mở Đầu - Phần 2: cơ sở lý luận và thực tiễn - Phần 3: Đối tƣợng , nội dung , phƣơng pháp nghiên cứu - Phần 4: Kết quả nghiên cứu - Phần 5: Kết luận và kiến nghị 6 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2. Cơ sở lý luận về phát triển sản xuất thuốc lá 2. Giới thiệu chung về cây thuốc lá * Phân loại: Cây thuốc lá có tên khoa học là: Nicotinana.sp thuộc ngành hạt kín Angiospe, lớp 2 lá mầm Dicotylndones, phân lớp Asteridae, bộ hoa mõm sói Scophulariales, họ cà Solanaceae, chi Nicotiana.
Trong chi Nicotiana có 50 - 70 loài, đa số là dạng cỏ, một số thân đứng, hầu hết là các dạng dại phụ. Căn cứ vào hình thái, màu sắc của hoa ngƣời ta phân chia thành 4 loại chính: - Loài Nicotiana tabacum L.: có hoa màu hồng hay đỏ tƣơi. Đây là loài phổ biến nhất chiếm 90% diện tích thuốc lá trên Thế giới. - Loài Nicotiana rustica L.: có hoa màu vàng, chiếm 10% diện tích thuốc lá trên Thế giới.
- Loài Nicotiana petunioide L.: có hoa màu trắng, phớt hồng hay tím. Thƣờng chỉ có trong vƣờn thực vật phục vụ nguồn dự trữ gien cho lai tạo, ít đƣợc dùng trong sản xuất. - Loài Nicotiana polidiede L.: có hoa màu trắng. Loài này cũng đƣợc ít dùng trong sản xuất, chủ yếu chỉ có trong vƣờn thực vật học của một số quốc gia.
* Giá trị của cây thuốc lá Thuốc lá (Nicotiana tabacum L.) là cây công nghiệp ngắn ngày có tầm quan trọng bấc nhất về kinh tế trên thị trƣờng Thế giới, không chỉ đối với trên 33 triệu dân của trên 120 quốc gia trồng thuốc lá, mà còn cho cả toàn bộ nền công nghiệp, từ các nhà máy chế biến thuốc điếu, sản xuất phụ gia, phụ liệu, 7 đến cả hệ thống phân phối tiêu thụ, thậm chí đến cả một phần ngành sản xuất của vật tƣ nông nghiệp phục vụ cho cây thuốc lá nhƣ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Trồng thuốc lá có hiệu quả cao hơn nhiều so với các loại cây trồng khác ( giá bán 1.200 USD/ tấn lá khô). Các hãng sản xuất thuốc lá của các nƣớc tƣ bản đều nhận đƣợc nguồn lợi nhuận khổng lồ từ cây thuốc lá [2]. Ở nƣớc ta cây thuốc lá cũng mang lại giá trị kinh tế cao, sử dụng hiệu quả đất đai, góp phần tạo công ăn việc làm, tận dụng đƣợc nguồn lao động của địa phƣơng, tăng thu nhập cho ngƣời lao động.
Lợi nhuận cao từ sản xuất thuốc lá đã có sự quan tâm của nhiều cấp chính quyền trong cả nƣớc, tại một số tỉnh miền núi phía Bắc nhƣ Cao Bằng, Lạng Sơn,. Cây thuốc lá đã nằm trong cơ cấu cây trồng truyền thống thực sự mang lại hiệu quả kinh tế cao. Năm 2010, Tổng công ty thuốc lá Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu trên 175 triệu USD, tăng 17% so với 2009, xuất siêu gần 54 triệu USD, nộp ngân sách vƣợt mốc 5.000 tỷ đồng, tăng 6% so với năm 2009. Đời sống, việc làm và thu nhập của ngƣời lao động đƣợc đảm bảo, ổn định.
Trong thuốc lá có thể chiết suất một số chất hóa học có thể đƣợc sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật. Trong y học ngƣời ta chiết suất từ thuốc lá chất Hemoglobin đƣợc sử dụng làm thuốc chữa bệnh. Đối với ngành công nghệ sinh học, cây thuốc lá đƣợc sử dụng nhƣ thực vật mô hình cho những nghiên cứu cơ bản cũng nhƣ ứng dụng nhờ khả năng dễ dàng tiến hành, nuôi cấy In vitro và chuyển gen. Đặc điểm kinh tế - kỹ thuật của sản xuất cây thuốc lá Cây thuốc lá có đặc điểm từ sản xuất đến chế biến đòi hỏi phải có kỹ thuật khá cao từ khâu trồng, chăm sóc, thu hoạch đến chế biến thành phẩm nhằm tạo ra đƣợc những sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh cao, thu hút khách hàng và các nhà đầu tƣ sản xuất trong và ngoài nƣớc.
