Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Tổng quan về dịch vụ giao nhận hàng hóa. Khái niệm dịch vụ giao nhận hàng hóa. Đặc điểm nổi bật của việc trao đổi nền kinh tế của các quốc gia trên thế giới là người mua và người bán ở những quốc gia khác nhau.
Sau khi ký hợp đồng trao đổi mua bán ngoại thương, người bán thực hiện việc giao hàng, tức là hàng hóa được vận chuyển từ nước người bán sang nước người mua. Để cho quá trình đó được thực hiện phải trải qua rất nhiều công đoạn khác nhau của quá trình chuyên chở như: bao bì, đóng gói, lưu kho, vận chuyển hàng ra cảng xếp hàng, làm thủ tục gửi hàng, xếp hàng lên tàu, vận chuyển hàng bằng đường biển, dỡ hàng ra khỏi tàu và giao hàng cho người nhận…Tất cả các công việc đó gọi là dịch vụ giao nhận. a, Một số khái niệm Dịch vụ giao nhận vận tải là hoạt động nằm trong khâu lưu thông và phân phối, một trong khâu nối liền giữa sản xuất và tiêu thụ, hai mặt chủ yếu của chu trình tái sản xuất xã hội. Theo quy tắc mẫu của FIATA (1996) về dịch vụ giao nhận (Freight forwarding service), dịch vụ giao nhận được định nghĩa như là: “Bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính,mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”.
Theo luật thương mại Việt Nam (2005) thì dịch vụ giao nhận hàng hóa là: “Hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc người giao nhận khác”. Như vậy có thể hiểu, dịch vụ giao nhận là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng). b, Các dịch vụ giao nhận hàng hóa Người giao nhận có thể thay mặt người gửi hàng (người nhận hàng) lo liệu quá trình vận chuyển hàng hóa qua các công đoạn cho đến tay người nhận cuối cùng. Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý, hoặc thuê dịch vụ của người thứ ba khác.
3 Luan van Có thể tổng hợp các loại dịch vụ giao nhận hàng hoá thành các nhóm theo sơ đồ sau: Các dịch vụ giao nhận Thay mặt Thay mặt Dịch vụ hàng Dịch vụ người gửi người nhận hóa đặc biệt khác hàng hàng Sơ đồ 1. 1: Sơ đồ hoá các dịch vụ giao nhận. Dịch vụ thay mặt người gửi hàng (người xuất khẩu) Theo những chỉ dẫn của người gửi hàng thì người giao nhận sẽ: - Chọn tuyến đường, phương thức vận tải và người chuyên chở thích hợp - Lưu cước với người chuyên chở đã chọn lọc - Nhận hàng và cấp chứng từ thích hợp như: giấy chứng nhận hàng của người giao nhận, giấy chứng nhận chuyên chở của người giao nhận… - Nghiên cứu những điều khoản trong tín dụng thư và các quy định của chính quyền được áp dụng cho việc gửi hàng của nước xuất khẩu, nước nhập khẩu cũng như bất cứ ở nước quá cảnh nào cũng cần chuẩn bị chứng từ cần thiết. - Đóng gói hàng hoá (trừ khi việc này do người gửi hàng thực hiện trước khi giao hàng cho người nhận), có tính đến tuyến đường, phương tiện vận tải, bản chất hàng hoá và các luật lệ áp dụng nếu có ở nước xuất khẩu, các nước chuyển tải và nước đến.
- Sắp xếp, lưu kho hàng hoá (nếu cần). - Cân, đo, kiểm đếm hàng hóa. - Lưu ý người gửi hàng về nhu cầu mua bảo hiểm và nếu người gửi hàng yêu cầu, sẽ lo liệu mua bảo hiểm cho hàng. - Vận chuyển hàng vào cảng, sắp xếp việc khai hải quan, lo các thủ tục chứng từ liên hệ và giao hàng cho người vận tải.
- Thực hiện các giao dịch hối đoái (nếu có). - Thanh toán chi phí và các phí tổn khác, bao gồm cước phí. - Nhận vận đơn có ký tên của hãng tàu và giao cho người nhận hàng. - Thu xếp việc chuyển tải trên đường đưa tới (nếu cần).
4 Luan van - Giám sát việc vận chuyển hàng hoá trên đường đưa tới người nhận hàng thông qua những mối liên hệ người chuyên chở và đại lý của người giao nhận ở nước ngoài. - Ghi nhận những tổn thất của hàng hoá (nếu có) - Giúp đỡ người gửi hàng tiến hành khiếu nại người chuyên chở về những tổn thất của hàng hoá (nếu có) Dịch vụ thay mặt người nhận hàng (người nhập khẩu) Theo những chỉ dẫn của người nhập khẩu người giao nhận hàng sẽ: - Thay mặt người nhận hàng giám sát việc vận chuyển hàng hoá từ khi người nhận hàng lo liệu vận tải hàng hoá. - Nhận và kiểm tra tất cả chứng từ liên quan đến việc vận chuyển hàng hoá. - Nhận hàng của người chuyên chở và thanh toán cước (nếu có).
- Thu xếp việc khai báo hải quan, tra lệ phí, thuế và những chi phí khác cho hải quan và những cơ quan liên quan khác. - Thu xếp việc lưu kho quá cảnh (nếu cần) - Giao hàng đã làm thủ tục Hải quan cho người nhận hàng. - Nếu cần giúp đỡ người nhận hàng tiến hành khiếu nại đối với người chuyên chở về những tổn thất của hàng hoá (nếu có). - Lưu kho và phân phối hàng hoá (nếu cần).
