CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ CẢNG ICD VÀ DỊCH VỤ LOGISTICS 1. Giới thiệu về sự phát triển vận tải container và cảng ICD 1. Giới thiệu về sự phát triển vận tải container Vận tải quốc tế là quá trình chuyên chở được tiến hành vượt ra ngoài phạm vi biên giới lãnh thổ của một quốc gia. Có rất nhiều phương thức vận chuyển tham gia vào quá trình chuyên chở hàng hóa quốc tế như đường không, đường sắt, đường bộ, đường thủy…, trong đó vận chuyển đường biển đóng vai trò chủ đạo.
Hơn 70% hàng hoá trong buôn bán quốc tế được vận chuyển bằng đường biển. Những nước có bờ biển kéo dài, giao thông vận tải đường biển thuận tiện sẽ có ngành vận tải quốc tế rất phát triển như Singapore, Hà Lan, Hồng Kông….Ngày nay, qúa trình vận tải hàng hóa đường biền thường được tiến hành theo phương thức container. Container chở hàng, theo định nghĩa của Tổ chức Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO) là [18]: một dụng cụ vận tải, có tính chất lâu bền, chắc, khỏe để có thể dùng đi dùng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 lại, được thiết kế đặc biệt tạo thuận lợi cho việc chuyên chở hàng hóa qua một hay nhiều phương thức vận tải mà không phải chất xếp lại giữa chừng; có thiết bị riêng để thuận tiện cho việc xếp dỡ và thay đổi từ công cụ vận tải này sang công cụ vận tải khác; có cấu tạo đặc biệt để thuận tiện cho việc xếp hàng vào và dỡ hàng ra; dễ nhồi đầy và rút rỗng, có thể tích bên trong lớn hơn 1m3. Container cùng với hàng hóa xếp trong đó tạo thành đơn vị hàng hóa trong suốt qúa trình vận chuyển.
Nhằm đảm bảo phù hợp với qúa trình vận tải quốc tế, các container được chuẩn hóa về hình thức bên ngoài, kích thước và tải trọng thống nhất trên toàn cầu và được phân thành những loại riêng biệt. Trên thế giới có rất nhiều loại container và các container cũng có kích cỡ, cấu trúc, công dụng, tên gọi khác nhau như: cont 20’/40’/45', cont khô/lạnh (Dry/Reefer container), cont mở nắp (opentop container), cont gấp (tilt container), cont phẳng (flat container), cont cao (high container)…. Các nhà sản xuất tàu thủy vận chuyển container căn cứ vào kích thước và tải trọng chuẩn hóa của container để có thể thiết kế ra loại tàu chở hàng đạt hiệu qủa khai thác cao nhất về tốc độ, về khả năng chuyên chở hàng hóa cũng như an toàn hàng hải. Các tàu lớn chở container hiện nay có năng lực chở từ 8.000 TEUs, một số tàu có tải trọng lớn hiện đã có sức chứa từ 15.
Hiện nay có khoảng 34 triệu container được chuyên chở trên khoảng hơn 10.000 con tàu vận tải trên toàn thế giới. Trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu hiện nay, nhu cầu về vận chuyển bằng container sụt giảm nhưng sau khủng hoảng tài chính thì đến sau năm 2015, thế giới vẫn sẽ cần khoảng 77 triệu container vì nhu cầu hàng hóa của dân chúng tiếp tục gia tăng, tức là hơn gấp đôi số container lưu chuyển hiện nay. Sau khủng hoảng tài chính, mỗi năm thế giới vẫn tiếp tục đóng mới hơn 3 triệu container và sẽ còn cao hơn vào các năm sau. Các nhà sản xuất hàng hóa và người kinh doanh có thể xem container như là một đơn vị tính toán trong việc mua bán hàng hóa.
Việc chuẩn hóa mang tính nhất quán và quốc tế của container cũng là cơ sở để các nhà giao nhận vận tải cũng như các cảng xếp dỡ chủ động trong công tác quy hoạch, quản lý kho bãi, đầu tư trang LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 thiết bị, phương tiện bốc dỡ…, đảm bảo qúa trình luân chuyển hàng hóa được nhanh chóng và hiệu qủa. Hiện nay, quá trình "container hóa" tiếp tục tác động mạnh mẽ tới việc phát triển vận tải biển trong khu vực. Cách đây chừng 10 năm, Singapore là trung tâm trung chuyển container duy nhất trong ASEAN thì ngày nay con số này đã là 17. Sự cạnh tranh trong kinh doanh vận chuyển container trong khu vực đã tăng lên rất nhanh.
Các cảng biển như Singapore, Tanjung Pelepas (Malaysia), Laem Chabang (Thái Lan) và Subic Bay (Philipines) trở thành các trung tâm trung chuyển có các khu vực phân phối hàng ngay trong khu vực cảng. Công nghệ phát triển làm cho việc kinh doanh khai thác tàu container phụ thuộc vào năng suất làm hàng của cảng. Việc container hóa thương mại thế giới làm thay đổi mạnh mẽ hoạt động của vận tải biển và tác động to lớn tới hoạt động của cảng. Có cảng hoạt động với chức năng là cảng trung tâm, có cảng làm chức năng là cảng vệ tinh.
Vấn đề an toàn cảng và môi trường cảng đang đặt ra cho các chính quyền cảng trong khu vực phải đảm bảo đầy đủ các thiết bị theo yêu cầu, qua đó đòi hỏi cảng phải đầu tư lớn. Tóm lại, vận tải container ngày càng phát triển nhanh là nhờ những lợi ích thiết thực và quan trọng như: - Đối với người chủ hàng: bảo vệ tốt hàng hóa, tiết kiệm tối đa chi phí bao bì đóng gói; giảm đến mức thấp nhất tình trạng mất cắp, hư hỏng, ẩm ướt, nhiễm bẩn; tăng khả năng xếp dỡ hàng hóa và giảm thiểu chi phí lưu kho bãi; thúc đẩy mua bán hàng hóa phát triển. - Đối với người chuyên chở: tận dụng tối đa dung tích tàu chuyên chở hàng hóa; tăng khả năng xếp dỡ và rút ngắn thời gian giải phóng hàng, tăng tốc độ khai thác của tàu; giảm thiểu trách nhiệm về khiếu nại tổn thất xảy ra với hàng hóa, đảm bảo an toàn hàng hải trong qúa trình chuyên chở. - Đối với cảng xếp dỡ và người giao nhận: tăng cường khả năng đầu tư, bố trí, sắp xếp phương tiện xếp dỡ, kho bãi chứa hàng; đẩy nhanh tốc độ giải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 phóng hàng cho tàu và cho chủ hàng; tiến hành thực hiện các loại hình vận tải đa phương thức và đa dạng hóa các dịch vụ giao nhận cho chủ hàng; chủ động trong việc giám sát và quản lý hàng hóa thay mặt chủ hàng, đảm bảo an toàn và hiệu qủa trong qúa trình vận chuyển hàng hóa.
Giới thiệu về cảng ICD Hiện nay ở nước ta vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về ICD (Inland Clearance Depot). Ngày 16/04/2003, Bộ Tài Chính đã có Quyết Định số 53/2003/QĐ-BTC [21] quy định thủ tục hải quan đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu chuyển cửa khẩu, chính thức gọi ICD là hình thức “điểm thông quan nội địa”. Tại ICD có các hoạt động đóng gói, xếp dỡ, lưu kho bãi hàng hoá. mang nhiều tính chất về vận tải, đặc biệt là vận tải bằng container.
Đồng thời tại đây hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu, chuyển cửa khẩu phải chịu sự kiểm tra, giám sát của hải quan ICD trên thực tế thường được các doanh nghiệp ngành GTVT gọi là cảng container thông quan nội địa (gọi tắt là cảng nội địa), hay cảng cạn (cảng khô). Về quản lý nhà nước thì ICD gần như là một cửa khẩu thật sự, được thực hiện các thủ tục liên quan đối với hàng hóa theo quy định dưới sự kiểm soát của hải quan và thủ tục thông quan cũng được tiến hành bình thường như các cảng biển khác. ♦ Thành lập cảng ICD Bộ trưởng Bộ Tài chính quyết định thành lập địa điểm làm thủ tục hải quan cho cảng ICD. Thủ tục thành lập được hướng dẫn cụ thể tại Điều 58, 59, 60, Mục 1, Chương 3 Thông tư 79/2009/TT-BTC ngày 20/04/2009 của Bộ Tài chính [32]: - Đã được quy hoạch trong hệ thống cảng nội địa của Bộ Giao Thông Vận Tải công bố theo quy định tại Khoản 2 Điều 4 Nghị định 154/2005/NĐ [17] để giải quyết ách tắc hàng hoá xuất nhập khẩu tại cảng biển quốc tế; - Phải có diện tích từ 10 ha trở lên; LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Đảm bảo điều kiện làm việc cho cơ quan hải quan như trụ sở làm việc, nơi kiểm tra hàng hoá, nơi lắp đặt trang thiết bị (cân điện tử, máy soi…), kho chứa tang vật vi phạm; - Kho, bãi phải có hàng rào ngăn cách với khu vực xung quanh, được trang bị hệ thống camera, cân điện tử, các thiết bị khác để thông quan hàng hoá nhanh chóng.
Hàng hoá ra vào kho, bãi phải được quản lý bằng hệ thống máy tính và được kết nối với hệ thống giám sát của cơ quan hải quan. ♦ So sánh cảng biển và cảng ICD Để so sánh cảng biển và cảng ICD, thì theo điều 59 của Bộ Luật Hàng Hải năm 2005 [19]: “Cảng biển là khu vực bao gồm vùng đất cảng và vùng nước cảng, được xây dựng kết cấu hạ tầng và lắp đặt trang thiết bị cho tàu biển ra, vào hoạt động để bốc dỡ hàng hóa, đón trả hành khách và thực hiện các dịch vụ khác”. Như vậy, cảng biển là đầu mối giao thông, là nơi thực hiện các thao tác xếp dỡ hàng hoá từ phương thức vận tải biển sang các phương thức vận tải khác và ngược lại. Trong khi đó, có thể nói các cảng ICD thực chất là sự rộng mở của các cảng biển.
Cảng ICD thường nằm sâu trong đất liền, đặt vị trí tại các KCN-KCX hoặc tại các nơi là đầu mối giao thông thuận lợi, có khả năng tập kết và giải phóng hàng hóa một cách nhanh chóng, dễ dàng thông qua các trang thiết bị bốc dỡ chuyên dùng. Vận tải hàng hóa tại cảng ICD chủ yếu được tiến hành bằng đường bộ sử dụng xe đầu kéo, hoặc đường sông thông qua các xà lan chuyên dụng chở container. Tác nghiệp hàng xuất tại ICD: - Nhận hàng nguyên container - Gom hàng lẻ đóng vào container - Đóng kiện, bao bì, phun trùng - Làm thủ tục hải quan - Vào sổ tàu -… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Xuất hàng đến ICD Chuyển container Doanh nghiệp (Kho tập kết) Cảng biển (Bãi container) Tác nghiệp hàng nhập tại ICD: - Nhận hàng nguyên container - Rút hàng lẻ từ container vào kho - Làm thủ tục hải quan Nhận hàng từ ICD - Giao nhận hàng tại cảng Nhận container -… Sơ đồ 1.1: Vai trò của cảng ICD Chức năng của cảng biển là đảm bảo an toàn cho tàu biển ra, vào hoạt động; cung cấp phương tiện và thiết bị cần thiết cho tàu biển neo đậu, bốc dỡ hàng hóa và đón trả khách; cung cấp dịch vụ vận chuyển, bốc dỡ, lưu kho bãi và bảo quản hàng hóa trong cảng; là nơi để tàu biển và các phương tiện thủy khác trú ẩn, sửa chữa, bảo dưỡng hoặc thực hiện những dịch vụ cần thiết trong trường hợp khẩn cấp. Theo đó, chức năng quan trọng nhất của cảng biển là thông qua nhanh chóng hàng hóa chứ không phải chỉ là lưu giữ hàng hóa.