Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Tú Xuyên, Huyện Văn Quan Tỉnh Lạng Sơn

Xã Tú Xuyên, huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế, đặc biệt là… 70 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Vy Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: Ths. Lưu Thị Thùy Linh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực trạng và một số giải pháp phát triển kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên, huyện Văn Quan
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu đề tài
• Mục tiêu chung
• Mục tiêu cụ thể
• Yêu cầu của đề tài
• Ý nghĩa của đề tài
• Ý nghĩa học tập và nghiên cứu
• Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN, THỰC TIỄN CỦA ĐỐI TƯỢNG
• 1.1. Cơ sở lý luận của đối tượng
• 1.1.1. Một số khái niệm về hộ, hộ nông dân và kinh tế hộ
• 1.1.2. Khái niệm kinh tế hộ
• 1.1.3. Vai trò của kinh tế hộ
• 1.1.4. Đặc trưng của kinh tế hộ
• 1.1.5. Phân loại hộ nông dân
• 1.1.6. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ
• 1.1.7. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp phân tích, xử lý số liệu
• 2.5. Một số chỉ tiêu đánh giá tình hình kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung về địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Vị trí địa lý, địa hình
• 3.1.2. Khí hậu - Thủy văn
• 3.1.3. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 3.2. Đánh giá tình hình kinh tế hộ theo nhóm hộ điều tra
• 3.2.1. Khái quát chung về nhóm hộ điều tra
• 3.2.2. Kết quả sản xuất của nhóm hộ điều tra
• 3.2.3. Tổng hợp và đánh giá thu nhập của nhóm hộ điều tra
• 3.2.4. Các phương tiện sản xuất chủ yếu của hộ
• 3.2.5. Các khó khăn gặp phải của các hộ điều tra
• 3.3. Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên
• 3.3.1. Các nhân tố về nguồn lực
• 3.3.2. Yếu tố về đất đai
• 3.3.3. Vốn đầu tư sản xuất
• 3.3.4. Về thị trường
• 3.3.5. Về khoa học - công nghệ
• 3.3.6. Về cơ sở hạ tầng
• 3.3.7. Phân tích SWOT
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ TẠI XÃ TÚ XUYÊN
• 4.1. Định hướng và một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên
• 4.1.1. Định hướng phát triển kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên
• 4.1.2. Một số giải pháp chủ yếu phát triển kinh tế hộ dân tại xã Tú Xuyên
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với Nhà nước
• 5.2. Đối với cơ quan quản lý địa phương
• 5.3. Đối với người dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Phát Triển Kinh Tế Hộ Tú Xuyên

Xã Tú Xuyên, huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn, đang đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển kinh tế, đặc biệt là kinh tế hộ gia đình. Bài viết này sẽ đi sâu vào thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp kinh tế nông thôn Văn Quan nhằm nâng cao thu nhập hộ gia đình Tú Xuyên một cách bền vững. Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực, tạo việc làm và giảm nghèo ở khu vực nông thôn. Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, thiếu vốn, thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật và thị trường tiêu thụ bấp bênh đang là những rào cản lớn. Cần có những giải pháp đồng bộ, phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương để khai thác tối đa tiềm năng phát triển kinh tế Tú Xuyên.

1.1. Vai trò của kinh tế hộ gia đình trong phát triển nông thôn

Kinh tế hộ gia đình là nền tảng của kinh tế nông thôn và đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh lương thực, tạo việc làm, và giảm nghèo. Các hộ gia đình nông thôn thường có kiến thức và kinh nghiệm sản xuất truyền thống, cũng như sự gắn bó mật thiết với đất đai và cộng đồng. Sự phát triển của kinh tế hộ gia đình có thể góp phần vào sự phát triển bền vững của nông thôn, bảo tồn văn hóa và môi trường.

1.2. Thực trạng kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên huyện Văn Quan

Thực trạng kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên còn nhiều khó khăn, chủ yếu là sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, manh mún, thiếu vốn đầu tư, thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật, và thị trường tiêu thụ bấp bênh. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao, thu nhập bình quân đầu người thấp so với các khu vực khác. Cần có những giải pháp cụ thể để hỗ trợ phát triển kinh tế hộ Văn Quan, giúp người dân nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống.

II. Thách Thức Khó Khăn Phát Triển Kinh Tế Hộ Tú Xuyên

Phát triển kinh tế hộ gia đình Tú Xuyên đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất nông nghiệp còn lạc hậu, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Diện tích đất canh tác manh mún, khó áp dụng cơ giới hóa và các tiến bộ khoa học kỹ thuật. Thiếu vốn đầu tư, thiếu kiến thức về quản lý kinh tế và thị trường. Cơ sở hạ tầng còn yếu kém, giao thông đi lại khó khăn, ảnh hưởng đến việc tiêu thụ sản phẩm. Biến đổi khí hậu, dịch bệnh cũng gây ra nhiều rủi ro cho sản xuất nông nghiệp. Cần có những giải pháp để vượt qua những khó khăn này, tạo điều kiện cho kinh tế hộ bền vững Tú Xuyên.

2.1. Hạn chế về vốn và tiếp cận nguồn vốn ưu đãi

Một trong những khó khăn lớn nhất của các hộ gia đình ở Tú Xuyên là thiếu vốn để đầu tư vào sản xuất, kinh doanh. Việc tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi từ ngân hàng và các tổ chức tín dụng còn hạn chế do thủ tục phức tạp, thiếu tài sản thế chấp, và thông tin về các chương trình hỗ trợ còn hạn chế. Cần có những giải pháp để cải thiện khả năng tiếp cận vốn cho các hộ gia đình, như đơn giản hóa thủ tục vay vốn, tăng cường thông tin về các chương trình hỗ trợ, và phát triển các hình thức tín dụng vi mô.

2.2. Thiếu kiến thức khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất

Nhiều hộ gia đình ở Tú Xuyên còn thiếu kiến thức về khoa học kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất tiên tiến. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất còn hạn chế, dẫn đến năng suất thấp và chất lượng sản phẩm không cao. Cần có những chương trình đào tạo, tập huấn để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho người dân, giúp họ áp dụng các phương pháp sản xuất mới, hiệu quả hơn.

2.3. Thị trường tiêu thụ nông sản bấp bênh và thiếu ổn định

Thị trường tiêu thụ nông sản của các hộ gia đình ở Tú Xuyên còn bấp bênh và thiếu ổn định. Giá cả nông sản thường xuyên biến động, gây khó khăn cho người sản xuất. Việc liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ còn yếu, dẫn đến tình trạng nông sản bị ép giá, khó tiêu thụ. Cần có những giải pháp để ổn định thị trường tiêu thụ nông sản, như xây dựng các chuỗi liên kết giá trị, phát triển các kênh phân phối trực tiếp, và xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương.

III. Giải Pháp Nâng Cao Thu Nhập Hộ Gia Đình Tại Tú Xuyên

Để nâng cao thu nhập hộ gia đình Tú Xuyên, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện. Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đa dạng hóa ngành nghề, phát triển tiểu thủ công nghiệp Tú Xuyên và dịch vụ du lịch cộng đồng. Tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương. Cải thiện cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất và kinh doanh. Nâng cao trình độ dân trí, đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Thực hiện các chính sách phát triển kinh tế hộ Tú Xuyên hiệu quả.

3.1. Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp

Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần khuyến khích người dân sử dụng giống mới, phân bón hợp lý, áp dụng các biện pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả, và sử dụng các thiết bị, máy móc hiện đại trong sản xuất. Đồng thời, cần có những chương trình hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao công nghệ cho người dân.

3.2. Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Tú Xuyên có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng, gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống của địa phương. Cần khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử, và cảnh quan thiên nhiên để thu hút du khách. Đồng thời, cần có những chính sách hỗ trợ người dân tham gia vào hoạt động du lịch, như đào tạo kỹ năng, hỗ trợ vốn, và quảng bá sản phẩm du lịch.

3.3. Xây dựng thương hiệu nông sản địa phương và liên kết tiêu thụ

Việc xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương là rất quan trọng để nâng cao giá trị và khả năng cạnh tranh của sản phẩm. Cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm, xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, và quảng bá thương hiệu trên thị trường. Đồng thời, cần tăng cường liên kết giữa sản xuất và tiêu thụ, xây dựng các chuỗi cung ứng hiệu quả, và tìm kiếm các thị trường tiêu thụ ổn định.

IV. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Kinh Tế Hộ Tại Xã Tú Xuyên

Để hỗ trợ phát triển kinh tế hộ Văn Quan, cần có những chính sách phù hợp và hiệu quả. Cung cấp vốn vay ưu đãi cho các hộ gia đình, tạo điều kiện thuận lợi để họ tiếp cận các nguồn vốn. Hỗ trợ đào tạo nghề, nâng cao trình độ dân trí cho lao động nông thôn. Xây dựng cơ sở hạ tầng, đặc biệt là giao thông và thủy lợi. Khuyến khích liên kết sản xuất và tiêu thụ, xây dựng thương hiệu cho nông sản địa phương. Tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thu hút đầu tư vào khu vực nông thôn. Đảm bảo an sinh xã hội, giảm nghèo bền vững.

4.1. Chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ sản xuất nông nghiệp

Cần có những chính sách tín dụng ưu đãi, như giảm lãi suất, kéo dài thời gian vay, và đơn giản hóa thủ tục vay vốn, để giúp các hộ gia đình có thể tiếp cận nguồn vốn một cách dễ dàng hơn. Đồng thời, cần có những chương trình bảo lãnh tín dụng để giảm thiểu rủi ro cho các tổ chức tín dụng.

4.2. Chính sách đào tạo nghề và nâng cao trình độ dân trí

Cần có những chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, giúp người dân có thể tìm được việc làm hoặc tự tạo việc làm. Đồng thời, cần nâng cao trình độ dân trí cho người dân, giúp họ có thể tiếp cận thông tin và kiến thức mới, cũng như tham gia vào các hoạt động kinh tế xã hội.

4.3. Chính sách hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản

Cần có những chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp và hợp tác xã liên kết với người dân trong sản xuất và tiêu thụ nông sản. Đồng thời, cần có những chương trình xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm nông sản địa phương trên thị trường trong và ngoài nước.

V. Mô Hình Kinh Tế Hộ Hiệu Quả Tại Tú Xuyên Nghiên Cứu Điển Hình

Nghiên cứu và nhân rộng các mô hình kinh tế hộ hiệu quả Tú Xuyên là một giải pháp quan trọng. Các mô hình này có thể là trồng trọt các loại cây có giá trị kinh tế cao, chăn nuôi các loại vật nuôi đặc sản, phát triển du lịch cộng đồng, hoặc kết hợp nhiều loại hình kinh tế khác nhau. Cần đánh giá kỹ lưỡng các mô hình này, xác định những yếu tố thành công và những bài học kinh nghiệm, sau đó nhân rộng cho các hộ gia đình khác. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ của các chuyên gia, cán bộ kỹ thuật để giúp người dân áp dụng thành công các mô hình này.

5.1. Mô hình trồng cây ăn quả đặc sản theo tiêu chuẩn VietGAP

Mô hình trồng cây ăn quả đặc sản theo tiêu chuẩn VietGAP có thể giúp nâng cao chất lượng và giá trị của sản phẩm, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Cần lựa chọn các loại cây ăn quả phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương, áp dụng các biện pháp canh tác tiên tiến, và tuân thủ các quy trình kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

5.2. Mô hình chăn nuôi lợn đen bản địa theo hướng hữu cơ

Mô hình chăn nuôi lợn đen bản địa theo hướng hữu cơ có thể tạo ra sản phẩm đặc sản, có giá trị kinh tế cao. Cần lựa chọn giống lợn đen bản địa chất lượng tốt, áp dụng các biện pháp chăn nuôi tự nhiên, và đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

5.3. Mô hình du lịch cộng đồng kết hợp trải nghiệm văn hóa địa phương

Mô hình du lịch cộng đồng kết hợp trải nghiệm văn hóa địa phương có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân, đồng thời bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch độc đáo, hấp dẫn, và đảm bảo chất lượng dịch vụ tốt.

VI. Tương Lai Phát Triển Kinh Tế Hộ Bền Vững Tại Tú Xuyên

Phát triển kinh tế hộ bền vững Tú Xuyên là mục tiêu lâu dài. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức xã hội, và người dân. Tiếp tục đầu tư vào cơ sở hạ tầng, nâng cao trình độ dân trí, và tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Khuyến khích đổi mới sáng tạo, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Bảo vệ môi trường, sử dụng tài nguyên một cách hợp lý và bền vững. Xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, và văn minh.

6.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tiêu thụ nông sản

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý và tiêu thụ nông sản có thể giúp nâng cao hiệu quả và minh bạch của chuỗi cung ứng. Cần xây dựng các hệ thống thông tin về thị trường, giá cả, và chất lượng sản phẩm, giúp người dân có thể đưa ra quyết định sản xuất và kinh doanh một cách chính xác hơn.

6.2. Phát triển kinh tế xanh và bảo vệ môi trường nông thôn

Cần phát triển kinh tế xanh, sử dụng các phương pháp sản xuất thân thiện với môi trường, và bảo vệ các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Đồng thời, cần có những chính sách khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, như trồng rừng, xử lý chất thải, và sử dụng năng lượng tái tạo.

6.3. Nâng cao vai trò của hợp tác xã trong phát triển kinh tế hộ

Hợp tác xã có thể đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế hộ, giúp người dân liên kết sản xuất, tiêu thụ, và tiếp cận các nguồn lực. Cần củng cố và phát triển các hợp tác xã hiện có, đồng thời khuyến khích thành lập các hợp tác xã mới, hoạt động hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong tiến trình đổi mới kinh tế và hội nhập thị trường, nông nghiệp, nông dân và nông thôn tiếp tục giữ vị trí then chốt đối với sự ổn định kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Theo số liệu tác giả trích dẫn, khu vực kinh tế nông hộ đóng góp tỷ suất hàng hóa đáng kể cho quốc gia (lúa gạo đạt trên 50%, cà phê 45%, cao su 85%, chè trên 60%). Tuy nhiên, khu vực nông thôn vẫn đối mặt với khoảng cách giàu nghèo lớn: tỷ lệ hộ nghèo cả nước thời điểm nghiên cứu là 28,9%, riêng nông thôn chiếm 35,7% (trong đó vùng Tây Bắc lên tới 68,7%, Đông Nam Bộ là 22%). Quá trình vận hành kinh tế nông hộ bộc lộ nhiều điểm nghẽn nội tại: sản xuất nông nghiệp manh mún do việc chia đất bình quân, quy mô canh tác nhỏ lẻ kìm hãm ứng dụng khoa học kỹ thuật, mâu thuẫn giữa gia tăng dân số với tình trạng thiếu việc làm mùa vụ, cùng sự thiếu hụt kiến thức và vốn đầu tư của người dân.

Tại xã Tú Xuyên, huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn — một xã miền núi có địa hình đồi núi hiểm trở, kinh tế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp thuần túy. Trình độ canh tác của người dân còn lạc hậu, việc khai thác tài nguyên đất đai và nguồn lực lao động chưa đạt hiệu quả cao. Xuất phát từ thực trạng trên, tác giả Vy Thị Hải Yến thực hiện khóa luận nhằm giải quyết câu hỏi: Thực trạng kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên diễn ra như thế nào và những giải pháp cụ thể nào có thể thúc đẩy phát triển kinh tế hộ tại địa phương?

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng phát triển kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên.
2. Phân tích những thuận lợi, khó khăn và các nhân tố ảnh hưởng tới phát triển kinh tế hộ tại địa bàn nghiên cứu.
3. Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế hộ tại địa bàn nghiên cứu trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động kinh tế hộ nông dân của các dân tộc trên địa bàn xã Tú Xuyên, huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.
• Phạm vi không gian: Toàn xã Tú Xuyên, tập trung khảo sát thực địa tại 3 thôn đại diện là Bó Cáng, Hang Nà và Lũng Cải.
• Phạm vi thời gian: Thu thập và sử dụng số liệu thứ cấp giai đoạn 2011 - 2013; dữ liệu sơ cấp điều tra thực tế thực hiện năm 2013; thời gian thực tập tốt nghiệp từ tháng 2/2014 đến tháng 5/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đề tài dựa trên việc hệ thống hóa các định nghĩa học thuật và văn bản quy phạm pháp luật:

• Khái niệm hộ theo Liên Hợp Quốc (những người sống chung một mái nhà, cùng ăn chung và chung một ngân quỹ) và theo Raul Hunnena (Đại học Tổng hợp Lisbon).
• Khái niệm hộ nông dân, nông hộ theo các giáo trình và tài liệu nghiên cứu nông nghiệp (nhấn mạnh tính chất tế bào kinh tế cơ sở, sử dụng chủ yếu lao động gia đình trên đất được giao).
• Khái niệm kinh tế hộ nông dân và nội dung tại điểm 1, mục II Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000 của Chính phủ về kinh tế nông hộ và kinh tế trang trại.
• Các khái niệm phát triển, phát triển kinh tế, phát triển nông thôn và phát triển bền vững theo Ủy ban Quốc tế về Môi trường và Phát triển (1987).
• Hệ thống tiêu chí phân loại chuẩn nghèo, cận nghèo giai đoạn 2011 - 2015 ban hành theo Quyết định số 09/2011/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ: hộ nghèo có thu nhập bình quân dưới 400.000 đồng/người/tháng; hộ cận nghèo từ 401.000 đến 520.000 đồng/người/tháng; hộ trung bình ở mức 520.000 đồng/người/tháng; hộ khá - giàu từ 520.000 đồng/người/tháng trở lên.

Về phương pháp nghiên cứu, khóa luận phối hợp các phương pháp sau:

• Phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp: Tiếp cận báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội giai đoạn 2011 - 2013 của UBND xã Tú Xuyên, số liệu từ Ban Thống kê xã, các cơ quan ban ngành huyện Văn Quan, Cục Thống kê và tài liệu khoa học chuyên ngành.
• Phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp: Khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc trên cỡ mẫu 60 hộ gia đình tại 3 thôn (Bó Cáng, Lũng Cải, Hang Nà). Mẫu phân bổ theo phân tầng mức sống gồm 8 hộ khá (13,33%), 14 hộ trung bình (23,33%), 18 hộ cận nghèo (30,00%) và 20 hộ nghèo (33,33%).
• Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA): Đàm thoại, phỏng vấn sâu với các hộ dân để ghi nhận các khó khăn về kỹ thuật, vốn vay và thị trường tiêu thụ.
• Phương pháp phân tích ma trận SWOT: Xác định điểm mạnh, điểm yếu nội tại kết hợp cơ hội và thách thức bên ngoài đối với kinh tế nông hộ tại địa phương.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel để tổng hợp số liệu, phân tích thống kê mô tả, so sánh tương đối - tuyệt đối, tính toán các chỉ tiêu kinh tế như tổng giá trị sản xuất (GO), chi phí sản xuất, thu nhập bình quân theo hộ, theo lao động và theo nhân khẩu.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lí luận, thực tiễn của đối tượng

Chương này tập trung làm rõ 5 đặc trưng bản chất của kinh tế hộ: thống nhất giữa sở hữu, quản lý và sử dụng yếu tố sản xuất; khả năng thích nghi và tự điều chỉnh cao; gắn bó chặt chẽ giữa kết quả sản xuất với lợi ích lao động; hiệu quả kinh tế dù quy mô nhỏ; và vận hành chủ yếu dựa trên lao động, vốn của gia đình. Tác giả phân loại nông hộ thành 4 nhóm theo mức độ phát triển (sinh tồn, tự túc, sản xuất nhỏ, sản xuất hàng hóa lớn) và phân loại theo tính chất hoạt động (thuần nông hoặc kiêm ngành nghề/dịch vụ). Bốn nhóm nhân tố ảnh hưởng được phân tích chi tiết gồm: điều kiện tự nhiên; kinh tế - tổ chức - quản lý; khoa học - kỹ thuật - công nghệ; và chính sách quản lý vĩ mô của Nhà nước.

Phần thực tiễn phân tích bài học quốc tế từ Thái Lan (quỹ bình ổn giá, miễn thuế nhập khẩu phân bón thời kỳ cách mạng xanh, hoàn thiện tín dụng nông thôn), Malaysia (chính sách khuyến nông và mở rộng thị trường xuất khẩu) và Trung Quốc (ba mũi nhọn: giao đất lâu dài, đầu tư cơ sở vật chất, chuyển giao khoa học kỹ thuật). Tại Việt Nam, khóa luận tổng kết kinh nghiệm mô hình 848 "tổ tiết kiệm" luân chuyển 340 tỷ đồng vốn vay của Hội Nông dân tỉnh Ninh Bình, chính sách cho vay sản xuất của Agribank chi nhánh Bắc Ninh, cùng định hướng dồn thửa đổi ruộng tích tụ đất đai đến năm 2020 tại Hưng Yên. Từ đó, tác giả chỉ ra hai xu hướng biến đổi kinh tế nông hộ trong nước: tích tụ ruộng đất hình thành trang trại hàng hóa lớn hoặc chuyển dịch lao động sang khu vực phi nông nghiệp.

Chương 2: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Tác giả cụ thể hóa phạm vi nghiên cứu tại xã Tú Xuyên và phân bổ khảo sát tại 3 thôn mang đặc tính đại diện:

• Thôn Bó Cáng: Quy mô dân số đông nhất xã, vị trí gần trung tâm, trình độ dân trí khá cao, đời sống người dân khá giả, nhiều hộ kiêm nghề thương mại - dịch vụ hoặc cán bộ viên chức.
• Thôn Lũng Cải: Dân số thấp nhất xã, nằm xa trung tâm, dân trí thấp, kinh tế thuần nông và tỷ lệ hộ nghèo cao.
• Thôn Hang Nà: Dân số khá đông, vị trí xa trung tâm, dân trí khá, đời sống khó khăn nhưng có kết hợp làm nghề phụ (như sản xuất gạch).

Quy trình nghiên cứu kết hợp số liệu thống kê hành chính với 60 phiếu điều tra thực địa. Chương này xác lập hệ thống công thức tính toán kinh tế cụ thể: số lao động bình quân/hộ, thu nhập bình quân/hộ, thu nhập bình quân/lao động/năm, thu nhập bình quân/nhân khẩu/tháng, tỷ suất chi phí sản xuất trên tổng giá trị sản xuất.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Nội dung chương 3 chia thành hai phần chính: phân tích tổng quan kinh tế - xã hội toàn xã và đánh giá chi tiết 60 hộ khảo sát.

Về điều kiện tự nhiên và hạ tầng: Xã Tú Xuyên có diện tích tự nhiên 4.878,23 ha, độ cao trung bình 497 m, có 7 km Quốc lộ 1B chạy qua. Nhiệt độ trung bình năm là 21,2°C, lượng mưa trung bình 1.500 mm. Dân số năm 2013 đạt 2.763 người (627 hộ), trong đó nhân khẩu nông nghiệp chiếm 85,4%; lực lượng lao động nông nghiệp đạt 1.534 người (chiếm 85,3% tổng lao động). Đất nông nghiệp sản xuất năm 2013 là 528,51 ha (10,83% tổng diện tích), trong khi diện tích đất chưa sử dụng còn rất lớn: 1.821,00 ha (chiếm 37,33%). Hạ tầng kỹ thuật còn nhiều hạn chế: toàn xã có 74 km đường giao thông nhưng đường liên xã (12 km) và liên thôn (11 km) hoàn toàn là đường đất; đường nội thôn 41,1 km mới bê tông hóa được 9,15 km; đường nội đồng 6,7 km mới bê tông được 0,1 km. Hệ thống điện chỉ có 2 trạm biến áp (50 KVA và 150 KVA), mới cấp điện cho 4/8 thôn, 4 thôn còn lại chưa có điện lưới sinh hoạt.

Về kết quả sản xuất kinh doanh toàn xã: Năm 2013, tổng giá trị sản xuất các ngành đạt 21.383,9 triệu đồng. Trong đó, nông nghiệp đóng vai trò chủ đạo với ngành trồng trọt đạt 14.024,6 triệu đồng (chiếm 69,48% giá trị sản xuất nông nghiệp); tiểu thủ công nghiệp đạt 558,0 triệu đồng; lâm nghiệp đạt 286,6 triệu đồng; thủy sản đạt 154,6 triệu đồng; thương mại - dịch vụ đạt 53,2 triệu đồng.

Về kết quả khảo sát 60 hộ gia đình:

• Cơ cấu nhân khẩu và dân tộc: Nam giới làm chủ hộ chiếm 91,67% (55 hộ), nữ giới làm chủ hộ chiếm 8,33% (5 hộ). Người Nùng chiếm 65% (39 hộ), người Tày chiếm 35% (21 hộ). Có 36 hộ thuần nông (60%) và 24 hộ kiêm dịch vụ/nghề phụ (40%).
• Tương quan học vấn: Nhóm hộ khá có 87,5% chủ hộ trình độ từ trung cấp trở lên và 12,5% tốt nghiệp cấp 3. Ngược lại, nhóm hộ nghèo có 30% trình độ cấp 1, 40% cấp 2, 30% cấp 3 và 0% có trình độ trung cấp.
• Trồng trọt: Cây lúa chiếm tỷ trọng diện tích cao nhất. Năng suất lúa bình quân của nhóm khá đạt 181,25 kg/sào, nhóm trung bình đạt 168,57 kg/sào, nhóm cận nghèo đạt 166,67 kg/sào, nhóm nghèo đạt 150,00 kg/sào. Nhóm hộ cận nghèo có diện tích canh tác bình quân lớn nhất (8,47 sào/hộ) nhưng hiệu quả kinh tế thấp do thiếu vốn đầu tư thâm canh.
• Chăn nuôi: Đàn lợn thịt bình quân nhóm khá đạt 6,5 con/hộ; nhóm trung bình đạt 6,14 con/hộ; nhóm cận nghèo đạt 4,89 con/hộ; nhóm nghèo đạt 3,85 con/hộ. Đàn gia cầm nhóm khá đạt 20,62 con/hộ, trong khi nhóm nghèo đạt 15,15 con/hộ.

Chương 4: Giải pháp phát triển kinh tế hộ tại xã Tú Xuyên

Tác giả đề xuất định hướng phát triển chuyển dịch từ sản xuất tự cấp tự túc sang nền kinh tế hàng hóa, tập trung vào 5 nhóm giải pháp:

1. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi: Đưa các giống lúa thuần chất lượng cao vào gieo cấy; chuyển diện tích đất trồng lúa kém hiệu quả sang trồng ngô và rau màu hàng hóa; khai hoang quỹ đất chưa sử dụng (1.821 ha) để phát triển kinh tế đồi rừng và cây ăn quả.
2. Mở rộng vốn và tín dụng: Tăng cường liên kết với Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Ngân hàng Chính sách Xã hội để cung ứng vốn vay ưu đãi; đơn giản hóa thủ tục hành chính, hướng dẫn các hộ lập phương án sản xuất kinh doanh có khả năng hoàn vốn.
3. Chuyển giao khoa học kỹ thuật và khuyến nông: Bố trí cán bộ khuyến nông bám sát thôn bản; tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác lúa, ngô và kỹ thuật chăn nuôi thú y phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm.
4. Đầu tư cơ sở hạ tầng: Huy động vốn nhà nước và đóng góp của nhân dân kiên cố hóa các tuyến đường liên thôn, nội đồng; xây dựng thêm trạm biến áp để đưa điện lưới về 4 thôn chưa có điện; kiên cố hóa hệ thống thủy lợi tại 7 đập nước tự nhiên.
5. Phát triển thị trường và dịch vụ hỗ trợ: Xây dựng mạng lưới cung ứng vật tư nông nghiệp bình ổn giá; thiết lập kênh thông tin thị trường để người dân tiếp cận giá bán buôn nông sản, hạn chế tình trạng tư thương ép giá.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã lượng hóa chi tiết mức độ chênh lệch về hiệu quả sản xuất và mức sống của 60 hộ gia đình khảo sát trong năm 2013 qua bảng tổng hợp sau:

Chỉ tiêu phân tích	Đơn vị tính	Hộ khá	Hộ trung bình	Hộ cận nghèo	Hộ nghèo
Số hộ khảo sát	Hộ	8	14	18	20
Nhân khẩu bình quân/hộ	Khẩu	4,25	4,50	4,66	4,25
Lao động bình quân/hộ	Lao động	2,12	2,57	2,78	2,55
Giá trị sản xuất bình quân/năm	Triệu đồng	92,71	59,26	48,51	36,54
- Trồng trọt	Triệu đồng	12,92	12,93	12,50	9,45
- Chăn nuôi	Triệu đồng	48,79	40,75	32,88	25,14
- Lâm nghiệp	Triệu đồng	5,00	0,85	0,57	0,35
- Nghề phụ	Triệu đồng	26,00	4,73	2,56	1,60
Chi phí sản xuất bình quân/năm	Triệu đồng	42,85	29,20	21,65	18,57
Giá trị sản xuất trừ chi phí (Thu nhập)	Triệu đồng	49,86	30,06	26,86	17,97
Thu nhập bình quân/khẩu/năm	Triệu đồng	11,73	6,68	5,76	4,22
Thu nhập bình quân/khẩu/tháng	Triệu đồng	0,977	0,556	0,480	0,352
Thu nhập bình quân/lao động/tháng	Triệu đồng	1,950	0,974	0,805	0,586

Về năng suất và sản lượng các cây trồng chính giữa các nhóm hộ khảo sát:

Cây trồng	Chỉ tiêu	Hộ khá	Hộ trung bình	Hộ cận nghèo	Hộ nghèo
Lúa	Năng suất bình quân (kg/sào)	181,25	168,57	166,67	150,00
	Giá trị sản xuất BQ/hộ (1.000 đ)	8.887,50	10.360,00	6.720,00	7.425,00
Ngô	Năng suất bình quân (kg/sào)	160,00	160,71	170,55	135,50
	Giá trị sản xuất BQ/hộ (1.000 đ)	2.684,50	3.454,64	4.195,50	2.327,65
Khoai tây	Năng suất bình quân (kg/sào)	216,67	128,57	169,44	128,57
	Giá trị sản xuất BQ/hộ (1.000 đ)	758,34	385,71	922,50	652,49
Sắn	Năng suất bình quân (kg/sào)	275,00	0,00	235,71	193,33
	Giá trị sản xuất BQ/hộ (1.000 đ)	550,00	0,00	785,70	77,33

Kiến nghị tác giả đề xuất phân theo 3 cấp:

• Đối với Nhà nước: Ban hành cơ chế trợ giá vật tư nông nghiệp, mở rộng các gói tín dụng ưu đãi trung và dài hạn, có chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế vùng cao.
• Đối với chính quyền địa phương (huyện Văn Quan và xã Tú Xuyên): Hoàn thiện quy hoạch sử dụng đất, lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia để cứng hóa giao thông liên thôn và cấp điện cho 4 thôn còn lại; tăng cường mở lớp tập huấn khuyến nông tại cơ sở.
• Đối với người dân: Chủ động thay đổi tập quán sản xuất tự cấp tự túc, tích cực học tập kỹ thuật thâm canh, liên kết trong chăn nuôi và sử dụng nguồn vốn vay đúng mục đích.

Đóng góp của khóa luận: Cung cấp tập dữ liệu thực nghiệm vi mô đầy đủ về cơ cấu chi phí, doanh thu và thu nhập của kinh tế nông hộ miền núi tại tỉnh Lạng Sơn năm 2013; kiểm chứng mối quan hệ thuận chiều giữa trình độ học vấn của chủ hộ với khả năng đa dạng hóa nguồn thu từ dịch vụ và nghề phụ.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Theo tự nhận định của tác giả, nghiên cứu thực hiện trong thời gian thực tập ngắn (tháng 2/2014 đến tháng 5/2014), năng lực nghiên cứu bước đầu còn hạn chế. Do đó, khóa luận tồn tại một số điểm giới hạn:

• Phạm vi khảo sát sơ cấp dừng lại ở 60 hộ tại 3/8 thôn của xã, chưa bao quát toàn bộ các thôn đặc thù khác.
• Dữ liệu thứ cấp mới phản ánh giai đoạn 2011 - 2013, chưa theo dõi được chu kỳ biến động thu nhập qua nhiều năm sau khi thực hiện chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Hướng nghiên cứu tiếp xuất phát từ văn bản: Cần mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ 8 thôn của xã Tú Xuyên; nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả kinh tế của mô hình nông - lâm kết hợp trên đất dốc và đánh giá tác động của chương trình xây dựng nông thôn mới đối với việc xóa đói giảm nghèo tại địa bàn.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chuyên môn đối với:

• Sinh viên, học viên ngành Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn, Quản lý kinh tế trong việc tham khảo phương pháp thiết kế mẫu khảo sát phân tầng theo nhóm mức sống và phương pháp lập bảng hỏi điều tra kinh tế hộ.
• Cán bộ quản lý kinh tế, khuyến nông cấp xã, huyện tại các địa bàn miền núi phía Bắc có điều kiện tự nhiên, xã hội tương đồng với huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn.
• Các phần có giá trị thực tiễn cao: Bảng biểu phân tích hiệu quả sản xuất theo 4 nhóm hộ (Chương 3); hệ thống chỉ tiêu phân loại mức sống theo Quyết định 09/2011/QĐ-TTg; số liệu hiện trạng giao thông, điện lưới, thủy lợi và cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp tại xã Tú Xuyên.

Câu hỏi thường gặp

1. Trình độ học vấn của chủ hộ ảnh hưởng như thế nào đến thu nhập bình quân giữa các nhóm hộ khảo sát tại xã Tú Xuyên?
Dữ liệu khảo sát năm 2013 cho thấy trình độ học vấn tỷ lệ thuận rõ rệt với thu nhập. Nhóm hộ khá có 87,5% chủ hộ đạt trình độ từ trung cấp trở lên, đạt thu nhập bình quân 0,977 triệu đồng/khẩu/tháng (1,950 triệu đồng/lao động/tháng). Ngược lại, nhóm hộ nghèo có 70% chủ hộ chỉ học hết cấp 1 hoặc cấp 2, không có chủ hộ nào đạt trình độ trung cấp, thu nhập chỉ đạt 0,352 triệu đồng/khẩu/tháng (0,586 triệu đồng/lao động/tháng) — nằm dưới chuẩn nghèo 400.000 đồng/người/tháng.

2. Nguồn thu nhập nào chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu giá trị sản xuất của các hộ khảo sát?
Ngành chăn nuôi đóng góp giá trị cao nhất trong cơ cấu giá trị sản xuất của cả 4 nhóm hộ năm 2013: chiếm 52,62% ở nhóm khá (48,79 triệu đồng); 68,76% ở nhóm trung bình (40,75 triệu đồng); 67,77% ở nhóm cận nghèo (32,88 triệu đồng); và 68,80% ở nhóm nghèo (25,14 triệu đồng). Ngành trồng trọt đứng thứ hai (dao động từ 13,95% đến 25,86%), trong khi nghề phụ chỉ đóng góp đáng kể ở nhóm hộ khá (28,04%).

3. Hiện trạng cơ sở hạ tầng giao thông và điện lưới của xã Tú Xuyên thời điểm nghiên cứu gặp những trở ngại gì?
Toàn xã có 74 km đường giao thông nhưng hệ thống đường liên xã (12 km) và đường liên thôn (11 km) hoàn toàn là đường đất, gây trơn trượt khó đi vào mùa mưa; đường nội thôn 41,1 km mới cứng hóa được 9,15 km; đường nội đồng 6,7 km mới bê tông hóa được 0,1 km. Về điện lưới, toàn xã chỉ có 2 trạm biến áp, mới có 4/8 thôn được sử dụng điện lưới quốc gia, 4 thôn còn lại hoàn toàn chưa có điện sinh hoạt.

4. Vì sao nhóm hộ cận nghèo có diện tích đất sản xuất bình quân lớn nhất nhưng hiệu quả kinh tế lại không cao?
Nhóm hộ cận nghèo có diện tích đất sản xuất bình quân đạt 8,47 sào/hộ (cao nhất trong 4 nhóm), nhưng phần lớn là đất đồi rừng và đất nương rẫy dốc. Đồng thời, các hộ cận nghèo thiếu vốn mua giống tốt, thiếu phân bón và hạn chế về kỹ thuật canh tác, dẫn đến giá trị sản xuất bình quân trên một sào cây trồng đạt thấp và giá trị sản xuất chăn nuôi không cao do ảnh hưởng của dịch bệnh.