Nếu coi cây thuốc lá là cây trồng mũi nhọn thì cần 8 phải thực hiện theo hƣớng chuyên môn hóa để nâng cao năng suất, chất lƣợng sản phẩm góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống ngƣời dân. Các nhân tố ảnh hưởng đến sản xuất cây thuốc lá: a. Nhóm nhân tố về điều kiện tự nhiên + Điều kiện đất đai Đất đai là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, đặc biệt đối với cây thuốc lá, nó là yếu tố ảnh hƣởng trực tiếp đến sản lƣợng, chất lƣợng thuốc lá nguyên liệu. Cây thuốc lá phát triển thuận lợi trên các loại đất tơi xốp, thoát nƣớc tốt, loại đất cát pha, đất thịt nhẹ đến thịt nhẹ trung bình có độ màu mỡ không cao, có thể nghèo các chất dinh dƣỡng, tỷ lệ mùn trong đất < 2%.
Độ chua của đất là chỉ tiêu quyết định đời sống cây thuốc lá, độ chua thích hợp nhất đối với cây thuốc lá là pH = 5,5 – 6 [3]. Để trồng thuốc lá có hiệu quả cao ở những chân ruộng trồng thuốc lá, không đƣợc trồng luân canh với những cây họ cà vì dễ lây bệnh từ cây trồng trƣớc. Hiện nay, ở nƣớc ta nên trồng luân canh cây thuốc lá sau lúa nƣớc là thích hợp nhất. [3] + Điều kiện khí hậu Cây thuốc lá là cây có khả năng chịu hạn tốt, thích hợp với nhiều kiểu khí hậu, đặc biệt thích hợp với khí hậu của các tỉnh miền núi phía Bắc, vùng Tây Nguyên, các tỉnh Nam Bộ.
Cây thuốc lá nhạy cảm với nhiệt độ, độ ẩm không khí và của đất, loại đất trồng. Điều kiện thích hợp cho cây sinh trƣởng là 20°C đến 30°C, độ ẩm không khí từ 80 đến 85%, đất không chứa quá nhiều nitơ. Chính vì vậy, phải dựa vào điều kiện khí hậu từng vùng mà có thời vụ gieo trồng thích hợp. Nhóm nhân tố kỹ thuật - Giống thuốc lá: Là yếu tố quan trọng ảnh hƣởng trực tiếp đến năng suất, chất lƣợng thuốc lá nên cần đƣợc hết sức coi trọng.
Ở Việt Nam, đơn vị 9 đi đầu trong nghiên cứu chọn tạo giống thuốc lá là Công ty TNHH một thành viên Viện kinh tế kỹ thuật thuốc lá đã phát triển sản xuất đại trà các giống thuốc lá K326, C9-1, K176 đồng thời sản xuất thử nghiệm thành công một số giống lai nhƣ VTL1H, VTL5H tại vùng núi phía Bắc hay khảo nghiệm một số giống nhƣ RGH04, PVH09, PVH51 trên khu vực đất cát ở Gia Lai [2]. - Mật độ trồng: Đất tốt trồng thƣa (22.000 cây/ha) khoảng cách trồng 0,5m cây, đất xấu trồng dầy (27.000 cây/ha) khoảng cách trồng 0,4m cây, hàng cách hàng 0,8m. - Cách trồng: Cây giống nhổ lên phải ngắt bỏ các lá vàng, lá nhiễm bệnh để nơi mát và trồng xong trong ngày. Trồng bằng cách cuốc lỗ, dùng cây chọc lỗ hoặc cấy bằng tay.
Trồng sâu 4 - 5cm, dùng tay ấn nhẹ đất trên bề mặt sau trồng. - Sau 5 - 7 ngày trồng dặm những cây chết. Làm cỏ, bón phân, vun gốc: - Bón phân: Bón phân là một biện pháp kỹ thuật quan trọng nhằm tăng sự sinh trƣởng và phát triển của cây thuốc lá, tăng năng suất, chất lƣợng thuốc lá. Chính vì vậy, để đảm bảo cho cây thuốc lá sinh trƣởng tốt và cho năng suất cao, chất lƣợng tốt thì bón phân là một biện pháp không thể thiếu đƣợc.
Lƣợng phân cần bón trung bình cho 1ha: Nitrat amôn 200kg + Kaly sulfat 400kg + lân 400kg, chia làm 2-3 lần bón tuỳ thuộc tính chất đất, chất lƣợng làm đất ( có hƣớng dẫn của cán bộ kỹ thuật). - Làm cỏ, vun gốc: Từ 2-3 lần kết hợp với bón phân, lần 1 xới nhẹ, vun thấp, lần 2, 3 xới mạnh vun càng cao càng tốt nhƣng không lấp lá. Để đất khô 2-3 ngày cho cỏ chết trƣớc khi tƣới nƣớc. - Tƣới và tiêu nƣớc: Không thể có năng suất cao, chất lƣợng tốt nếu cây thuốc lá bị thiếu nƣớc hoặc dƣ nƣớc (ngập úng 1 - 2 ngày cây héo rũ, chết).
Số lần tƣới và lƣợng nƣớc tƣới tuỳ thuộc độ ẩm đất và thời tiết. Kể từ sau trồng đến 10 ngày 10 ẩm độ đất thích hợp 80 - 90%, từ 10 - 40 ngày ẩm độ đất 60 - 65% (giữ cho hơi thiếu ẩm để tạo hệ thống rễ phát triển và ăn xuống sâu), từ 40 – 60 ngày là thời gian thân lá phát triển mạnh cần nhiều nƣớc độ ẩm đất thích hợp 80 – 85%, từ sau 60 ngày giữ ẩm độ đất từ 65 – 70%. Sau mỗi lần bón phân, bẻ thuốc, nếu đất khô phải tƣới nƣớc ngay. Khi tƣới nƣớc theo rãnh chỉ để nƣớc ngập từ 1/2 đến 3/4 luống, không để nƣớc tràn lên mặt luống.
Phòng trừ sâu bệnh: - Khi sâu bệnh xuất hiện cây đã bị ảnh hƣởng đến năng suất và chất lƣợng, việc xử lý càng tốn kém và ít hiệu quả khi cây càng lớn. Vì vậy việc phun thuốc đúng lúc là biện pháp hữu hiệu, kinh tế, an toàn nhất để phòng trừ sâu bệnh. Nhóm nhân tố về kinh tế + Thị trƣờng - Thị trƣờng là yếu tố quan trọng và có tính quyết định đến sự tồn tại của cơ sở sản xuất thuốc lá, của các đơn vị sản xuất trong nền kinh tế thị trƣờng. Mỗi nhà sản xuất, mỗi cơ sở sản xuất kinh doanh và mỗi cá nhân đều phải trả lời 3 câu hỏi của kinh tế học đó là: Sản xuất cái gì, sản xuất nhƣ thế nào và sản xuất cho ai.
Câu hỏi sản xuất cái gì đƣợc đặt lên hàng đầu, mang tính định hƣớng. Để trả lời đƣợc câu hỏi này ngƣời sản xuất phải tìm kiếm thị trƣờng, tức là xác định nhu cầu có khả năng thanh toán của thị trƣờng đối với hàng hoá mà họ sẽ sản xuất ra. Thị trƣờng đóng vai trò là khâu trung gian nối giữa sản xuất và tiêu dùng. Trong sản xuất thuốc lá nguyên liệu, ngƣời dân tìm kiếm thị trƣờng là các nhà máy sản xuất thuốc lá điếu, hoặc các công ty thu mua thuốc lá nguyên liệu phục vụ cho xuất khẩu.
- Khi tìm kiếm đƣợc thị trƣờng, ngƣời sản xuất phải lựa chọn phƣơng thức tổ chức sản xuất nhƣ thế nào cho phù hợp, sao cho lợi nhuận thu đƣợc là tối đa. còn việc giải quyết vấn đề sản xuất cho ai, đòi hỏi phải nghiên cứu kỹ 11 đƣợc thị trƣờng, xác định rõ đƣợc khách hàng, giá cả và phƣơng thức tiêu thụ. Muốn vậy phải xem xét quy luật cung cầu trên thị trƣờng. + Giá cả - Đối với ngƣời sản xuất nông nghiệp nói chung, của ngƣời trồng thuốc lá nói riêng thì sự quan tâm hàng đầu là giá cả trên thị trƣờng, giá cả không ổn định ảnh hƣởng tới tâm lý ngƣời trồng thuốc lá.