CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ DU LỊCH VÀ DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HÓA. Một số khái niệm về du lịch 1. Khái niệm du lịch Thuật ngữ du lịch có nguồn gốc từ rất xa xưa, nó bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Tornos” với nghĩa là đi một vòng. Thuật ngữ này được La Tinh hóa thành “Tornus” và sau đó thành “Tourisme” (Tiếng Pháp), “Tourism” (Tiếng Anh).
Từ trước thế kỷ XIX du lịch chỉ là một hiện tượng tự phát của giai cấp Luan van 8 quý tộc. Đến thế kỷ XX nhiều người đi du lịch với nhiều lý do khác nhau nhưng phải tự túc việc ăn ở và đi lại. Vì vậy, du lịch thời kì này chỉ là một hiện tượng nhân văn:“ Du lịch là hiện tượng những người đi đến một nơi khác ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình theo nhiều nguyên nhân khác nhau ngoại trừ mục đích kiếm tiền và ở đó họ phải tiêu tiền mà họ đã kiếm được ở nơi khác.” [15;98] Từ sau thế chiến thứ hai, dòng khách du lịch ngày càng đông, việc giải quyết nhu cầu ăn, ở, giải trí… đã trở thành một cơ hội kinh doanh, với góc độ đó du lịch không chỉ là một hiện tượng nhân văn mà nó còn là một hoạt động kinh tế:“ Du lịch được coi là toàn bộ những hoạt động và những công việc phối hợp nhau nhằm thỏa mãn các yêu cầu của khách du lịch”.[15;99] Du lịch càng phát triển, các hoạt động kinh doanh du lịch ngày càng gắn bó và phối hợp nhau tạo thành một hệ thống rộng lớn và chặt chẽ. Với góc độ này du lịch được xem là:“ một ngành công nghiệp với toàn bộ các hoạt động mà mục tiêu là kết hợp giá trị của các tài nguyên du lịch thiên nhiên và nhân văn với các dịch vụ, hàng hóa để tạo ra sản phẩm du lịch đáp ứng nhu cầu của khách”.[15;99] Với tư cách là đối tượng nghiên cứu của môn du lịch học thì du lịch được hiểu:“ Du lịch là tổng thể những hiện tượng và những mối quan hệ phát sinh từ sự tác động qua lại lẫn nhau giữa khách du lịch, những nhà kinh doanh du lịch, chính quyền sở tại và cộng đồng dân cư địa phương trong quá trình thu hút và lưu giữ khách du lịch”.[15;100] Tuy đến nay khái niệm du lịch được hiểu rất khác nhau tại các quốc gia khác nhau và nhiều góc độ khác nhau.
Nhưng với đặc thù riêng của mình, du lịch đã đóng góp một phần không nhỏ vào nền kinh tế quốc dân và thương mại quốc tế. Vai trò thiết thực của du lịch trong hoạt động kinh tế quốc dân, Luan van 9 trong trao đổi kinh tế và trong sự cân bằng cán cân thanh toán đang đặt du lịch vào vị trí một trong số các nghành hoạt động kinh tế thế giới quan trọng nhất. Tài nguyên du lịch Tài nguyên du lịch là nền tảng để du lịch hình thành và phát triển. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến loại hình du lịch, hình thành chuyên môn hóa vùng du lịch.
Theo Pirojnik: “ Tài nguyên du lịch là những tổng thể tự nhiên, văn hóa lịch sử và những thành phần của chúng, tạo điều kiện cho việc phục hồi và phát triển thể lực, trí tuệ của con người, khả năng lao động và sức khỏe của họ trong cấu trúc nhu cầu du lịch hiện tại, tương lai, trong khả năng kinh tế kĩ thuật cho phép, chúng được dùng để trực tiếp và gián tiếp sản xuất ra những dịch vụ du lịch và nghỉ ngơi. Thực chất tài nguyên du lịch là các điều kiện tự nhiên, các đối tượng văn hóa lịch sử đã bị biến đổi ở mức độ nhất định dưới ảnh hưởng của nhu cầu xã hội và khả năng sử dụng trực tiếp vào mục đích du lịch. Tài nguyên du lịch Luan van 10 càng phong phú, càng đặc sắc bao nhiêu thì sức hấp dẫn và hiệu quả hoạt động du lịch càng cao bấy nhiêu. Hiện nay, có nhiều cách phân loại tài nguyên du lịch khác nhau, căn cứ trên đặc điểm, đồng thời dựa vào thực tiễn bảo tồn, khai thác và thực trạng của tài nguyên du lịch Việt Nam, Bùi Thị Hải Yến đã chia tài nguyên du lịch thành 3 loại chính là: Tài nguyên du lịch tự nhiên, tài nguyên du lịch nhân văn, tài nguyên kinh tế-kĩ thuật và bổ trợ.
Tài nguyên du lịch tự nhiên Theo khoản 1 ( Điều 3 chương 2) Luật du lịch việt Nam 2005 quy định: “Tài nguyên du lịch tự nhiên bao gồm các yếu tố điều kiện địa hình, địa mạo, khí hậu, thủy văn, hệ sinh thái, cảnh quan tự nhiên đang được khai thác hoặc có thể được sử dụng vào mục đích du lịch” [39;39]. Như thế, tài nguyên du lịch tự nhiên là các đối tượng và hiện tượng trong môi trường tự nhiên bao quanh chúng ta, ở Việt Nam có rất nhiều tài nguyên du lịch phong phú và đa dạng. Nước ta có các dạng địa hình, địa mạo phong phú như đồng bằng, đồi núi, cao nguyên, ven biển, đảo. Mỗi dạng địa hình thích hợp cho nhiều loại hình du lịch.
Đối với địa hình núi với nhiều cảnh đẹp, khí hậu mát mẻ có thể thực hiện loại hình du lịch dã ngoại, leo núi, sinh thái, chữa bệnh. Đồng bằng là nơi hình thành các nền văn minh, văn hóa lớn, nơi lưu giữ những giá trị văn hóa lớn của loài người nên phát triển loại hình du lịch sinh thái nhân văn, du lịch văn hóa… Tài nguyên khí hậu là sự tổng hợp các yếu tố nhiệt độ, độ ẩm, áp suất không khí, tốc độ gió, hướng gió, bức xạ nhiệt ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe con người. Vì vậy, khí hậu là yếu tố quan trọng trong quyết định điểm đến Luan van 11 của du khách cũng như ảnh hưởng sâu sắc đến thời vụ du lịch. Khí hậu cũng trở thành một sản phẩm du lịch đặc sắc như mưa, tuyết.
Tài nguyên nước bao gồm nước chảy trên mặt và nước ngầm tạo ra các loại hình du lịch biển, sông, hồ, đặc biệt là nguồn tài nguyên nước khoáng có giá trị lớn về mặt nghỉ dưỡng. Hệ thống tài nguyên sinh vật phong phú cũng tạo ra nhiều loại hình du lịch hấp dẫn như du lịch sinh thái, lặn biển, tham quan… 1. Tài nguyên du lịch nhân văn Tài nguyên du lịch nhân văn do con người tạo ra, có những điểm khác biệt so với tài nguyên du lịch tự nhiên. Tuy nhiên, chỉ những tài nguyên có sức hấp dẫn du khách, có thể khai thác phát triển du lịch để tạo ra hiệu quả kinh tế, xã hội mới được gọi là tài nguyên du lịch nhân văn.
Tài nguyên du lịch nhân văn bao gồm: Các di sản văn hóa thế giới và di tích lịch sử - văn hóa là những nguồn tài nguyên du lịch quan trọng. Các tài nguyên này gắn liền với lịch sử phát triển của con người. Chúng dễ bị tác động từ môi trường xung quanh và khó khôi phục lại vì vậy cần phải có những biện pháp bảo tồn hợp lý. Các lễ hội cũng là một dạng của tài nguyên du lịch nhân văn.
Lễ hội là loại hình sinh hoạt văn hóa tổng hợp hết sức đa dạng và phong phú, là một kiểu sinh hoạt của nhân dân sau thời gian lao động mệt nhọc, hay là dịp để con người hướng vào một sự kiện trọng đại mang ý nghĩa tâm linh như thờ mẫu, thờ tổ nghề… Các đối tượng gắn liền với dân tộc học như tập tục lạ về cư trú, về tổ chức xã hội…của mỗi dân tộc, mỗi quốc gia cũng là tài nguyên thu hút khách du lịch. Luan van 12 Các đối tượng văn hóa – thể thao và hoạt động nhận thức khác: là các trung tâm của các viện khoa học, các trường đại học, thư viện lớn và nổi tiếng… 1. Tài nguyên kinh tế-kĩ thuật và bổ trợ. Tài nguyên kinh tế- kỹ thuật và bổ trợ không phải là tài nguyên trực tiếp hấp dẫn khách du lịch mà là những nguồn lực, nhân tố quan trọng để tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn.
Theo hệ thống phân loại tài nguyên du lịch của UNWTO thì tài nguyên kinh tế - kỹ thuật và bổ trợ gồm: Các hoạt động xúc tiến quảng bá du lịch để đưa sản phẩm tới khách du lịch. Do sản phẩm du lịch không thể vận chuyển đến nơi ở của khách hàng mà thường bán tại chỗ nên du khách không thể trực tiếp thử nghiệm, đánh giá chất lượng sản phẩm, niềm tin của họ vào sản phẩm là không cao.Vì thế cần có những hoạt động xúc tiến, tuyên truyền quảng bá du lịch để du khách nắm rõ thông tin về sản phẩm, kích thích nhu cầu du lịch của khách hàng. Hoạt động xúc tiến du lịch diễn ra với nhiều hình thức như in ấn, phát hành sách, báo, tạp chí, thành lập trung tâm thông tin, xúc tiến du lịch, lâp trang wed… Đường lối và chính sách phát triển du lịch của từng địa phương, từng quốc gia rất quan trọng. Nếu địa phương, quốc gia nào có những chính sách phát triển du lịch đúng đắn, phù hợp thuận lợi cho phát triển du lịch thì ngành du lịch nước đó sẽ phát triển nhanh chóng, trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước, mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Những chính sách thuận lợi cho phát triển du lịch như: chính sách đầu tư phát triển du lịch, hệ thống văn bản luật, quy phạm làm hành lang pháp lý kiểm tra, an ninh xã hội, môi trường… Luan van 13 Hợp tác, đầu tư phát triển du lịch và quy hoạch du lịch là những nhân tố thúc đẩy du lịch phát triển. Ngành du lịch là ngành mang tính quốc tế hóa cao. Vì vậy nhiều quốc gia đã ra nhập các tổ chức du lịch trong khu vực và quốc tế, kí kết các hiệp định phát triển du lịch khu vực. ngoài ra, việc lập quy hoạch du lịch là nhiệm vụ quan trọng để xây dựng các chương trình, kế hoạch phát triển du lịch có tổ chức.
Các cơ sở vật chất kĩ thuật du lịch như: các cơ sở lưu trú, ăn uống, các cơ sở vui chơi, các phương tiện vận chuyển, các trạm đón tiếp, trung tâm mua sắm, các khu du lịch. Cơ sở vật chất kĩ thuật tạo ra sự tiện nghi và mức độ hấp dẫn du khách rất lớn. Tổ chức nhà nước về du lịch và nguồn lao động du lịch là nguồn tài nguyên mang tính quyết định sự phát triển của du lịch mỗi quốc gia cũng như mỗi địa phương. Tổ chức quản lý nhà nước về du lịch bao gồm mô hình tổ chức quản lý, các cán bộ quản lý, nội dung, nhiệm vụ và cách thức quản lý trực tiếp và gián tiếp đến tất cả mọi hoạt động du lịch ở mỗi địa phương, quốc gia.