Thực Trạng Và Giải Pháp Phát Triển Cây Thuốc Lá Tại Xã Dân Chủ, Huyện Hòa An, Tỉnh Cao Bằng

Xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng có tiềm năng lớn để phát triển cây thuốc lá. 83 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Hoàng Xuân Bách
• Người hướng dẫn: ThS. Đỗ Hoàng Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Thực Trạng Và Giải Pháp Cho Phát Triển Cây Thuốc Lá Tại Xã Dân Chủ, Huyện Hòa An, Tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.4. Đóng góp của đề tài
• 1.5. Bố cục Khóa luận
• 2. PHẦN 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá
• 2.2.1. Giới thiệu chung về cây thuốc lá
• 2.2.2. Phân loại
• 2.2.3. Giá trị của cây thuốc lá
• 2.3. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 2.3.1. Tình hình sản xuất thuốc lá trên Thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất thuốc lá tại Việt Nam
• 2.3.3. Tình hình sản xuất thuốc lá trên địa bàn huyện Hoà An
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Các câu hỏi nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.4.2. Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu
• 3.4.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.5. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. Thực trạng phát triển sản xuất thuốc lá ở xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng
• 4.2.1. Tình hình phát triển sản xuất thuốc lá
• 4.2.2. Thực trạng hiệu quả kinh tế trồng cây thuốc lá
• 4.2.3. Tình hình chế biến và tiêu thụ thuốc lá nguyên liệu của hộ
• 4.2.4. Một số nhận xét về tình hình phát triển sản xuất thuốc lá của hộ nông dân
• 4.3. Phân tích SWOT (điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức) trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế của cây thuốc lá tại xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng
• 5. PHẦN 5: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ KINH TẾ SẢN XUẤT THUỐC LÁ TẠI XÃ DÂN CHỦ
• 5.1. Phương hướng phát triển cây thuốc lá tại xã Dân Chủ
• 5.1.1. Phương hướng
• 5.1.2. Kế hoạch phát triển sản xuất thuốc lá ở xã Dân Chủ đến năm 2016
• 5.2. Một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá tại xã Dân Chủ
• 5.2.1. Giải pháp đối với chính quyền địa phương
• 5.2.2. Giải pháp đối với nông hộ
• 5.2.2.1. Đối với huyện Hoà An
• 5.2.2.2. Đối với xã Dân Chủ
• 5.2.2.3. Đối với các hộ nông dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giải Pháp Phát Triển Cây Thuốc Lá Dân Chủ

Xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng có tiềm năng lớn để phát triển cây thuốc lá. Đây là cây công nghiệp ngắn ngày, chịu hạn tốt, phù hợp với khí hậu và thổ nhưỡng địa phương. Người dân có kinh nghiệm trồng thuốc lá lâu năm. Vị trí địa lý gần thành phố Cao Bằng, giao thông thuận tiện cho việc buôn bán. Tuy nhiên, sản xuất còn nhỏ lẻ, thiếu liên kết, ứng dụng khoa học kỹ thuật hạn chế, chế biến thủ công, thị trường yếu. Cần có giải pháp để cây thuốc lá trở thành cây trồng chủ lực, sản xuất quy mô lớn, có tổ chức, hợp tác và liên kết, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân.

1.1. Tiềm năng phát triển cây thuốc lá ở xã Dân Chủ

Diện tích đất còn nhiều, có thể sử dụng đất đồi thấp, đất lúa một vụ kém hiệu quả, đất vườn tạp để trồng thuốc lá. Ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, thu hoạch, chế biến, bảo quản. Sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực có kinh nghiệm. Cần khai thác tối đa những tiềm năng này để nâng cao năng suất cây thuốc lá Cao Bằng.

1.2. Lợi thế cạnh tranh của cây thuốc lá Dân Chủ

Cây thuốc lá có khả năng chịu hạn tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Người dân có kinh nghiệm nhiều năm trong sản xuất. Vị trí địa lý thuận lợi cho giao thương. Cần phát huy những lợi thế này để phát triển cây thuốc lá bền vững.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Trồng Thuốc Lá Tại Dân Chủ

Thực tiễn sản xuất nông nghiệp và trồng cây thuốc lá tại xã Dân Chủ còn nhiều vấn đề tồn tại. Sản xuất quy mô hộ nhỏ lẻ, thiếu liên kết nên chi phí sản xuất cao. Ứng dụng khoa học kỹ thuật hạn chế nên năng suất và chất lượng sản phẩm chưa cao. Chế biến và bảo quản sản phẩm sau thu hoạch còn thủ công làm giảm phẩm chất. Tổ chức và liên kết thị trường yếu, sản phẩm thường bị tư thương ép giá. Điều này làm cho người nông dân thua thiệt và sản xuất bấp bênh.

2.1. Chi phí sản xuất cao và năng suất thấp

Sản xuất nhỏ lẻ, manh mún làm tăng chi phí sản xuất. Thiếu vốn đầu tư vào khoa học kỹ thuật làm năng suất thấp. Cần có giải pháp để giảm chi phí và tăng năng suất, nâng cao hiệu quả kinh tế cây thuốc lá.

2.2. Khó khăn trong chế biến và tiêu thụ thuốc lá

Chế biến thủ công làm giảm chất lượng sản phẩm. Thiếu liên kết thị trường làm sản phẩm bị ép giá. Cần có giải pháp để nâng cao chất lượng chế biến và mở rộng thị trường tiêu thụ, đảm bảo thu nhập từ cây thuốc lá.

2.3. Rủi ro về sâu bệnh và thời tiết

Cây thuốc lá dễ bị sâu bệnh tấn công, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Thời tiết bất lợi cũng gây thiệt hại cho sản xuất. Cần có biện pháp phòng trừ sâu bệnh và ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo vệ cây thuốc lá vụ đông xuân và vụ hè thu.

III. Cách Nâng Cao Năng Suất Cây Thuốc Lá Tại Xã Dân Chủ

Để nâng cao năng suất cây thuốc lá tại xã Dân Chủ, cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến. Chọn giống tốt, phù hợp với điều kiện địa phương. Bón phân cân đối, hợp lý. Phòng trừ sâu bệnh kịp thời, hiệu quả. Tưới tiêu nước hợp lý. Thu hoạch đúng thời điểm. Áp dụng các biện pháp này sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Lựa chọn giống thuốc lá tốt nhất cho Cao Bằng

Chọn giống có năng suất cao, chất lượng tốt, kháng bệnh tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Các giống K326, C9-1, K176 là những lựa chọn tốt. Cần nghiên cứu và thử nghiệm các giống mới để tìm ra giống phù hợp nhất, nâng cao năng suất cây thuốc lá Cao Bằng.

3.2. Quy trình bón phân khoa học cho cây thuốc lá

Bón phân cân đối, hợp lý, theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây. Sử dụng phân hữu cơ kết hợp với phân vô cơ. Bón đúng liều lượng, đúng thời điểm. Cần có hướng dẫn cụ thể cho người dân về phân bón cho cây thuốc lá, đảm bảo cây phát triển tốt.

3.3. Biện pháp phòng trừ sâu bệnh hiệu quả

Phòng trừ sâu bệnh kịp thời, hiệu quả. Sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, theo đúng hướng dẫn. Áp dụng các biện pháp sinh học để phòng trừ sâu bệnh. Cần có hệ thống cảnh báo sớm về sâu bệnh để người dân chủ động phòng tránh, giảm thiểu bệnh hại cây thuốc lá.

IV. Giải Pháp Về Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Thuốc Lá Dân Chủ

Chính quyền địa phương cần có chính sách hỗ trợ người dân trồng cây thuốc lá. Hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, giống, phân bón. Tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thị trường. Khuyến khích liên kết sản xuất, tiêu thụ. Xây dựng thương hiệu sản phẩm. Các chính sách này sẽ giúp người dân yên tâm sản xuất và nâng cao thu nhập.

4.1. Chính sách tín dụng ưu đãi cho người trồng thuốc lá

Cung cấp vốn vay với lãi suất ưu đãi cho người dân đầu tư vào sản xuất. Thủ tục vay vốn đơn giản, nhanh chóng. Cần có sự phối hợp giữa ngân hàng và chính quyền địa phương để triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ trồng thuốc lá.

4.2. Hỗ trợ kỹ thuật và chuyển giao công nghệ

Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về kỹ thuật trồng, chăm sóc, chế biến thuốc lá. Chuyển giao các công nghệ tiên tiến cho người dân. Cần có đội ngũ cán bộ kỹ thuật có trình độ chuyên môn cao để hỗ trợ người dân, nâng cao kỹ thuật trồng thuốc lá Hòa An.

4.3. Xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường

Tổ chức các hội chợ, triển lãm để giới thiệu sản phẩm thuốc lá của địa phương. Tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định cho sản phẩm. Xây dựng thương hiệu sản phẩm để tăng khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường tiêu thụ thuốc lá Cao Bằng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Hiệu Quả Kinh Tế Cây Thuốc Lá Dân Chủ

Cây thuốc lá mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn so với các loại cây trồng khác tại xã Dân Chủ. Theo nghiên cứu, lợi nhuận từ trồng thuốc lá cao hơn so với trồng ngô. Cây thuốc lá giúp người dân tăng thu nhập, cải thiện đời sống. Cần khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng thuốc lá để nâng cao hiệu quả kinh tế.

5.1. So sánh hiệu quả kinh tế giữa thuốc lá và ngô

Nghiên cứu cho thấy lợi nhuận từ trồng thuốc lá cao hơn so với trồng ngô. Điều này cho thấy cây thuốc lá là cây trồng có tiềm năng phát triển kinh tế cao. Cần có số liệu cụ thể để so sánh hiệu quả kinh tế cây thuốc lá với các cây trồng khác.

5.2. Thu nhập bình quân từ cây thuốc lá của hộ nông dân

Thu nhập từ trồng thuốc lá giúp người dân cải thiện đời sống. Nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo nhờ trồng thuốc lá. Cần có thống kê cụ thể về thu nhập từ cây thuốc lá của các hộ nông dân để đánh giá hiệu quả kinh tế.

5.3. Mô hình trồng thuốc lá hiệu quả tại Dân Chủ

Có nhiều mô hình trồng thuốc lá hiệu quả tại xã Dân Chủ. Các mô hình này áp dụng các kỹ thuật tiên tiến, mang lại năng suất và chất lượng cao. Cần nhân rộng các mô hình này để nâng cao hiệu quả sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm trồng thuốc lá.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Cây Thuốc Lá Tại Dân Chủ

Phát triển cây thuốc lá tại xã Dân Chủ cần hướng đến sự bền vững. Áp dụng các biện pháp canh tác thân thiện với môi trường. Bảo vệ sức khỏe người lao động. Đảm bảo an sinh xã hội. Phát triển cây thuốc lá gắn với du lịch nông nghiệp. Cần có sự phối hợp giữa các bên liên quan để phát triển cây thuốc lá bền vững.

6.1. Canh tác thuốc lá hữu cơ và bảo vệ môi trường

Sử dụng phân hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Hạn chế sử dụng hóa chất độc hại. Bảo vệ nguồn nước, đất đai. Cần có hướng dẫn cụ thể về cây thuốc lá hữu cơ và bảo vệ môi trường.

6.2. Đảm bảo sức khỏe và an toàn lao động

Cung cấp trang thiết bị bảo hộ lao động cho người dân. Tuyên truyền về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe. Cần có các biện pháp để đảm bảo cây thuốc lá và sức khỏe cộng đồng.

6.3. Phát triển du lịch nông nghiệp gắn với cây thuốc lá

Xây dựng các tour du lịch tham quan vùng trồng thuốc lá. Giới thiệu về quy trình sản xuất thuốc lá. Bán các sản phẩm từ thuốc lá cho du khách. Cần có sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ du lịch, phát triển cây thuốc lá và du lịch nông nghiệp.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Sản xuất nông nghiệp Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế đối mặt với thách thức lớn về quy mô manh mún, hàm lượng khoa học kỹ thuật thấp và chuỗi giá trị chưa đồng bộ, dẫn đến tình trạng nông sản khó tiêu thụ và chịu áp lực "được mùa mất giá". Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng nhằm khai thác tiềm năng thổ nhưỡng từng tiểu vùng sinh thái, nâng cao thu nhập cho nông hộ là đòi hỏi thực tiễn cấp bách.

Xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng là địa bàn miền núi thuần nông, có địa hình tương đối bằng phẳng xen kẽ thung lũng đá vôi, mạng lưới giao thông thuận lợi với tuyến Tỉnh lộ 204 chạy qua dài 13 km kết nối huyện Thông Nông và cách trung tâm thành phố Cao Bằng 31 km. Cây thuốc lá vàng sấy đã du nhập vào địa phương từ lâu, thể hiện khả năng thích ứng cao với điều kiện đất đai đồi thấp, chịu hạn tốt và đem lại giá trị kinh tế vượt trội so với các cây trồng truyền thống như ngô, lúa một vụ. Tuy nhiên, sản xuất thuốc lá tại xã Dân Chủ còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn: quy mô hộ nhỏ lẻ thiếu liên kết; quy trình kỹ thuật bón phân chưa chuẩn hóa; kỹ thuật sấy còn dùng lò thủ công gây tổn hao chất lượng; khâu bao tiêu sản phẩm lỏng lẻo, thường xuyên bị tư thương ép giá và hộ nông dân vi phạm cam kết hợp đồng. Khóa luận được thực hiện nhằm giải quyết bài toán nâng cao hiệu quả kinh tế và định hình hướng phát triển bền vững cho vùng nguyên liệu này.

Mục tiêu nghiên cứu được xác lập cụ thể:

1. Đánh giá và làm rõ thực trạng sản xuất cây thuốc lá tại địa bàn xã Dân Chủ giai đoạn 2012 – 2014.
2. Phát hiện và phân tích cụ thể những tồn tại, tiềm năng và lợi thế trong việc sản xuất thuốc lá trên địa bàn xã.
3. Đề xuất các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh phát triển cây thuốc lá tại xã Dân Chủ theo hướng hiệu quả, bền vững trong những năm tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Các hộ nông dân trực tiếp tham gia sản xuất và tiêu thụ cây thuốc lá tại địa bàn xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi toàn xã Dân Chủ, tập trung khảo sát chuyên sâu tại 5 xóm trọng điểm trồng thuốc lá: Bó Nình, Bản Mạ, Bản Dủa, Danh Sĩ và Mỏ Sắt.
• Phạm vi thời gian: Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2012 – 2014; dữ liệu sơ cấp điều tra nông hộ thực hiện cho chu kỳ sản xuất năm 2014; công tác khảo sát thực địa tiến hành từ tháng 02/2014 đến tháng 05/2014.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận thiết lập hệ thống cơ sở lý luận kết hợp khung phương pháp kinh tế nông nghiệp thực nghiệm để phân tích hiệu quả sản xuất của nông hộ:

• Cơ sở lý luận về cây thuốc lá: Cây thuốc lá có tên khoa học là Nicotiana tabacum L. (chiếm 90% diện tích thế giới, hoa hồng hoặc đỏ tươi) và Nicotiana rustica L. (hoa vàng, chiếm 10%). Đây là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế cao, nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến thuốc lá điếu và chiết xuất hóa chất bảo vệ thực vật, hemoglobin y học. Về đặc tính sinh thái, cây thuốc lá thích hợp trên đất cát pha, đất thịt nhẹ, thoát nước tốt, tầng mùn dưới 2%, độ chua thích hợp nhất là pH từ 5,5 đến 6,0. Độ ẩm đất yêu cầu khắt khe theo từng chu kỳ sinh trưởng: 10 ngày đầu sau trồng cần độ ẩm 80 – 90%; giai đoạn 10 – 40 ngày giữ ở mức 60 – 65% để kích thích rễ ăn sâu; giai đoạn 40 – 60 ngày phát triển thân lá cần độ ẩm 80 – 85%; giai đoạn sau 60 ngày duy trì 65 – 70%. Định mức dinh dưỡng trung bình cho 1 ha gồm: 200 kg Nitrat amôn + 400 kg Kaly sulfat + 400 kg supe lân. Các giống sản xuất đại trà được ghi nhận gồm K326, C9-1, VTL5H, TL16.
• Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế: Tác giả tiếp cận hiệu quả kinh tế dựa trên quan điểm Mác-xít và kinh tế học sản xuất, phản ánh mối tương quan so sánh giữa kết quả đầu ra (Outputs) và chi phí nguồn lực đầu vào (Inputs) đã bỏ ra, hướng tới tối đa hóa thu nhập trên một đơn vị chi phí và sử dụng tiết kiệm thời gian lao động xã hội.
• Phương pháp thu thập dữ liệu:
  • Thu thập thứ cấp: Báo cáo kinh tế - xã hội, số liệu địa chính xã Dân Chủ; số liệu thống kê của Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Hòa An; Niên giám thống kê FAO (FAOSTAT) và Hiệp hội Thuốc lá Việt Nam.
  • Thu thập sơ cấp: Sử dụng bảng hỏi cấu trúc kết hợp phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA). Khảo sát chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng 50 hộ nông dân tại 5 xóm có quy mô sản xuất thuốc lá lớn nhất xã (10 hộ/xóm: Bó Nình, Bản Mạ, Bản Dủa, Danh Sĩ, Mỏ Sắt). Phỏng vấn sâu chuyên gia gồm cán bộ khuyến nông, cán bộ Ủy ban nhân dân xã và các chủ hộ có thâm niên sản xuất giỏi.
• Phương pháp tổng hợp và phân tích dữ liệu: Nhập và xử lý dữ liệu qua phần mềm Microsoft Excel; ứng dụng phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh số tuyệt đối, số tương đối, số bình quân; phương pháp đồ thị thống kê và phân tích ma trận SWOT (Điểm mạnh, Điểm yếu, Cơ hội, Thách thức).
• Hệ thống chỉ tiêu kinh tế:
  • Giá trị sản xuất ($GO$): Toàn bộ giá trị sản phẩm được tính bằng $GO = \sum P_i \times Q_i$ (trong đó $P_i$ là đơn giá, $Q_i$ là sản lượng).
  • Chi phí trung gian ($IC$): Chi phí vật chất và dịch vụ thường xuyên sử dụng trong kỳ ($IC = \sum C_j \times G_j$, gồm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, chất đốt sấy, công cụ nhỏ).
  • Giá trị gia tăng ($VA$): $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp ($MI$): $MI = VA - (A + T)$ (trong đó $A$ là khấu hao tài sản cố định, lò sấy; $T$ là thuế/phí liên quan).
  • Lợi nhuận ($Pr$): $Pr = GO - TC$ (trong đó $TC$ là tổng chi phí gồm $IC$, khấu hao và công lao động gia đình lẫn thuê ngoài).
  • Hệ số phân tích hiệu quả tài chính: $GO/IC$, $VA/IC$, $MI/IC$, $Pr/TC$.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Bố cục của khóa luận được phân chia thành 5 phần nội dung chính:

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết xuất phát từ thực tiễn chuyển đổi cơ cấu cây trồng huyện Hòa An; xác định mục tiêu chung và 3 mục tiêu cụ thể; luận giải ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung cứ liệu thực nghiệm kinh tế nông nghiệp miền núi, ý nghĩa thực tiễn đối với công tác hoạch định của xã Dân Chủ; nêu rõ bố cục 5 phần của công trình.

Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn

• Tổng kết lịch sử canh tác, giá trị kinh tế - kỹ thuật, các nhân tố tự nhiên, kỹ thuật và thị trường tác động đến ngành sản xuất thuốc lá nguyên liệu; phân tích bản chất kinh tế của tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả sản xuất nông hộ.
• Tổng quan thực tiễn sản xuất thuốc lá thế giới: Diện tích tập trung lớn tại Châu Á (khoảng 2.000 ha phân vùng lớn), Châu Phi và Châu Mỹ; Trung Quốc dẫn đầu diện tích trong khi Nam Phi đạt năng suất cao nhất (3,11 tấn/ha năm 2012; 2,78 tấn/ha năm 2013).
• Thực tiễn tại Việt Nam: 9 tỉnh trọng điểm gồm Cao Bằng, Lạng Sơn, Thái Nguyên, Bắc Giang, Gia Lai, Đắk Lắk, Ninh Thuận, Bình Thuận, Tây Ninh chiếm hơn 90% diện tích. Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam đầu tư trên 15.000 ha với sản lượng trên 30.000 tấn hàng năm, tỷ lệ nguyên liệu nội địa trong sản xuất thuốc điếu đạt 70%.
• Thực trạng huyện Hòa An: Vùng chuyên canh tập trung tại Đức Long, Nam Tuấn, Dân Chủ, Trương Lương. Diện tích toàn huyện tăng từ 1.246,8 ha (2011) lên 1.295 ha (2012) và 1.338,4 ha (2013). Hoạt động bao tiêu gắn liền với sự tham gia của Viện Kinh tế Kỹ thuật Thuốc lá và Chi nhánh Công ty Cổ phần Dịch vụ Thương mại Giang Thịnh.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định khung đối tượng khảo sát là hộ nông dân; xác lập phạm vi không gian xã Dân Chủ và thời gian 2012 – 2014; thiết lập 4 câu hỏi nghiên cứu trọng tâm; mô tả kỹ thuật chọn mẫu 50 hộ tại 5 xóm; chuẩn hóa các công thức toán kinh tế tính toán $GO$, $IC$, $VA$, $MI$, $Pr$ và quy trình thu thập thông tin thứ cấp, sơ cấp.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội xã Dân Chủ: Tổng diện tích tự nhiên 5.571,45 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 5.208,92 ha (93,49%), đất sản xuất nông nghiệp trực tiếp là 668,68 ha (12,00%). Địa hình phân hóa 3 dạng: núi đất (300 – 600m), núi đá (600 – 800m) và thung lũng bằng; nhiệt độ bình quân 22 – 23°C, lượng mưa tập trung theo mùa. Toàn xã có 5.119 nhân khẩu với 1.121 hộ phân bố tại 23 xóm; thành phần dân tộc gồm Tày (63,87%), Nùng (24,62%), Mông (10,88%), Kinh (0,45%), Dao (0,18%). Tỷ lệ nhân khẩu nông nghiệp chiếm 97,7%, lực lượng lao động nông nghiệp là 3.167 người.
• Biến động sản xuất thuốc lá toàn xã: Giai đoạn 2012 – 2014, diện tích duy trì từ 300 ha (2012) xuống 286 ha (2013 – 2014); năng suất tăng đều từ 1,80 tấn/ha (2012) lên 1,92 tấn/ha (2013) và đạt 1,95 tấn/ha (2014); sản lượng tương ứng tăng từ 540 tấn lên 557,7 tấn. Toàn xã có 14/23 thôn tham gia trồng thuốc lá.
• Thực nghiệm điều tra 50 hộ nông dân: Độ tuổi bình quân chủ hộ đạt 43 tuổi; quy mô nhân khẩu bình quân 4,24 người/hộ; thâm niên canh tác thuốc lá trung bình 9,76 năm. Năng suất lá sấy khô bình quân của nhóm hộ đạt 274,7 kg/1.000 m2 (thôn Bản Dủa đạt cao nhất 278,5 kg/1.000 m2, thấp nhất là Bó Nình đạt 269,0 kg/1.000 m2). Sản lượng thuốc lá bình quân đạt 820,14 kg/hộ.
• Chuỗi thu mua và hạn chế: Công ty Cổ phần Dịch vụ Thương mại Giang Thịnh cung ứng giống, vật tư phân bón và ký hợp đồng tiêu thụ. Tuy nhiên, tình trạng tư thương thu gom bên ngoài đẩy giá tự do khiến một bộ phận nông dân vi phạm hợp đồng, gây mất ổn định vùng nguyên liệu; các lò sấy thủ công tiêu tốn củi gỗ và chưa kiểm soát chuẩn xác dải nhiệt độ sấy vàng.
• Phân tích SWOT: Tổng hợp các thế mạnh về đất đai khí hậu, kinh nghiệm thâm canh; các điểm yếu về vốn, kỹ thuật lò sấy và tính tự phát; cơ hội từ chính sách hỗ trợ nông nghiệp miền núi, nhu cầu nguyên liệu nhà máy; cùng thách thức từ biến động giá vật tư đầu vào, thị trường tiêu thụ và rủi ro thời tiết.

Phần 5: Một số giải pháp nhằm phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất thuốc lá tại xã Dân Chủ

Xác lập phương hướng ổn định vùng nguyên liệu theo kế hoạch đến năm 2016; xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ cấp huyện, cấp xã và cấp nông hộ:

• Cấp chính quyền địa phương (huyện Hòa An và xã Dân Chủ): Tăng cường liên kết "4 nhà", giám sát hợp đồng kinh tế giữa doanh nghiệp và hộ dân; quy hoạch vùng trồng tập trung trên chân đất 1 vụ màu kém hiệu quả; chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cải tiến lò sấy tiết kiệm nhiên liệu; tổ chức tập huấn kỹ thuật bón phân cân đối, phòng trừ sâu bệnh; hỗ trợ nguồn vốn vay ưu đãi sản xuất.
• Cấp nông hộ: Tuân thủ quy trình kỹ thuật được khuyến nông chuyển giao; không tự để giống thoái hóa mà sử dụng giống chuẩn từ doanh nghiệp (K326, C9-1); đầu tư gia cố hệ thống lò sấy đạt chuẩn; nghiêm túc thực hiện cam kết bán sản phẩm cho đơn vị ký kết đầu tư, loại trừ hiện tượng bán tháo cho tư thương.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận lượng hóa chi tiết hiện trạng sản xuất cây thuốc lá tại địa phương thông qua hệ thống số liệu thứ cấp và dữ liệu điều tra thực địa năm 2014.

Chỉ tiêu thống kê	Năm 2012	Năm 2013	Năm 2014	So sánh 13/12 (%)	So sánh 14/13 (%)	Bình quân
Diện tích (ha)	300,00	286,00	286,00	95,30	100,00	290,60
Năng suất (tấn/ha)	1,80	1,92	1,95	106,60	101,50	1,89
Sản lượng (tấn)	540,00	549,10	557,70	101,60	101,50	548,80

Nguồn: Tổng hợp số liệu từ Báo cáo UBND xã Dân Chủ giai đoạn 2012 – 2014

Kết quả khảo sát vi mô tại 50 hộ nông dân trồng thuốc lá thuộc 5 xóm năm 2014:

Thôn khảo sát	Tuổi bình quân (tuổi)	Nhân khẩu BQ (người/hộ)	Thâm niên trồng (năm)	Diện tích BQ (m2/hộ)	Năng suất BQ (kg/1.000 m2)	Sản lượng BQ (kg/hộ)
Bó Nình	42	4,40	10,50	2.650	269,00	726,20
Mỏ Sắt	47	4,00	9,80	3.140	277,00	873,10
Danh Sĩ	42	4,40	10,10	2.990	272,50	830,00
Bản Dủa	40	4,00	9,20	3.370	278,50	947,10
Bản Mạ	42	4,40	9,20	2.610	276,50	724,30
Bình quân chung	43	4,24	9,76	2.952	274,70	820,14

Nguồn: Tổng hợp số liệu từ phiếu điều tra hộ nông dân năm 2014

Đóng góp của khóa luận:

• Về mặt lý luận: Cung cấp khung phương pháp đánh giá hạch toán nông hộ áp dụng cho cây công nghiệp ngắn ngày đặc thù tại địa bàn miền núi khó khăn.
• Về mặt thực tiễn:
  • Chỉ rõ thực trạng phát triển sản xuất thuốc lá xã Dân Chủ qua chuỗi số liệu 3 năm (2012 – 2014), chứng minh tính hiệu quả vượt trội về năng suất và đóng góp thu nhập của thuốc lá so với ngô và cây màu truyền thống.
  • Phân tích chi tiết các chỉ số nhân khẩu học, kinh nghiệm thâm canh và quy mô đất đai của nông hộ tại 5 xóm đại diện, làm sáng tỏ tiềm năng đất đồi thấp và đất ruộng 1 vụ chưa được khai thác hết.
  • Nhận diện chính xác mắt xích yếu nhất trong chuỗi giá trị địa phương: tình trạng vi phạm hợp đồng liên kết bao tiêu giữa hộ dân và doanh nghiệp thu mua (Công ty CP Dịch vụ Thương mại Giang Thịnh) khi có biến động giá từ tư thương, kết hợp hạn chế kỹ thuật của hệ thống lò sấy thủ công.
  • Cung cấp luận cứ thực tiễn trực tiếp cho chính quyền xã Dân Chủ và huyện Hòa An trong việc xây dựng Đề án quy hoạch nông thôn mới và kế hoạch phát triển cây trồng vụ đông - xuân đến năm 2016.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Quy mô mẫu khảo sát giới hạn ở 50 hộ tập trung tại 5 xóm vùng đồng bằng/thung lũng tương đối thuận lợi (Bó Nình, Bản Mạ, Bản Dủa, Danh Sĩ, Mỏ Sắt), chưa bao quát sâu nhóm hộ ở các xóm vùng cao núi đá nơi việc canh tác gặp nhiều trở ngại về nước tưới.
  • Dữ liệu hạch toán chi tiết nông hộ ($GO, IC, VA, MI, Pr$) chủ yếu tập trung phân tích cho chu kỳ sản xuất năm 2014, chưa lượng hóa chuỗi biến động hiệu quả tài chính nhiều năm liên tục dưới tác động dao động giá thu mua thị trường.
  • Đề tài chưa đi sâu đánh giá các tác động ngoại ứng tiêu cực như mức độ suy thoái dinh dưỡng đất canh tác sau nhiều năm trồng thuốc lá liên tục và ảnh hưởng sức khỏe người dân trong quá trình sấy thuốc lá thủ công.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng quy mô điều tra trên toàn bộ các xã trọng điểm vùng nguyên liệu thuốc lá của huyện Hòa An (Đức Long, Nam Tuấn, Trương Lương, Dân Chủ) để so sánh tương quan hiệu quả kinh tế vùng.
  • Phân tích sâu mô hình kinh tế lượng xác định mức độ tác động của các yếu tố đầu vào (vốn, giống mới, kỹ thuật sấy cải tiến, phân bón) đến năng suất và chất lượng lá thuốc.
  • Nghiên cứu cơ chế ràng buộc pháp lý và chia sẻ lợi nhuận trong hợp đồng liên kết tiêu thụ sản phẩm giữa hợp tác xã, doanh nghiệp bao tiêu và nông hộ.

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị ứng dụng và tham khảo học thuật rõ ràng cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên và học viên chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Khuyến nông, Phát triển nông thôn và Quản lý kinh tế: Có thể khai thác phương pháp thiết kế phiếu điều tra PRA, quy trình chọn mẫu phân tầng nông hộ và phương pháp luận hạch toán kinh tế ($GO, IC, VA, MI, Pr$) đối với cây trồng hàng năm.
• Cán bộ quản lý kinh tế, Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Hòa An, Ủy ban nhân dân xã Dân Chủ: Sử dụng trực tiếp hệ số kinh tế và số liệu điều tra tại 5 xóm để xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chính sách trợ giá, quy hoạch cải tạo lò sấy và tổ chức mạng lưới bao tiêu nông sản.
• Doanh nghiệp đầu tư và bao tiêu sản phẩm (như Công ty CP Dịch vụ Thương mại Giang Thịnh, các đơn vị trực thuộc Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam): Tham khảo số liệu thâm niên, năng suất thực tế và tâm lý nông dân để điều chỉnh chính sách cung ứng vật tư đầu vào, định giá thu mua và hoàn thiện hợp đồng liên kết thu mua.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận khảo sát chọn mẫu bao nhiêu hộ và phân bổ tại những địa bàn cụ thể nào của xã Dân Chủ?
Nghiên cứu tiến hành khảo sát chọn mẫu ngẫu nhiên 50 hộ nông dân trồng thuốc lá, phân bổ đồng đều tại 5 xóm có diện tích sản xuất thuốc lá lớn nhất xã Dân Chủ (mỗi xóm 10 hộ), bao gồm: Bó Nình, Bản Mạ, Bản Dủa, Danh Sĩ và Mỏ Sắt.

2. Năng suất và sản lượng thuốc lá bình quân của các hộ khảo sát trong năm 2014 đạt mức bao nhiêu?
Theo kết quả điều tra tại 50 hộ, năng suất thuốc lá sấy khô bình quân đạt 274,7 kg/1.000 m2 (trong đó Bản Dủa cao nhất với 278,5 kg/1.000 m2 và Bó Nình thấp nhất với 269,0 kg/1.000 m2). Sản lượng bình quân đạt 820,14 kg/hộ.

3. Đơn vị nào chịu trách nhiệm chính trong việc đầu tư vật tư và bao tiêu sản phẩm thuốc lá cho nông dân xã Dân Chủ?
Chi nhánh Công ty Cổ phần Dịch vụ Thương mại Giang Thịnh là đơn vị trực tiếp đầu tư ứng trước giống, hỗ trợ phân bón và ký hợp đồng tiêu thụ, bao tiêu sản phẩm thuốc lá nguyên liệu cho các hộ nông dân trên địa bàn xã.

4. Cây thuốc lá sinh trưởng thích hợp nhất trên loại đất nào và dải độ chua (pH) tối ưu là bao nhiêu?
Căn cứ cơ sở lý luận của khóa luận, cây thuốc lá phát triển thuận lợi trên các loại đất tơi xốp, thoát nước tốt, đất cát pha, đất thịt nhẹ đến thịt trung bình, tỷ lệ mùn dưới 2% và dải độ chua tối ưu bắt buộc là pH từ 5,5 đến 6,0.

5. Những nguyên nhân cốt lõi nào khiến việc sản xuất và tiêu thụ thuốc lá tại xã Dân Chủ chưa đạt hiệu quả tối ưu?
Nguyên nhân chủ yếu do nông dân sản xuất quy mô hộ nhỏ lẻ thiếu liên kết; nhiều hộ tự để giống thoái hóa cho vụ sau; bón phân chưa tuân thủ quy trình khuyến nông; hệ thống lò sấy thủ công chưa cải tiến làm giảm phẩm cấp lá sấy; tình trạng nông dân phá vỡ hợp đồng bán tháo cho tư thương tự do và sự bất ổn định về giá thị trường.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Hoàng Xuân Bách đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận kinh tế nông nghiệp và phản ánh chính xác thực trạng sản xuất cây thuốc lá tại xã Dân Chủ, huyện Hòa An, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2012 – 2014. Qua dữ liệu điều tra thực nghiệm tại 50 hộ nông dân, công trình đã chứng minh cây thuốc lá là cây trồng công nghiệp ngắn ngày chủ lực mang lại giá trị gia tăng vượt trội so với các cây lương thực truyền thống, đồng thời chỉ rõ các điểm nghẽn kỹ thuật lò sấy và chuỗi bao tiêu sản phẩm. Hệ thống giải pháp được đề xuất mang tính khả thi cao, gắn kết chặt chẽ trách nhiệm giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp bao tiêu và nông hộ nhằm định hướng mở rộng diện tích bền vững đến năm 2016.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở Đầu - Phần 2: cơ sở lý luận và thực tiễn - Phần 3: Đối tƣợng , nội dung , phƣơng pháp nghiên cứu - Phần 4: Kết quả nghiên cứu - Phần 5: Kết luận và kiến nghị 6 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá 2. Giới thiệu chung về cây thuốc lá * Phân loại: Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana.sp thuộc ngành hạt kín Angiospe, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà Solanaceae, chi Nicotiana.

Trong chi Nicotiana có 50 - 70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng dại phụ. Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa ngƣời ta phân chia thành 4 loại chính: - Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tƣơi. Đây là loài phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên Thế giới. - Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên Thế giới.

- Loài Nicotiana petunioide L.: có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím. Thƣờng chỉ có trong vƣờn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gien cho lai tạo, ít đƣợc dùng trong sản xuất. - Loài Nicotiana polidiede L.: có hoa màu trắng. Loài này cũng đƣợc ít dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vƣờn thực vật học của một số quốc gia.

* Giá trị của cây thuốc lá Thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm quan trọng bấc nhất về kinh tế trên thị trƣờng Thế giới, không chỉ đối với trên 33 triệu dân của trên 120 quốc gia trồng thuốc lá, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các nhà máy chế biến thuốc điếu, sản xuất phụ gia, phụ liệu, 7 đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tƣ nông nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá nhƣ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Trồng thuốc lá có hiệu quả cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác ( giá bán 1.200 USD/ tấn lá khô). Các hãng sản xuất thuốc lá của các nƣớc tƣ bản đều nhận đƣợc nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá [2]. Ở nƣớc ta cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng đƣợc nguồn lao động của địa phƣơng, tăng thu nhập cho ngƣời lao động.

Lợi nhuận cao từ sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền trong cả nƣớc, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc nhƣ Cao Bằng, Lạng Sơn,. Cây thuốc lá đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao. Năm 2010, Tổng công ty thuốc lá Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 175 triệu USD, tăng 17% so với 2009, xuất siêu gần 54 triệu USD, nộp ngân sách vƣợt mốc 5.000 tỷ đồng, tăng 6% so với năm 2009. Đời sống, việc làm và thu nhập của ngƣời lao động đƣợc đảm bảo, ổn định.

Trong thuốc lá có thể chiết suất một số chất hóa học có thể đƣợc sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật. Trong y học ngƣời ta chiết suất từ thuốc lá chất Hemoglobin đƣợc sử dụng làm thuốc chữa bệnh. Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá đƣợc sử dụng nhƣ thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng nhƣ ứng dụng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành, nuôi cấy In vitro và chuyển gen.