5. Cơ cấu dân tộc của các hộ điều tra tại địa phương phân bổ như thế nào?
Trong 60 hộ điều tra tại 3 thôn đại diện, người Nùng chiếm đa số với 39 hộ (tỷ lệ 65,00%), người Tày chiếm 21 hộ (tỷ lệ 35,00%). Trong đó, người Nùng chiếm tỷ lệ áp đảo tại nhóm hộ cận nghèo (83,33%) và nhóm hộ nghèo (65,00%).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Vy Thị Hải Yến phản ánh toàn diện thực trạng phát triển kinh tế nông hộ tại xã miền núi Tú Xuyên, huyện Văn Quan, tỉnh Lạng Sơn giai đoạn 2011 - 2013 dựa trên dữ liệu thống kê hành chính và điều tra thực chứng 60 hộ gia đình. Nghiên cứu đã làm rõ sự phân hóa thu nhập sâu sắc giữa các tầng lớp dân cư, chứng minh tác động quyết định của trình độ văn hóa, vốn sản xuất và khả năng đa dạng hóa ngành nghề đối với mức sống nông hộ. Đồng thời, công trình chỉ rõ các rào cản lớn về hạ tầng giao thông đất, tình trạng thiếu điện sinh hoạt tại 4/8 thôn và đất đai chưa sử dụng còn lớn, qua đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ về vốn, khuyến nông và hạ tầng nhằm thúc đẩy kinh tế nông thôn chuyển đổi bền vững sang sản xuất hàng hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN, THỰC TIỄN CỦA ĐỐI TƯỢNG 1. Cơ sở lý luận của đối tượng 1. Một số khái niệm về hộ, hộ nông dân và kinh tế hộ Hộ nông dân đã có và tồn tại từ rất lâu đời, nó gắn liền với sự tồn tại của xã hội loài người và trải qua nhiều hình thức khác nhau. Nó là một trong những đối tượng được các nhà khoa học, các tổ chức trên các lĩnh vực khác nhau quan tâm.

Đứng ở mỗi góc độ khác nhau, họ đưa ra những quan điểm khác nhau về hộ. Khái niệm hộ Trên phương diện thống kê, Liên Hợp Quốc cho rằng:”Hộ là tất cả những người sống chung một mái nhà, cùng ăn chung và cùng chung một ngân quỹ”. Theo Raul Hunnena giáo sư đại học tổng hợp Lisbon thì :”Hộ là những người cùng chung một huyết tộc, có quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình sáng tạo ra sản phẩm để bảo tồn chính bản thân và cộng đồng”. Khái niệm về hộ nông dân “Hộ nông dân là các hộ gia đình làm nông nghiệp, tự kiếm kế sinh nhai trên những mảnh đất của mình, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình để sản xuất, thường nằm trong hệ thống kinh tế lớn hơn, nhưng chủ yếu đặc trưng bởi sự tham gia cục bộ vào các thị trường và có xu hướng hoạt động với mức độ không hoàn chỉnh cao”.

[4] “Nông hộ là tế bào kinh tế của xã hội, là hình thức kinh tế cơ sở trong nông nghiệp và nông thôn”. [6] “Hộ nông dân là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng bao gồm cả nghề rừng, nghề cá và hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn”. [7] “Hộ nông nghiệp là những hộ có toàn bộ hoặc 50% số lao động thường xuyên tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp các hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, dịch vụ nông nghiệp (làm đất, thủy nông, giống cây trồng, bảo vệ thực vật,…) và thông thường nguồn sống chính của hộ dựa vào nông nghiệp”. Khái niệm kinh tế hộ nông dân “Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất xã hội, trong đó các nguồn lực đất đai, tiền vốn và tư liệu sản xuất được coi là của chung để tiến hành sản xuất.

Có chung ngân quỹ, ngủ chung một nhà, ăn chung; mọi quyết định trong sản xuất - kinh doanh và đời sống là tùy thuộc vào chủ hộ, được nhà nước thừa nhận, hỗ trợ và tạo điều kiện phát triển” [5] 1.Khái niệm kinh tế hộ: Tại điểm 1, mục II cả nghị quyết số 03/2000/NQ-CP ngày 02/02/2000: “Kinh tế nông hộ là hình thức tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thủy sản”. Phát triển: Là một quá trình thay đổi liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội. Phát triển kinh tế: “Trước hết là sự gia tăng nhiều hơn về số lượng và chất lượng sản phẩm, sự đa dạng về chủng loại sản phẩm nền kinh tế” [2].Phát triển nông thôn: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể là người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ phát triển” [2].

Khái niệm phát triển bền vững: Là một quá trình thay đổi bền vững có chủ ý về xã hội, kinh tế, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người dân địa phương. Phát triển ý tưởng của Liên Hợp Quốc, Ủy ban quốc tế về phát triển và môi trường (1987) đã định nghĩa: “Phát triển nhằm thỏa mãn nhu cầu của thế hệ ngày nay mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ tương lai”. Vai trò của kinh tế hộ Kinh tế hộ đã có từ lâu đời cho đến nay nó vẫn tồn tại và phát triển. Trải qua mỗi thời kì lịch sử khác nhau thì kinh tế hộ biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau, càng ngày nó càng khẳng định được tầm quan trọng và vai trò của nó trong nền kinh tế quốc dân.

Kinh tế hộ là tế bào của xã hội, sự phát triển của nó giúp nâng cao đời sống của người dân và góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước. Kinh tế hộ đóng vai trò quan trọng trong việc góp phần đổi mới công nghệ sản xuất. Hộ là nơi tích lũy kinh nghiệm sản xuất truyền thống cũng là nơi áp dụng công nghệ mới vào sản xuất. Khi chuyển sang sản xuất hàng hóa, xuất hiện cạnh tranh thị trường, hộ buộc phải đổi mới công nghệ nhằm tạo ra sản phẩm có chất lượng tốt hơn với giá thành rẻ hơn.