Các dịch vụ hàng hóa đặc biệt Người kinh doanh dịch vụ giao nhận còn cung cấp các dịch vụ đặc biệt theo yêu cầu của chủ hàng như vận chuyển máy móc thiết bị cho các công trình xây dựng lớn, vận chuyển quần áo may mặc sẵn từ các container đến thẳng các cửa hàng, hay vận chuyển ra nước ngoài để tham gia hội chợ hàng tiêu dùng, triển lãm… Đặc biệt trong những năm gần đây, người giao nhận thường cung cấp các dịch vụ vận tải đa phương thức (VTĐPT), đóng vai trò MTO (Multimodal Transport Operator) và phát hành chứng từ vận tải. Các dịch vụ khác Ngoài các dịch vụ đã nêu ở trên, tuỳ thuộc vào yêu cầu của mình, người giao nhận cũng có thể làm các dịch vụ khác phát sinh trong các nghiệp vụ quá cảnh và các dịch vụ đặc biệt khác như dịch vụ gom hàng hay tập trung hàng lẻ, liên hệ đến hàng hoá theo dự án cung cấp thiết bị, nhà xưởng…sẵn sàng cho vận hành…Người giao nhận cũng có thể thông báo cho khách hàng của mình về nhu cầu tiêu dùng, các thị trường mới, tình hình cạnh tranh, chiến lược xuất khẩu, các điều khoản thương mại thích hợp đồng ngoại thương và mọi vấn đề liên hệ đến việc kinh doanh của mình. Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa. Dịch vụ giao nhận hàng hóa đóng vai trò rất quan trọng trong hoạt động ngoại thương nói riêng cũng như nền cũng như nền kinh tế quốc dân nói chung.
Trước đây với nền kinh tế bao cấp thì khái niệm dịch vụ được liệt vào khái niệm ngành sản xuất phi vật chất và người ta hoàn toàn loại bỏ dịch vụ ra khỏi hàng hóa. Cho đến khi nền kinh tế được chuyển sang kinh tế thị trường theo sự quản lý của nhà nước, thì khái niệm dịch vụ giao nhận đã được hiểu một cách đúng nghĩa hơn trong nền kinh tế Việt Nam. Giao nhận vận chuyển hàng hóa là nhu cầu tất yếu của mua bán trao đổi hàng hóa, nó là một khâu không thể thiếu được trong quá trình lưu thông nhằm đưa hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng. Dịch vụ giao nhận hàng hóa đảm nhận toàn bộ khối lượng công việc kể từ khi nhận hàng cho đến khi giao hàng cho người nhận hàng.
Đồng thời dịch vụ này phải chuẩn bị kiểm tra toàn bộ các chứng từ hàng hóa, kiểm tra đối chiếu với các quy định của nó, trên cơ sở đó tham mưu cho khách hàng nhập các bộ chứng từ hoàn hảo để công việc vận chuyển tiến hành trôi chảy hàng hóa giao nhận phải đúng với các chứng từ và về thời gian giao hàng cũng phải đáp ứng được với yêu cầu của khách hàng. Trong khi kinh doanh quốc tế, giao nhận hàng hóa càng có vai trò quan trọng. Nó ảnh hưởng tới phạm vi buôn bán, ảnh hưởng tới mặt hàng, khối lượng hàng hóa và kim nghạch của các quốc gia và các doanh nghiệp. Tạo điều kiện cho hàng hoá được lưu thông nhanh chóng, đảm bảo vấn đề an toàn và tiết kiệm mà không cần có sự hiện diện của bên xuất khẩu và nhập khẩu trong quá trình tác ngiệp.
Giúp cho người chuyên chở đẩy nhanh được tốc độ quay vòng của phương tiện vận tải, tận dụng một cách tối đa cũng như có hiệu quả tải trọng và dung tích của các phương tiện hay công cụ vận tải và các phương tiện hỗ trợ giao nhận khác. Giảm bớt các loại chi phí không cần thiết cho khách hàng như lưu kho, bến bãi, chi phí đào tạo nhân công. Giúp làm giảm giá thành cho hàng hoá xuất nhập khẩu. Cung cấp một lượng hàng lớn cho các đơn vị vận tải 1.Người giao nhận và các tổ chức giao nhận.
a, Khái niệm người giao nhận Người kinh doanh dịch vụ giao nhận gọi là người giao nhận (Fowarder/Freight Fowarder/Fowarding Agent). Người giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dỡ, hay kho hàng, người vận tải hay bất cứ người nào khác có đăng ký kinh doan dịch vụ giao nhận hàng hóa. 6 Luan van Theo luật thương mại Việt Nam năm 2005 thì người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa là thương nhân có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Trước đây, người giao nhận thường chỉ làm đại lý (Agent) thực hiện một số công việc do nhà xuất, nhập khẩu ủy thác như xếp dỡ, lưu kho hàng hóa, làm thủ tục giấy tờ, lo liệu vận tải nội địa, thủ tục thanh toán tiền hàng.
Cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế và sự tiến bộ kỹ thuật trên thế giới và trong nước mà dịch vụ giao nhận cũng được mở rộng hơn. Ngày nay, người giao nhận đóng vai trò quan trọng trong thương mại và vận tải quốc tế. Người giao nhận không chỉ làm thủ tục hải quan, hoặc thuê tàu mà còn cung cấp dịch vụ trọn gói về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa.