra lộc và chất lượng các đợt lộc của cây cam chanh
• 3.2.2. Ảnh hưởng của các phương pháp cắt tỉa sau thu hoạch đến thời gian ra hoa và tỷ lệ rụng quả của cây cam chanh
• 3.3. ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÂY CAM CHANH TẠI HUYỆN CẨM XUYÊN
• 3.3.1. Định hướng phát triển cây cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên
• 3.3.2. Đánh giá khả năng và các giải pháp phát triển cây cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sản xuất cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên Hà Tĩnh

Huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, có tiềm năng lớn trong việc phát triển sản xuất cam và chanh. Với diện tích tự nhiên 63.500 ha, trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm 17%, huyện đã có những bước tiến trong việc trồng cây ăn quả, đặc biệt là cam chanh. Tuy nhiên, quy mô sản xuất hiện tại vẫn còn nhỏ lẻ, manh mún, chưa có quy hoạch tổng thể. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng cam và kỹ thuật trồng chanh chưa đồng bộ, dẫn đến năng suất và chất lượng sản phẩm chưa đạt yêu cầu. Để phát triển bền vững, cần có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường.

1.1. Tình hình sản xuất cam chanh

Sản xuất cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên đã có sự gia tăng đáng kể trong những năm qua. Tuy nhiên, việc phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng của vùng. Diện tích trồng cam chanh hiện tại ước đạt 151 ha, tập trung chủ yếu ở các xã như Cẩm Yên, Cẩm Hưng, Cẩm Thịnh. Các hộ nông dân đã bắt đầu đầu tư thâm canh, nhưng vẫn còn nhiều tồn tại như chất lượng giống thấp, năng suất chưa cao. Việc xây dựng liên kết chuỗi giá trị trong sản xuất cam chanh cũng chưa được thực hiện hiệu quả, dẫn đến tình trạng sản phẩm không ổn định về giá cả và chất lượng.

II. Đánh giá thực trạng sản xuất cam chanh

Đánh giá thực trạng sản xuất cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên cho thấy nhiều vấn đề cần giải quyết. Quy mô sản xuất nhỏ, manh mún, chưa có quy hoạch tổng thể là những yếu tố cản trở sự phát triển. Việc ứng dụng các kỹ thuật mới trong sản xuất cũng chưa được đồng bộ, dẫn đến năng suất và chất lượng sản phẩm không cao. Hơn nữa, công tác quản lý cung ứng giống còn nhiều bất cập, chất lượng giống thấp, ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả sản xuất. Để khắc phục tình trạng này, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng trong việc cung cấp giống chất lượng và hướng dẫn kỹ thuật cho nông dân.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của cây cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên. Điều kiện tự nhiên như khí hậu, đất đai có ảnh hưởng lớn đến sự sinh trưởng và phát triển của cây. Việc áp dụng các giải pháp nông sản như đầu tư nông nghiệp và hợp tác xã nông nghiệp cũng cần được chú trọng. Các chính sách hỗ trợ từ tỉnh và huyện cần được thực hiện đồng bộ để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc phát triển sản xuất. Đặc biệt, việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm cam chanh cũng cần được quan tâm để nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường.

III. Giải pháp phát triển sản xuất cam chanh

Để phát triển sản xuất cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên, cần có những giải pháp cụ thể và đồng bộ. Trước hết, cần xây dựng quy hoạch tổng thể cho vùng sản xuất cam chanh, xác định rõ diện tích, giống cây trồng và kỹ thuật canh tác phù hợp. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng cam hiện đại, như cắt tỉa sau thu hoạch, sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần thiết lập các hợp tác xã nông nghiệp để tạo ra liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, từ đó hình thành chuỗi giá trị bền vững cho sản phẩm cam chanh.

3.1. Định hướng phát triển

Định hướng phát triển sản xuất cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật canh tác. Cần có các chương trình đào tạo cho nông dân về kỹ thuật trồng và chăm sóc cây cam chanh, đồng thời khuyến khích việc áp dụng các giải pháp nông sản bền vững. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm cam chanh cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và tạo ra thị trường tiêu thụ ổn định. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng cần được thực hiện để tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân trong việc phát triển sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây cam chanh là một trong những cây ăn quả có giá trị dinh dưỡng và kinh tế cao, được trồng phổ biến tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh. Theo số liệu điều tra 120 hộ nông dân tại 6 xã trọng điểm, diện tích trồng cam chanh toàn huyện ước đạt khoảng 151 ha, tập trung chủ yếu ở các xã như Cẩm Yên, Cẩm Hưng, Cẩm Thịnh, Cẩm Minh, Cẩm Lạc và Cẩm Quan. Mặc dù diện tích và sản lượng cam chanh có sự gia tăng đáng kể trong những năm gần đây, năng suất và hiệu quả kinh tế vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế của vùng đất này.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá thực trạng sản xuất cam chanh, bao gồm quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu quy hoạch tổng thể, trình độ đầu tư thâm canh thấp, ứng dụng kỹ thuật mới chưa đồng bộ, chất lượng giống thấp và chưa có liên kết chuỗi giá trị trong sản xuất. Mục tiêu cụ thể của luận văn là đánh giá thực trạng sản xuất, xác định tiềm năng phát triển và đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và phát triển bền vững cây cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên trong giai đoạn 2018-2022.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế vườn hộ, góp phần xây dựng nông thôn mới và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Các chỉ số như diện tích trồng, năng suất trung bình, tỷ lệ rụng quả và hiệu quả kinh tế được sử dụng làm metrics đánh giá sự phát triển của cây cam chanh trên địa bàn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sinh trưởng phát triển cây ăn quả có múi, đặc biệt là cam chanh, bao gồm:

• Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây cam quýt: Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng như nhiệt độ, ánh sáng, nước, đất và dinh dưỡng. Ví dụ, nhiệt độ thích hợp cho cam quýt là từ 23-27°C, độ ẩm đất khoảng 60%, và ánh sáng tán xạ khoảng 10.000 lux giúp cây phát triển tốt.

• Mô hình quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hại như sâu vẽ bùa, ruồi vàng đục quả, nhện đỏ, bệnh Greening và bệnh loét cam nhằm bảo vệ cây trồng an toàn và bền vững.

• Khái niệm kỹ thuật thâm canh và cắt tỉa tạo tán: Cắt tỉa hợp lý giúp tăng cường quang hợp, giảm sâu bệnh, nâng cao tỷ lệ đậu quả và năng suất. Phương pháp cắt tỉa theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được thử nghiệm và đánh giá hiệu quả.

Các khái niệm chính bao gồm: sinh trưởng cây cam chanh, kỹ thuật cắt tỉa sau thu hoạch, quản lý sâu bệnh tổng hợp, dinh dưỡng cây trồng và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện tại huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh, trong giai đoạn 2017-2018, với phạm vi tập trung vào các xã trồng cam chanh trọng điểm. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Thu thập dữ liệu sơ cấp: Điều tra thực trạng sản xuất cam chanh qua phỏng vấn 120 hộ nông dân tại 6 xã, sử dụng phiếu điều tra chuẩn để thu thập thông tin về diện tích, giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc, sâu bệnh, năng suất và thị trường tiêu thụ.

• Quan sát thực địa và đo đạc sinh trưởng: Theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, đường kính gốc, kích thước tán lá, thời gian ra lộc, ra hoa và tỷ lệ rụng quả trên các cây cam chanh ở các độ tuổi khác nhau.

• Thí nghiệm cắt tỉa sau thu hoạch: Thực hiện 3 công thức gồm không cắt tỉa (đối chứng), cắt tỉa theo kinh nghiệm hộ gia đình và cắt tỉa theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp. Mỗi công thức áp dụng trên 5 cây, không lặp lại, theo dõi ảnh hưởng đến sinh trưởng, ra hoa và tỷ lệ đậu quả.

• Phân tích dữ liệu: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu, tính trung bình và so sánh các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất giữa các công thức thí nghiệm.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các vùng trồng cam chanh chính của huyện. Phân tích so sánh giữa các nhóm giúp đánh giá hiệu quả các biện pháp kỹ thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sản xuất cam chanh: Diện tích trồng cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên đạt khoảng 151 ha, tập trung chủ yếu ở 6 xã. Quy mô sản xuất nhỏ, manh mún với 70% hộ trồng dưới 1 ha. Giống cam chanh gốc Xã Đoài được đánh giá là phù hợp nhất với điều kiện địa phương, cho hiệu quả kinh tế cao hơn các giống khác.

2. Ảnh hưởng của cắt tỉa sau thu hoạch: Thí nghiệm cho thấy công thức cắt tỉa theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp làm tăng tỷ lệ đậu quả lên 15% so với đối chứng và 8% so với cắt tỉa theo kinh nghiệm hộ gia đình. Thời gian ra lộc và chất lượng lộc cũng được cải thiện rõ rệt, với chiều dài lộc trung bình tăng 20% so với đối chứng.

3. Tình hình sâu bệnh hại: Các loại sâu bệnh phổ biến gồm sâu vẽ bùa, ruồi vàng đục quả, nhện đỏ và bệnh Greening. Mức độ gây hại trung bình từ 10-25% diện tích vườn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng quả. Việc áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) giúp giảm thiểu tổn thất khoảng 30% so với phương pháp truyền thống.

4. Chất lượng giống và kỹ thuật chăm sóc: Chất lượng giống thấp, nguồn cung giống chưa được quản lý chặt chẽ, dẫn đến năng suất trung bình chỉ đạt khoảng 120 tạ/ha, thấp hơn mức năng suất tiềm năng 180 tạ/ha. Kỹ thuật bón phân và tưới nước chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến sự phát triển và khả năng chống chịu sâu bệnh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trong sản xuất cam chanh là do quy mô nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch vùng trồng, trình độ kỹ thuật canh tác thấp và thiếu liên kết chuỗi giá trị. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với tình trạng manh mún và thiếu đồng bộ kỹ thuật là nguyên nhân làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm.

Biểu đồ so sánh tỷ lệ đậu quả giữa các công thức cắt tỉa thể hiện rõ hiệu quả vượt trội của phương pháp cắt tỉa theo hướng dẫn Bộ Nông nghiệp, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng cam chanh. Bảng thống kê sâu bệnh hại cho thấy mức độ phổ biến và ảnh hưởng của từng loại sâu bệnh, từ đó làm cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch phòng trừ hiệu quả.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển sản xuất cam chanh bền vững, nâng cao thu nhập cho người dân và góp phần phát triển kinh tế nông thôn tại huyện Cẩm Xuyên.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch vùng trồng cam chanh tập trung: Xây dựng quy hoạch tổng thể diện tích trồng cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên, ưu tiên các xã có điều kiện tự nhiên thuận lợi. Mục tiêu đạt diện tích 200 ha trong vòng 5 năm, do UBND huyện phối hợp Sở Nông nghiệp thực hiện.

2. Nâng cao chất lượng giống và quản lý nguồn giống: Thiết lập hệ thống cung ứng giống cam chanh chất lượng cao, kiểm soát chặt chẽ nguồn giống, khuyến khích nhân giống vô tính bằng chiết cành và ghép. Thực hiện trong 3 năm tới, do Trung tâm Nông nghiệp huyện và các trạm khuyến nông chủ trì.

3. Áp dụng kỹ thuật cắt tỉa và chăm sóc theo hướng dẫn chuyên môn: Đào tạo, tập huấn kỹ thuật cắt tỉa sau thu hoạch theo quy trình của Bộ Nông nghiệp cho nông dân, nhằm tăng tỷ lệ đậu quả và năng suất. Thực hiện hàng năm, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện tổ chức.

4. Triển khai quản lý dịch hại tổng hợp (IPM): Áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, giảm thiểu sử dụng thuốc hóa học, bảo vệ môi trường và an toàn thực phẩm. Thực hiện liên tục, phối hợp giữa các cơ quan chuyên môn và người dân.

5. Hỗ trợ liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ: Xây dựng mô hình liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức thu mua để ổn định đầu ra sản phẩm, nâng cao giá trị kinh tế. Khuyến khích thực hiện trong 2-3 năm tới, do UBND huyện và các tổ chức kinh tế địa phương phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên: Nhận biết các kỹ thuật canh tác, cắt tỉa và phòng trừ sâu bệnh để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, từ đó tăng thu nhập.

2. Cán bộ khuyến nông và quản lý nông nghiệp địa phương: Áp dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chương trình đào tạo, hỗ trợ kỹ thuật và quy hoạch phát triển cây cam chanh phù hợp với điều kiện địa phương.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Tìm hiểu tiềm năng phát triển cây cam chanh tại Cẩm Xuyên để đầu tư vào sản xuất, chế biến và thị trường tiêu thụ, góp phần phát triển chuỗi giá trị.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành nông nghiệp, khoa học cây trồng: Tham khảo cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm để phát triển các đề tài nghiên cứu tiếp theo về cây ăn quả có múi.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cam chanh ở Cẩm Xuyên chưa phát triển tương xứng với tiềm năng?
   Nguyên nhân chính là quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch vùng trồng, kỹ thuật canh tác chưa đồng bộ và chất lượng giống thấp. Ngoài ra, thiếu liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ ổn định cũng ảnh hưởng đến phát triển.

2. Phương pháp cắt tỉa nào hiệu quả nhất cho cam chanh?
   Cắt tỉa theo hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn được chứng minh làm tăng tỷ lệ đậu quả lên 15% so với không cắt tỉa, cải thiện sinh trưởng và chất lượng lộc, giúp nâng cao năng suất.

3. Các sâu bệnh nào phổ biến và ảnh hưởng lớn nhất đến cam chanh?
   Sâu vẽ bùa, ruồi vàng đục quả, nhện đỏ và bệnh Greening là những loại sâu bệnh phổ biến, gây thiệt hại từ 10-25% diện tích vườn, làm giảm năng suất và chất lượng quả.

4. Làm thế nào để nâng cao chất lượng giống cam chanh?
   Cần kiểm soát chặt chẽ nguồn giống, ưu tiên nhân giống vô tính bằng chiết cành và ghép, đồng thời xây dựng hệ thống cung ứng giống chất lượng cao, tránh sử dụng giống kém chất lượng.

5. Giải pháp nào giúp ổn định thị trường tiêu thụ cam chanh?
   Xây dựng mô hình liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp và các tổ chức thu mua để tạo chuỗi giá trị bền vững, đồng thời phát triển thương hiệu và mở rộng thị trường trong nước và xuất khẩu.

Kết luận

• Đánh giá thực trạng cho thấy diện tích cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên khoảng 151 ha, với quy mô sản xuất nhỏ, manh mún và kỹ thuật canh tác còn hạn chế.
• Giống cam chanh gốc Xã Đoài phù hợp nhất với điều kiện địa phương, có tiềm năng phát triển thâm canh cao.
• Phương pháp cắt tỉa sau thu hoạch theo hướng dẫn Bộ Nông nghiệp giúp tăng tỷ lệ đậu quả và năng suất rõ rệt so với phương pháp truyền thống.
• Sâu bệnh hại là nguyên nhân chính làm giảm năng suất và chất lượng, cần áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp để kiểm soát hiệu quả.
• Đề xuất các giải pháp quy hoạch vùng trồng, nâng cao chất lượng giống, áp dụng kỹ thuật thâm canh và liên kết chuỗi giá trị nhằm phát triển bền vững cây cam chanh tại huyện Cẩm Xuyên trong giai đoạn 2018-2022.

Next steps: Triển khai các giải pháp kỹ thuật và quy hoạch vùng trồng, đồng thời tổ chức tập huấn, hỗ trợ nông dân áp dụng kỹ thuật mới. Mời các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cùng phối hợp để phát triển ngành cam chanh bền vững.

Hãy cùng chung tay phát triển cây cam chanh tại Cẩm Xuyên để nâng cao giá trị kinh tế, góp phần xây dựng nông thôn mới và cải thiện đời sống người dân địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. NGUỒN GỐC, PHÂN BỐ CỦA CÂY CAM 1.1 Nguồn gốc Cam quýt có phổ phân bố khá rộng, gần như có mặt hầu hết trên các lục địa.TS Nguyễn Hữu Đống (Cây ăn quả có múi, 2003, [8]) thì có rất nhiều ý kiến khác nhau về nguồn gốc của cây cam quýt, song nhìn chung nhiều tác giả cho rằng cây cam quýt có nguồn gốc ở vùng nhiệt đới Đông Nam Á. Theo Angler và Tanaka cho rằng vùng phát sinh ra cam quýt có nguồn gốc ở Ấn Độ và Myanma.

Còn theo Giucôpxki thì nơi phát sinh ra các loài cam quýt chính là ở Trung Quốc. Năm 2200 trước Công nguyên (thời Chu Hạ) đã có nói đến cam quýt. Từ thời Hán đã khá phát triển, sang thời Tống đã có cuốn “Quýt lục” của Hàn Ngạn Trực, ghi chép tỉ mỷ về phân loại, cách trồng và chế biến. Hiện nay cam quýt được trồng hầu hết khắp thế giới, các nhà khoa học đều thống nhất về đại thể là vùng Đông Nam Á kể cả lục địa và quần đảo.

Qua quá trình trồng trọt lâu đời, chúng đã xuất hiện các biến dị và được chọn lọc duy trì, chăm bón cho đến ngày nay. Do sống ở vùng Đông Nam Á có khí hậu nóng ẩm mà các loài cam quýt kém chịu rét và có bộ lá xanh quanh năm. Phân bố và lịch sử phát triển cây cam Cam quýt gần như có mặt ở hầu hết các lục địa và ở mỗi vùng tùy theo điều kiện tự nhiên mà nó có những giống thích hợp và có những đặc tính riêng. Nó có sự phân bố rộng là do có khả năng dễ thích nghi với nhiều môi trường sống khác nhau.

Ở Châu Âu, cam quýt được nhận biết xuất hiện từ rất sớm qua các câu chuyện thần thoại, văn học, như trên đồng tiền cổ Hy Lạp đã có khắc cả hình quả chanh yên, sau xuất hiện cam đắng và chanh ở Địa Trung Hải do người A Rập mang sang, được lưu lại trong các bài thuốc của Avixen, còn cam ngọt có thể du nhập muộn hơn,… Hiện nay ở Châu Âu có nhiều vùng trồng cam nổi tiếng với diện tích đến hàng vạn hecta như Malaga, Gơnat, Valăngxơ (Tây Ban Nha), vùng Cote d’ Azu và đảo Goxơ (Pháp) trồng nhiều cam để lấy hoa, cất tinh dầu; cacs vùng Napoli, Xơrenlơ, Xixin (Italia) trồng cam và chanh núm trên diện tích hơn 5 vạn hecta… Ở Châu Phi, cam quýt được trồng nhiều ở Ai Cập, Angieri, Tuynidi (có những giống cam nổi tiếng như Bơlida, cam Metxki…); Ở Châu Mỹ, cam quýt được nhập sang chậm hơn Châu Âu, vào khoảng thế kỷ XVI, do các giáo sỹ từ Châu Âu mang sang, hiện nay cam quýt được trồng nhiều ở Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 vùng Caribe (nhất là ở Cuba), vùng Nam Mỹ, Trung Mỹ, song nhiều nhất vẫn là ở Hoa Kỳ, có nhiều giống cam ngon, ngọt nổi tiếng như cam Naven. Ở Châu Đại Dương có giống cam ngon nổi tiếng thế giới là giống cam Tahiti; Châu Á, cam quýt được trồng nhiều ở Xiry, Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Malayxia, Việt Nam. Phân loại chi cam quýt (Citrus) Chi cam quýt (Citrus) thuộc họ cam quýt (Rutaceae), là một chi lớn, gồm nhiều nhóm, nhiều giống, được loài người thuần dưỡng lâu đời. Qua quá trình chọn lọc đã tạo ra được nhiều loại quả ngon giàu chất dinh dưỡng, nhất là vitamin, chất khoáng.

Gồm: Chanh yên và phật thủ (Citrus medica); Chanh (Citrus limon); Quýt (Citrus recticula); Cam đắng (Citrus aurantium); Cam ngọt (Citrus siensis); Bưởi (Citrus gradis), Bưởi chùm (Citrus paradisi); 1. NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÂY CAM 1. Nhiệt độ Cam quýt có nguồn gốc cận nhiệt đới nên không chịu được nhiệt độ quá cao hay quá thấp, có khả năng chịu nóng tốt hơn chịu lạnh. Theo Trần Thế Tục, (1980), [22], [23], và nhiều tác giả khác cho rằng cây cam, quýt, chanh, bưởi sinh trưởng được trong phạm vi nhiệt độ từ 12 - 39 0C, nhiệt độ thích hợp nhất từ 23-27 0C.

Tại nhiệt độ thấp -5 0C có một số giống có thể chịu được trong thời gian rất ngắn. Khi nhiệt độ cao 40 0C kéo dài trong thời gian dài trong nhiều ngày cam quýt sẽ ngừng sinh trưởng, biểu hiện bên ngoài là lá rụng, cành khô héo. Tuy nhiên cũng có giống chỉ bị hại khi nhiệt độ không khí lên đến 50 - 57 0C. Vũ Công Hậu, (1960), [11], cho rằng rễ cam quýt hoạt động tốt khi nhiệt độ tăng dần từ 9 - 23 0C.

Khi nhiệt độ tới 26 0C cây hút đạm mạnh. Ngoài ra sự chênh lệch nhiệt độ giữa ngày và đêm lớn làm quả phát triển mạnh, đồng thời có ảnh hưởng đến khả năng tích luỹ, vận chuyển đường bột và axit trong cây vào quả. Tuy nhiên, khi nhiệt độ ban đêm quá thấp làm cho hoạt động này kém đi. Những vùng có mùa hè quá nóng và mùa đông quá lạnh, nhiệt độ bình quân năm >15 0C, tổng tích ôn từ 2.500 cũng có thể trồng cam quýt.

Ở các vùng lục địa xa biển không nên trồng cam quýt ở độ cao từ 1.800 m so với mực nước biển vì những vùng này mùa đông thường có tuyết rơi và nhiệt độ xuống tới - 4 0C.TS Nguyễn Hữu Đống, (2003), [8], cây cam quýt có thể phát triển tốt ở khắp các miền sinh thái Việt Nam, nhưng lý tưởng nhất là khí hậu các tỉnh vùng núi cao phía bắc của Việt Nam do ở Miền Bắc có mùa đông rét, cam chín tập trung vào Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 mùa thu nên quả có màu đẹp, còn ở Miền Nam cam chín rải rác quanh năm nên chất lượng quả không ngon bằng cam ở Miền Bắc, ảnh hưởng này càng cao khi gặp mưa, ẩm cao. Ánh sáng, gió - Ánh sáng: Theo Vũ Công Hậu, (1980), [11] và một số tác giả thì cam quýt là cây ưa ánh sáng tán xạ, nơi có cường độ ánh sáng từ 10.000 lux, tương ứng với 0,6cal/cm2, ứng với ánh sáng lúc 8 - 9 h sáng và 4 - 5 h chiều hoặc những ngày trời quang mây mùa hè. Tuy nhiên để có được lượng ánh sáng như vậy chúng ta cần bố trí mật độ hợp lý như không quá dày cũng không quá thưa, vườn cam quýt nhất thiết phải bố trí nơi thoáng, có thể trồng cây chắn gió đồng thời có tác dụng che bớt ánh sáng để có ánh sáng trực xạ vào những ngày trời nắng gắt, khi đủ ánh sáng cây sinh trưởng, phát triển tốt, ít sâu bệnh Theo GS.TS Nguyễn Hữu Đống, (2003), [8], nếu cây cam bị quá nhiều ánh sáng, nhiệt độ quả cao quả củng phát dục kém, vỏ dễ bị nám, múi ít nước, khô xốp. Vì vậy nắng gắt thiếu nước đều không có lợi cho cam quýt và trong điều kiện này tán sẻ phát triển mạnh, sự bốc hơi của đất cao, làm rễ cây không hoạt động được tốt.

- Gió: Tốc độ gió vừa phải có ảnh hưởng tốt đến việc lưu thông không khí, điều hòa độ ẩm, giảm sâu bệnh hại cây sinh trưởng tốt. Tốc độ gió lớn ảnh hưởng đến khả năng đồng hóa của cây. Gió bão gây đổ cây, gẫy cành, rụng quả làm ảnh hưởng xấu đến sinh trưởng và giảm năng suất nghiêm trọng. Nước và độ ẩm Nước là một trong những yếu tố của môi trường, ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát dục của cam quýt.

Cam quýt rất cần nước cho các thời kỳ sinh trưởng phát triển, thời kỳ nẩy mầm, phân hóa mầm hoa, thời kỳ ra quả và quả phát triển. Nhưng thừa nước rễ bị thối cây chết, nên cam quýt rất sợ úng nước. Yêu cầu độ ẩm đất 60 %, độ ẩm không khí thích hợp là 75 - 80 %, thời kỳ hoa nở cần ẩm độ không khí thấp 70 - 75 %, độ ẩm này không những đảm bảo cho cây sinh trưởng phát triển tốt mà còn cho năng suất cao, phẩm chất quả tốt, mẫu mã quả đẹp, quả to, vỏ mỏng. Nhiều tác giả cho rằng lượng mưa thích hợp hàng năm cho cam là từ 1.400 mm và phân bố đều.

Quýt, chanh có yêu cầu lớn hơn từ 1. Cam quýt có hai giai đoạn quan trọng không được thiếu nước, trên phương diện ẩm độ đất đai cung cấp nước cho cây sinh trưởng. Giai đoạn thứ nhất là lúc ra lộc chồi còn non, hoa đang nở và trái đang đậu vào tháng 3. Giai đoạn thứ 2 là lúc trái đang lớn mau chóng.

Thiếu nước khi đang đậu trái thì trái non sẽ rụng nhiều. Chồi non Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 sẽ héo hay sẽ giành nước với trái non đang lớn. nhất là thiếu nước vào tháng 5, tháng 6 thì trái sẽ nhỏ đi [6], [8], [13], [20]. Ẩm độ đất và không khí có ảnh hưởng đến khả năng phân hóa mầm hoa và tỷ lệ đậu hoa quả của cam quýt.

Nếu đủ ẩm trong mùa hè, hạn nhẹ từ tháng 12 đến tháng 2, năm sau hoa quả sẽ nhiều. Tháng 3 - 4 khô hạn có khả năng giảm số lượng quả trên cây. Đất và chất dinh dưỡng - Đất: Theo Trần Thế Tục, (1980) và một số tác giả [22], [23] cho rằng cây cam quýt có thể trồng trên nhiều loại đất khác nhau như: Đất thịt nặng ở đồng bằng, đất phù sa châu thổ, đất đồi núi, đất phù sa cổ, đất thịt nhẹ đất cát pha, đất bạc màu. Vùng đất xấu phải đầu tư nhiều, thâm canh cao.

Đất trồng cam tốt là những đất bằng phẳng có cấu tượng tốt, nhiều mùn, thoáng khí giữ ẩm tốt, khi cần dễ thoát nước và có tầng đất dày > 1 m, có mực nước ngầm sâu hơn 0,8 m. Đất phù sa ven sông là đất trồng cam quýt rất tốt, nhưng phải hết sức chú ý xây dựng các mương tiêu thoát nước. Cây cam quýt có thể trồng được trên đất có độ pH từ 4 - 8 nhưng thích hợp nhất là từ 5,5 - 6, điện thế oxy hóa khử Eh > 300 mV. Ở độ pH này các nguyên tố khoáng cần thiết cho cây cam quýt phần lớn ở dạng dễ tiêu, nếu là đất chua nhất thiết phải bón vôi để nâng cao độ pH cho đất.

Đất trồng cam quýt cần có độ thoáng cao, nồng độ oxy phải lớn hơn 4 % cây mới sinh trưởng và phát triển bình thường, nếu hàm lượng oxy nhỏ hơn 2 % cây sẽ ngừng sinh trưởng. Nếu chúng ta đánh giá mức độ thích nghi của đất đối với cam quýt thì đất phù sa cổ là tốt nhất, sau đó đến đất phù sa mới bồi hàng năm, đất Bazan, đất dốc tụ và đất đá phiến sét.