Việc đổi mới công nghệ trước hết phải nhằm khai thác tốt kinh nghiệm truyền thống từ lâu đời. Đặc trưng của kinh tế hộ - Có sự thống nhất chặt chẽ giữa quyền sở hữu, quá trình quản lý và sử dụng các yếu tố sản xuất. Sở hữu trong nông hộ là sở hữu chung, nghĩa là mọi thành viên trong hộ đều có quyền sở hữu với những tư liệu sản xuất vốn có, cũng như các tài sản khác của hộ. Mặt khác dựa trên cơ sở kinh tế chung và có cùng chung ngân quỹ nên mọi người trong hộ đều có ý thức trách nhiệm rất cao và việc bố trí sắp xếp công việc cũng rất linh hoạt, hợp lý.

Từ đó dẫn đến hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong nông hộ rất cao. - Kinh tế hộ có khả năng thích nghi và tự điều chỉnh rất cao. Do kinh tế hộ có quy mô nhỏ nên dễ điều chỉnh hơn so với các doanh nghiệp nông nghiệp khác. Nếu gặp điều kiện thuận lợi hộ có thể tập trung mọi nguồn lực vào sản xuất để mở rộng sản xuất, khi gặp điều kiện bất lợi họ dễ dàng thu hẹp quy mô, thậm chí hộ có thể trở về sản xuất tự cung, tự cấp.

- Có sự gắn bó chặt chẽ giữa kết quả sản xuất với lợi ích người lao động. Trong kinh tế hộ mọi người gắn bó với nhau cả trên cơ sở kinh tế lẫn huyết tộc và có chung ngân quỹ nên dễ dàng có được sự nhất trí, sự đồng tâm hiệp lực để cùng nhau phát triển kinh tế hộ của mình. Vì vậy có sự gắn bó chặt chẽ giữa kết quả sản xuất với người lao động. Lợi ích kinh tế đã thực sự 7 trở thành động lực thúc đẩy hoạt động của mỗi cá nhân, là nhân tố nâng cao hiệu quả sản xuất của kinh tế hộ.

- Kinh tế hộ là đơn vị sản xuất nhỏ nhưng lại rất hiệu quả, quy mô nhỏ không đồng nghĩa với sự lạc hậu, năng suất thấp. Trên thực tế, nông hộ vẫn có khả năng ứng dụng các tiến bộ kĩ thuật và công nghệ mới để nâng cao năng suất lao động. - Kinh tế hộ nông dân sử dụng lao động và tiền vốn của chủ hộ là chủ yếu. Phân loại hộ nông dân Trong sản xuất nông nghiệp kinh tế hộ gia đình là loại hình kinh tế được phát triển từ thấp đến cao, từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa.

Vì vậy, nếu căn cứ vào mức độ phát triển kinh tế hộ ta có thể chia thành các nhóm sau: - Nhóm kinh tế hộ sinh tồn: Là dạng phát triển thấp của kinh tế hộ,các hộ thuộc nhóm này chỉ sản xuất một số loại cây trồng vật nuôi nhằm duy trì cuộc sống của gia đình họ. Họ hầu như không có hoặc có rất ít vốn, công cụ sản xuất thì thô sơ, lạc hậu dẫn đến năng suất lao động thấp và họ tiến hành sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm. - Nhóm kinh tế hộ tự túc: Nhóm này sản xuất ra lương thực thực phẩm cung cấp cho nhu cầu gia đình hàng ngày, sản xuất còn manh mún, lạc hậu không chịu tìm tòi học hỏi, luôn bằng lòng với bản thân nên hiệu quả trong sản xuất của hộ này còn rất thấp. - Nhóm hộ sản xuất nhỏ: Trong quá trình sản xuất có một bộ phận nông dân làm ăn khá giả, ngoài phần sản xuất để cung cấp cho bản thân còn thừa để bán ra ngoài thị trường.

Đây là nhóm hộ phần nào biết làm ăn, chịu khó học hỏi nhưng vẫn chưa thực sự mạnh dạn đầu tư, vay vốn để làm ăn. - Nhóm kinh tế hộ sản xuất hàng hóa lớn: Đây chính là những loại hộ sản xuất hàng hóa, nên các hộ thuộc nhóm này đã biết đầu tư phát triển loại hình kinh tế mang đặc trưng của mô hình kinh tế trang trại. Trên đây là các nhóm hộ thuần nông. Các hộ có thu nhập chủ yếu từ ngành trồng trọt và chăn nuôi.

Đặc trưng của các hộ này là chịu ảnh hưởng lớn của điều kiện tự nhiên. Ngoài các hộ thuần nông còn có hộ kiêm ngành 8 nghề, dịch vụ đây là những hộ ngoài sản xuất nông nghiệp còn biết tận dụng những cái có sẵn của ông cha để lại như ngành nghề truyền thồng được kế thừa từ đời này sang đời khác nhằm nâng cao thu nhập cho gia đình và tận dụng lao động lúc nông nhàn ở nông thôn. Vì vậy, loại hình này có vốn để đầu tư cho sản xuất kinh doanh và có kiến thức về thị trường. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển kinh tế hộ 1.

Nhóm yếu tố thuộc điều kiện tự nhiên - Vị trí địa lý và đất đai Vị trí địa lý có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và sự phát triển của kinh tế hộ nông dân. Những hộ nông dân có vị trí địa lý thuận lợi như: Gần đường giao thông, gần các cơ sở chế biến nông sản, gần thị trường tiêu thụ sản phẩm, gần trung tâm các khu công nghiệp, đô thị lớn…sẽ có điều kiện phát triển kinh tế. Sản xuất chủ yếu của hộ nông dân là nông nghiệp. Đất đai là yếu tố quan trọng nhất trong các tư liệu sản xuất của hộ nông dân.

Cuộc sống của họ gắn liền với ruộng đất. Đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế trong quá trình sản xuất. Do vậy quy mô đất đai, địa hình và tính chất nông hóa thổ nhưỡng có liên quan mật thiết tới từng loại nông sản phẩm, tới giá trị sản phẩm và lợi nhuận thu được. - Khí hậu thời tiết và môi trường sinh thái Khí hậu thời tiết có ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp.