Một số giải pháp phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang

Khám phá các giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, thúc đẩy kinh tế địa phương bền vững.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Hồng Trang
• Trường học: Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Một số giải pháp phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG
• 1.1. Nghiên cứu đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang
• 1.2. Khái lược về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Sơn Dương
• 1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội huyện Sơn Dương
• 1.4. Thực trạng phát triển HTXNN huyện Sơn Dương giai đoạn 2019-2021
• 1.4.1. Số lượng HTX nông nghiệp
• 1.4.2. Số lượng thành viên HTX nông nghiệp
• 1.4.3. Bộ máy tổ chức và trình độ cán bộ HTX nông nghiệp
• 1.4.4. Các hoạt động dịch vụ của HTX nông nghiệp
• 1.4.5. Kết quả sản xuất, kinh doanh của HTX nông nghiệp và các cơ chế, chính sách tác động
• 1.4.6. Tình hình tài sản, nguồn vốn của HTX nông nghiệp
• 1.4.7. Đánh giá, xếp loại hoạt động của HTX
• 1.4.8. Công tác quản lý nhà nước về hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sơn Dương
• 1.4.9. Đánh giá chung về tình hình phát triển HTX nông nghiệp
• 1.4.10. Một số tồn tại, hạn chế
• 1.4.11. Bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HTX NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG
• 2.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang
• 2.2. Giải pháp phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang
• 2.2.1. Nhóm giải pháp về tổ chức triển khai hiệu quả Luật HTX
• 2.2.2. Chuyển dịch cơ cấu hoạt động của HTX
• 2.2.3. Tổ chức thực hiện có hiệu quả các cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích phát triển Hợp tác xã
• 2.2.4. Tăng cường công tác quản lý Nhà nước đối với kinh tế tập thể
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện Sơn Dương

Huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, với đặc điểm tự nhiên và xã hội đa dạng, đang nỗ lực phát triển Hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và đời sống người dân. Việc phát triển HTXNN không chỉ giúp tăng cường liên kết sản xuất mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền nông nghiệp địa phương. Theo số liệu từ các cơ quan chức năng, số lượng HTXNN trên địa bàn huyện đã tăng đáng kể trong những năm qua, cho thấy sự quan tâm của chính quyền và người dân đối với mô hình này.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Sơn Dương

Huyện Sơn Dương có địa hình đa dạng, với nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp. Dân số trên 183.700 người, chủ yếu sống tại các xã lân cận, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành các HTXNN. Các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cũng đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của mô hình này.

1.2. Vai trò của Hợp tác xã trong phát triển nông nghiệp

HTXNN đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối nông dân, chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực. Mô hình này giúp tăng cường sức cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp, đồng thời tạo ra việc làm và thu nhập ổn định cho người dân.

II. Thách thức trong phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện Sơn Dương

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng Hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sơn Dương vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các HTX thường hoạt động với quy mô nhỏ, vốn ít và thiếu cơ sở vật chất hiện đại. Điều này dẫn đến hiệu quả sản xuất thấp và không đủ sức cạnh tranh trên thị trường. Ngoài ra, nhận thức của người dân về vai trò của HTXNN còn hạn chế, ảnh hưởng đến sự tham gia và phát triển của mô hình này.

2.1. Quy mô và vốn đầu tư hạn chế

Nhiều HTXNN hoạt động với quy mô nhỏ, vốn đầu tư không đủ để mở rộng sản xuất. Điều này khiến cho việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất gặp khó khăn.

2.2. Nhận thức và trách nhiệm của người dân

Người dân chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc tham gia HTXNN. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt thành viên và nguồn lực cho các HTX, làm giảm khả năng phát triển bền vững.

III. Giải pháp phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện Sơn Dương

Để khắc phục những thách thức hiện tại, cần có những giải pháp đồng bộ nhằm phát triển Hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sơn Dương. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, cải thiện cơ sở hạ tầng và nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của HTXNN. Việc áp dụng các chính sách hỗ trợ từ Nhà nước cũng là yếu tố quan trọng giúp các HTX phát triển bền vững.

3.1. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

Cần tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ quản lý HTXNN nhằm nâng cao năng lực quản lý và điều hành. Việc này sẽ giúp các HTX hoạt động hiệu quả hơn và đáp ứng được nhu cầu của thị trường.

3.2. Cải thiện cơ sở hạ tầng và công nghệ

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ sản xuất hiện đại là cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các HTX cần được hỗ trợ trong việc tiếp cận công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất.

3.3. Tăng cường chính sách hỗ trợ từ Nhà nước

Chính quyền địa phương cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể cho HTXNN, bao gồm việc cung cấp vốn vay ưu đãi và hỗ trợ kỹ thuật. Điều này sẽ giúp các HTX vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về Hợp tác xã nông nghiệp

Nghiên cứu cho thấy rằng việc phát triển Hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sơn Dương đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Số lượng HTXNN tăng lên, cùng với sự cải thiện về chất lượng sản phẩm và thu nhập của người dân. Các HTX đã bắt đầu hình thành các liên kết sản xuất, giúp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp và tạo ra việc làm cho người lao động.

4.1. Kết quả sản xuất và kinh doanh của HTX

Các HTXNN đã đạt được những kết quả khả quan trong sản xuất và kinh doanh. Nhiều HTX đã có lãi và tạo ra thu nhập ổn định cho các thành viên, góp phần nâng cao đời sống người dân.

4.2. Liên kết giữa các HTX và tổ chức kinh tế khác

Sự liên kết giữa các HTX và các tổ chức kinh tế khác đã được cải thiện, tạo ra mạng lưới hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Điều này giúp tăng cường sức cạnh tranh cho sản phẩm nông nghiệp của huyện.

V. Kết luận và tương lai của Hợp tác xã nông nghiệp huyện Sơn Dương

Phát triển Hợp tác xã nông nghiệp tại huyện Sơn Dương là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và cải thiện đời sống người dân. Trong tương lai, cần tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp đã đề xuất, đồng thời theo dõi và đánh giá hiệu quả của các chính sách hỗ trợ. Việc này sẽ giúp các HTX phát triển bền vững và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của huyện.

5.1. Định hướng phát triển Hợp tác xã trong tương lai

Cần xây dựng các kế hoạch phát triển cụ thể cho từng HTX, nhằm đảm bảo sự phát triển đồng bộ và bền vững. Việc này sẽ giúp các HTX thích ứng với biến đổi khí hậu và nhu cầu thị trường.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong phát triển HTX

Cộng đồng cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động của HTX, từ đó nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân đối với sự phát triển của mô hình này. Sự tham gia tích cực của cộng đồng sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của HTX.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, với dân số khoảng 209.269 người và diện tích tự nhiên 78.795,15 ha, là một vùng có tiềm năng phát triển hợp tác xã nông nghiệp (HTXNN) quan trọng trong khu vực. Giai đoạn 2019-2021 chứng kiến sự gia tăng số lượng HTXNN trên địa bàn, tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả hoạt động của các HTX còn nhiều hạn chế, như quy mô nhỏ, vốn ít, cơ sở vật chất kỹ thuật lạc hậu và năng lực quản lý còn yếu. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng phát triển HTXNN tại huyện Sơn Dương, phân tích các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh, tăng thu nhập cho thành viên và thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các HTXNN trên địa bàn huyện Sơn Dương trong giai đoạn 2019-2021, với ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Nghiên cứu cung cấp số liệu cụ thể về diện tích đất nông nghiệp chiếm 89,14% tổng diện tích, dân số đa dạng với 19 dân tộc thiểu số chiếm 45,7%, cùng các chỉ tiêu về tài sản, nguồn vốn và kết quả hoạt động của HTXNN, làm cơ sở khoa học cho các chính sách phát triển kinh tế tập thể tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về kinh tế hợp tác và mô hình tổ chức HTX nông nghiệp, trong đó:

• Kinh tế hợp tác được hiểu là quan hệ kinh tế tự nguyện, phối hợp giữa các chủ thể nhằm tăng cường sức mạnh tập thể, nâng cao hiệu quả sản xuất và đời sống thành viên.
• Khái niệm HTX nông nghiệp theo Luật Hợp tác xã 2012: tổ chức kinh tế tập thể, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập, hoạt động trên nguyên tắc tự chủ, bình đẳng, dân chủ.
• Nguyên tắc tổ chức và hoạt động: tự nguyện, dân chủ, bình đẳng, tự chủ và chịu trách nhiệm pháp lý.
• Vai trò HTX trong nông nghiệp: cung cấp dịch vụ đầu vào, hỗ trợ kỹ thuật, mở rộng thị trường tiêu thụ, thúc đẩy áp dụng khoa học công nghệ.
• Các nhân tố ảnh hưởng: bao gồm nhân tố bên trong như nguồn nhân lực, tài chính, vật lực, tổ chức quản lý; và nhân tố bên ngoài như chính sách quản lý nhà nước, môi trường kinh tế, xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo của UBND tỉnh, Sở Nông nghiệp và PTNT, Cục Thống kê, Liên minh HTX tỉnh, cùng các tài liệu khoa học liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát, điều tra trực tiếp tại 74 HTXNN trên địa bàn huyện Sơn Dương.
• Phương pháp chọn mẫu: Mẫu phiếu điều tra được gửi đến các HTXNN, đồng thời thu thập thông tin qua các buổi bồi dưỡng kiến thức cho cán bộ quản lý HTX do Chi cục phát triển nông thôn tổ chức.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, phân tổ thống kê, so sánh các chỉ tiêu qua các năm 2019-2021; áp dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu; kết hợp phương pháp chuyên gia và chuyên khảo để đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập số liệu và khảo sát thực địa trong giai đoạn 2019-2021, phân tích và tổng hợp kết quả trong năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng và quy mô HTXNN tăng nhưng chất lượng còn hạn chế: Từ năm 2019 đến 2021, số lượng HTXNN trên địa bàn huyện Sơn Dương tăng đáng kể, tuy nhiên phần lớn HTX hoạt động với quy mô nhỏ, vốn ít và cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn. Tỷ lệ HTX hoạt động khá, tốt chiếm khoảng 40%, còn lại là trung bình và yếu kém.

2. Nguồn nhân lực và quản lý còn yếu kém: Trình độ cán bộ quản lý HTX chủ yếu ở mức trung bình, thiếu kỹ năng quản lý và năng lực điều hành. Khoảng 60% cán bộ chưa được đào tạo bài bản về quản lý HTX, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động và khả năng thích ứng với thị trường.

3. Kết quả sản xuất kinh doanh chưa đạt kỳ vọng: Doanh thu bình quân của các HTXNN trong giai đoạn 2019-2021 tăng khoảng 15% mỗi năm, nhưng lợi nhuận và tích lũy vốn còn thấp, chưa đáp ứng được nhu cầu mở rộng sản xuất và đầu tư công nghệ mới.

4. Nguồn vốn và tài sản HTX còn hạn chế: Tổng nguồn vốn hoạt động của HTXNN tăng khoảng 10% mỗi năm, nhưng chủ yếu dựa vào vốn góp của thành viên và vay ngân hàng với lãi suất cao, hạn chế khả năng đầu tư phát triển bền vững.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên là do nhận thức về vai trò của HTXNN chưa đầy đủ ở cấp lãnh đạo địa phương và thành viên, dẫn đến sự hỗ trợ chưa đồng bộ về chính sách và nguồn lực. So với các tỉnh như Sơn La hay Thái Nguyên, nơi có nhiều HTX hoạt động hiệu quả với mô hình liên kết chuỗi giá trị, Sơn Dương còn thiếu các mô hình liên kết chặt chẽ giữa HTX với doanh nghiệp và thị trường. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lượng HTX, bảng phân loại chất lượng HTX và biểu đồ so sánh doanh thu, lợi nhuận qua các năm để minh họa rõ nét xu hướng phát triển và những điểm yếu cần khắc phục. Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của HTX trong phát triển kinh tế nông nghiệp, đồng thời chỉ ra nhu cầu cấp thiết về đổi mới quản lý, nâng cao năng lực cán bộ và tăng cường liên kết thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ quản lý HTX: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý, kỹ năng kinh doanh và ứng dụng công nghệ cho cán bộ HTX trong vòng 12 tháng tới, do Sở Nông nghiệp và Liên minh HTX tỉnh phối hợp thực hiện.

2. Đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị và hợp tác với doanh nghiệp: Khuyến khích HTX xây dựng các mô hình liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ, ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp lớn trong vòng 2 năm, nhằm ổn định đầu ra và nâng cao giá trị sản phẩm.

3. Hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn ưu đãi và đầu tư công nghệ: Cơ quan quản lý nhà nước cần phối hợp với ngân hàng và các tổ chức tín dụng tạo điều kiện vay vốn với lãi suất ưu đãi, đồng thời hỗ trợ HTX đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại trong 3 năm tới để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

4. Hoàn thiện cơ chế chính sách và tăng cường quản lý nhà nước: Đề xuất UBND huyện và tỉnh xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển HTX phù hợp với điều kiện địa phương, tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động HTX nhằm nâng cao hiệu quả và tính minh bạch trong quản lý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và điều hành HTX nông nghiệp: Nghiên cứu giúp nâng cao nhận thức, kỹ năng quản lý và xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho HTX.

2. Lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp và kinh tế tập thể: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, chương trình hỗ trợ phát triển HTX phù hợp với thực tiễn địa phương.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành quản lý kinh tế, kinh tế nông nghiệp: Tài liệu tham khảo về mô hình phát triển HTX, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng kinh tế hợp tác.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Hiểu rõ vai trò và tiềm năng hợp tác với HTX trong chuỗi giá trị sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. HTX nông nghiệp là gì và vai trò của nó trong phát triển nông nghiệp?
   HTX nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể do các thành viên tự nguyện thành lập nhằm hợp tác sản xuất, kinh doanh và cung cấp dịch vụ nông nghiệp. Vai trò chính là hỗ trợ thành viên tiếp cận đầu vào, kỹ thuật, mở rộng thị trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

2. Những khó khăn chính mà HTX nông nghiệp huyện Sơn Dương đang gặp phải là gì?
   Các HTX còn quy mô nhỏ, vốn hạn chế, cơ sở vật chất lạc hậu, năng lực quản lý yếu và thiếu liên kết thị trường, dẫn đến hiệu quả sản xuất kinh doanh thấp.

3. Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận văn này là gì?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp, phân tích thống kê mô tả, so sánh qua các năm, kết hợp ý kiến chuyên gia và khảo sát thực địa tại 74 HTXNN trên địa bàn.

4. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển HTX nông nghiệp tại Sơn Dương?
   Tăng cường đào tạo cán bộ, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị, hỗ trợ tiếp cận vốn và công nghệ, hoàn thiện chính sách và tăng cường quản lý nhà nước.

5. Ai nên sử dụng kết quả nghiên cứu này?
   Cán bộ quản lý HTX, lãnh đạo cơ quan quản lý nhà nước, nhà nghiên cứu, sinh viên ngành kinh tế và doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

Kết luận

• Luận văn làm rõ thực trạng phát triển HTX nông nghiệp huyện Sơn Dương giai đoạn 2019-2021 với nhiều hạn chế về quy mô, vốn và năng lực quản lý.
• Phân tích các nhân tố ảnh hưởng bên trong và bên ngoài tác động đến sự phát triển bền vững của HTX.
• Đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng cường liên kết thị trường và hỗ trợ nguồn lực cho HTX.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cấp quản lý trong xây dựng chính sách phát triển kinh tế tập thể tại địa phương.
• Khuyến nghị triển khai các bước tiếp theo trong 1-3 năm tới nhằm thúc đẩy HTX phát triển đồng bộ, góp phần hiện đại hóa nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới.

Hành động ngay hôm nay để phát triển HTX nông nghiệp bền vững tại Sơn Dương – chìa khóa cho sự thịnh vượng nông thôn tương lai!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về phát triển HTXNN Chương 2: Thực trạng phát triển HTXNN trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang trong những năm qua. Chương 3: Giải pháp phát triển HTXNN trên địa bàn huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP 1. Khái niệm, nguyên tắc tổ chức và hoạt động, vai trò của HTXNN 1.

Khái niệm về kinh tế hợp tác Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người, con người trải các hình thái kinh tế xã hội khác nhau và ở mỗi hình thái kinh tế xã hội đó sự phát triển của lực lượng sản xuất luôn đi cùng là một quan hệ sản xuất phù hợp. Chính vì vậy sự hợp tác giữa con người với con người trong quá trình sản xuất là một tất yếu khách quan xuất phát từ nhu cầu của sản xuất, từ nhu cầu của cuộc sống để nương tựa lẫn nhau, hỗ trợ nhau và bảo vệ nhau trong cuộc sống cũng như trong sản xuất. Bởi lẽ, thông qua hợp tác sức lực của các cá nhân sẽ kết hợp lại lớn mạnh hơn để nhằm thực hiện các công việc mà mỗi cá nhân, đơn vị hoạt động riêng rẽ rất khó khăn mà thậm trí là không thể làm được. Chính vì vậy, cùng với tiến trình phát triển của xã hội loài người, quá trình phân công lao động và chuyên môn hóa trong sản xuất cả về chiều sâu lẫn bề rộng đã thúc đẩy quá trình hợp tác ngày càng tăng.

Sự hợp tác không chỉ được giới hạn ở phạm vi vùng, quốc gia mà còn được mở rộng ra phạm vi toàn cầu. Minh chứng cụ thể cho quá trình hợp tác tất yếu phải diễn ra trên phạm vi thế giới đó là quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng của các quốc gia trên tất cả các lĩnh vực: Kinh tế, chính trị, văn hoá - xã hội. đã làm cho sức cạnh tranh ngày càng gay gắt không chỉ diễn ra ở phạm vi quốc gia mà còn diễn ra trên phạm vi toàn cầu khiến cho các HTX đều phải thay đổi chiến lược sản xuất kinh doanh của mình cho phù hợp với xu thế mới. Có thể nói KTHT là phương thức hoạt động kinh tế, tồn tại khách quan và có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.

Do vậy, Kinh tế hợp tác là một quan hệ kinh tế tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ưu thế sức mạnh tập thể giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên [31]. Khái niệm HTX Luật Hợp tác xã năm 1996 định nghĩa về HTX như sau: "Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể và của từng xã viên nhằm giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và cải thiện đời sống, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”[23]. 8 Luật Hợp tác xã năm 2003 đã kế thừa quy định của Luật Hợp tác xã năm 1996, tiếp tục khẳng định vai trò của kinh tế hợp tác xã, là một tổ chức kinh tế mang tính cộng đồng và xã hội sâu sắc. Việc thành lập nên hợp tác xã dựa trên nhu cầu, lợi ích chung của các thành viên nhằm phát huy sức mạnh tập thể, cùng giúp nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, nâng cao đời sống vật chất cho xã viên và góp phần phát triển kinh tế - xã hội đất nước.

Tuy nhiên, so với Luật Hợp tác xã năm 1996, thì ở Luật Hợp tác xã năm 2003 đã mở rộng hơn về đối tượng tham gia HTX đó là cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân và được coi như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của HTX theo quy định của pháp luật. Điều này cũng tạo điều kiện cho kinh tế HTX phát triển về số lượng và mở rộng thêm nguồn vốn đầu tư, tham gia vào hợp tác xã. Luật Hợp tác xã 2012 đã khẳng định rõ HTX không phải là Doanh nghiệp, điều này cũng đã có những tranh luận gay gắt giữa các nhà làm Luật Việt Nam với các chuyên gia trong và ngoài nước trước khi Luật được thông qua. Như vậy ta có thể hiểu: “Hợp tác xã nông nghiệp là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã” [25].

Nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTXNN Đầu tiên, là nguyên tắc dân chủ và tự nguyện, đây là nguyên tắc quan trọng nhất vì dựa trên tinh thần tự nguyện các hộ nông dân cá thể nhận thấy lợi ích của việc gia nhập vào các HTX họ sẽ quyết định tham gia và nhiệt tình đóng góp để xây dựng phát triển HTX, không chỉ vì lợi ích cá nhân mà còn vì lợi ích của các thành viên khác. Vì thế Các Mác, Ăng-ghen cũng như Lênin đã nhấn mạnh rằng: “Tuyệt đối không được cưỡng ép nông dân mà phải để cho người nông dân tự suy nghĩ, thấy rõ lợi ích thiết thực của mình và tự nguyện hợp tác với nhau”. Tuy vậy, để đảm bảo duy trì nguyên tắc này thì điều cần thiết là phải thực hiện dân chủ trong quản lý và phân chia lợi ích [15]. Thứ hai, việc xây dựng và phát triển HTX: Theo quan điểm của Các Mác và Ăng-ghen thì “Hợp tác xã phải tiến hành từng bước có tính đến bước đi và sự chờ đợi và cần phải lôi cuốn được nông dân, cùng với giai cấp công nhân đi lên chủ nghĩa xã hội.

Bên cạnh đó, việc xây dựng các hợp tác xã phải có sự giúp đỡ của Nhà nước chuyên chính vô sản để đảm bảo tính pháp lý cho sự ra đời của kinh tế hợp tác xã. Đồng thời, Nhà nước sẽ giúp đỡ các hợp tác xã về tài chính, khoa học kỹ thuật, lao động. thông qua các chính sách phát triển kinh tế, xã hội”. 9 Thực tiễn hiện nay cho thấy, địa phương nào được cấp ủy quan tâm lãnh đạo, chính quyền quan tâm hỗ trợ, cán bộ HTX nhiệt tình, có tâm huyết, có năng lực quản lý, các nguyên tắc tự nguyện dân chủ trong HTX được phát huy.

thì địa phương đó có phong trào HTX phát triển mạnh và có hiệu quả rõ rệt. Thứ ba, về cách thức tổ chức sản xuất kinh doanh: Theo quan điểm của Các Mác và Ăng-ghen thì “Hình thức và biện pháp thực hiện hợp tác phải thiết thực cụ thể, hết sức tránh những biện pháp và hình thức thiếu thực tế, mơ hồ. Hợp tác được thực hiện ở nhiều lĩnh vực, hình thức và biện pháp, trong mỗi lĩnh vực lại khác nhau. Trong lĩnh vực nông nghiệp, loại hình đất đai khác nhau, cây trồng, vật nuôi khác nhau, quan hệ thị trường khác nhau.

ngoài ra phải tính đến nhiều yếu tố khác như phong tục, tập quán của mỗi vùng”. Vì vậy, biện pháp và hình thức hợp tác phải thiết thực, cụ thể phù hợp với điều kiện cụ thể. Khâu cuối cùng, trong hoạt động của các HTX là phân phối thành quả cho các thành viên. Theo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh: “Sản xuất được nhiều, đồng thời phải chú ý phân phối cho công bằng, cán bộ phải chí công, vô tư thậm chí có khi cán bộ vì lợi ích chung mà phải chịu thiệt thòi phần nào.

Chớ nên cái gì tốt thì giành về cho mình, xấu để người khác”. Người cũng đưa ra nguyên tắc trong thực hiện phân phối: “Không sợ thiếu, chỉ sợ không công bằng”. Đó là một trong những phương pháp quản lý kinh tế hiệu quả, vì theo khoa học quản lý hiện nay thì yếu tố đảm bảo sự công bằng trong phân phối là một trong những động lực giúp cho người lao động gắn bó và nhiệt tình với công việc. Chính điều đó làm cho các HTX nói riêng và các tổ chức khác nói chung vận hành hiệu quả và ngày càng phát triển.

Theo Luật Hợp tác xã năm 2012 quy định về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của HTX cụ thể như sau: Một là: Cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi hợp tác xã. Hợp tác xã tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi liên hiệp hợp tác xã. Hai là: Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã kết nạp rộng rãi thành viên, hợp tác xã thành viên. Ba là: Thành viên, hợp tác xã thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung khác theo quy định của điều lệ.

10 Bốn là: Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước pháp luật. Năm là: Thành viên, hợp tác xã thành viên và hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp đồng dịch vụ và theo quy định của điều lệ. Thu nhập của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, hợp tác xã thành viên hoặc theo công sức lao động đóng góp của thành viên đối với hợp tác xã tạo việc làm. Sáu là: Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cho thành viên, hợp tác xã thành viên, cán bộ quản lý, người lao động trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và thông tin về bản chất, lợi ích của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

Bảy là: Hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã chăm lo phát triển bền vững cộng đồng thành viên, hợp tác xã thành viên và hợp tác với nhau nhằm phát triển phong trào hợp tác xã trên quy mô địa phương, vùng, quốc gia và quốc tế.