PHẦN MỞ ĐẦU Phần này sẽ giới thiệu tổng quan việc tại sao phải nghiên cứu đề tài, mục tiêu cần đạt được trong vấn đề nghiên cứu là gì, nội dung nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu của đề tài, và ý nghĩa do kết quả nghiên cứu mang lại. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Thanh long Nữ hoàng hay còn gọi là thanh long ruột đỏ (có tên khoa học Hylocereus) có xuất xứ từ Colombia du nhập vào Việt Nam năm 1995 là loại trái cây đặc sản có chất chống oxy hóa và chống ung thư, bệnh tim và làm giảm huyết áp. Thanh long Nữ hoàng là một sản phẩm mới, lạ, ngon, bổ dưởng và rất bắt mắt bởi vẻ bên ngoài rất đẹp. Việc phát triển thanh long mang lại nhiều lợi ích trực tiếp cho nông nghiệp địa phương như sử dụng được sức lao động nhàn rỗi của nông dân vào các tháng mùa khô, góp phần giải quyết công ăn việc làm và thúc đẩy các ngành nghề nông thôn, đa dạng hóa nguồn sản vật địa phương, tránh được rủi ro trong sản xuất nông nghiệp thường gặp.
Nó đem lại hiệu quả kinh tế cao và thu nhập ổn định cho nông dân. Trong những năm qua, ngành nông nghiệp Việt Nam có những bước tăng trưởng khá tốt, đó là kết quả của việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp và vận dụng khoa học kỹ thuật hiện đại để trở thành nhà sản xuất và nhà xuất khẩu lớn. Nông sản Việt Nam đã xuất khẩu đi nhiều quốc gia, thậm chí có mặt hàng còn xếp vào “top” nhất, nhì trên thế giới. Trong vài năm gần đây, diện tích trồng thanh long Nữ hoàng mà người dân vẫn hay gọi là thanh long ruột đỏ tại tỉnh Vĩnh Long tăng lên đáng kể nhất là trong năm 2015.
Đó là do hiệu quả của việc trồng loại trái cây này đem lại rất cao. Với đặc điểm dể trồng, dể chăm sóc, ít sâu bệnh với mức giá từ 25 – 30 ngàn đồng/kg, có khi lên đến 45 – 60 ngàn đồng/kg. Thanh long Nữ hoàng rất được người tiêu dùng ưa chuộng nên bán rất chạy, sản phẩm không đủ đáp ứng cho nhu cầu của thị trường. Thanh long Nữ hoàng là loại cây trồng lâu năm, có tuổi thọ bình quân khoảng trên 20 năm.
Chi phí ban đầu không nhiều lắm, khoảng trên dưới 100 triệu 2 đồng/ha gồm chi phí đúc trụ, mua giống và vật tư phân bón nên việc mở rộng diện tích cây thanh long Nữ hoàng là không khó. Hiện nay, thanh long Nữ hoàng đã được Hoa Kỳ cấp code xuất khẩu với các tiêu chí vô cùng nghiêm ngặc về vệ sinh an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và các yêu cầu khác….Hiện thanh long Nữ hoàng đã có mặt ở các nước khó tình về xuất khẩu như Mỹ, Nhật, Châu Âu…. Tuy nhiên, việc sản xuất, kinh doanh, phân phối sản phẩm này còn gập nhiều khó khăn bởi những nguyên nhân khách quan và chủ quan, nhất là trong quản lý chuỗi giá trị ngành nên giá thành sản xuất còn cao và giá bán thấp lại chưa có nhãn hiệu cạnh tranh trong khu vực và Thế giới. Vì thế Tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng tỉnh Vĩnh Long”.
Thông qua việc phân tích chuỗi không chỉ giúp cho các nhà quản lý nhìn lại việc quản lý chuỗi giá trị thanh long mà còn giúp đưa ra các giải pháp cụ thể để nâng cấp chuỗi, nâng cao năng lực cạnh tranh cũng như thu nhập của các tác nhân tham gia chuỗi, nhất là người trồng thanh long Nữ hoàng. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU, CÂU HỎI NGHIÊN CỨU VÀ NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2. Mục tiêu nghiên cứu 2.1 Mục tiêu chung Mục tiêu nghiên cứu chung của luận văn “Giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng tỉnh Vĩnh Long” nhằm phân tích hoạt động của các tác nhân tham gia chuỗi giá trị, phân tích giá trị gia tăng và sự phân phối giá trị gia tăng giữa các tác nhân tham gia chuỗi, đồng thời phát hiện các điễm hạn chế, điểm nghẽn cần thiết phải cải thiện để nâng cao giá trị kinh tế chuỗi. Thông qua đó đề xuất giải pháp nâng cấp hiệu quả chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng tỉnh Vĩnh Long.
Mục tiêu cụ thể - Mục tiêu 1: Đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ thanh long Nữ hoàng tại Vĩnh Long. 3 - Mục tiêu 2: Phân tích cấu trúc, hoạt động chuỗi, liên kết chuỗi, phân tích giá trị gia tăng và phân phối giá trị gia tăng giá trị thanh long Nữ hoàng. - Mục tiêu 3: Đề xuất các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị nhằm nâng cao giá trị kinh tế của chuỗi. Câu hỏi nghiên cứu (1) Thực trạng sản xuất, tiêu thụ thanh long Nữ hoàng tại tỉnh Vĩnh Long hiện nay như thế nào? (2) Cấu trúc, hoạt động chuỗi, liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi là như thế nào? Giá trị gia tăng đạt được là bao nhiêu và phân phối giá trị gia tăng như thế nào? (3) Có những giải pháp nào để nâng cấp chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng tại Vĩnh Long trong thời gian tới? 2.
Nội dung nghiên cứu Nội dung 1: Đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ thanh long Nữ hoàng tại Vĩnh Long cần các thông tin sau: - Tình hình sản xuất thanh long Nữ hoàng ở địa bàn nghiên cứu: diện tích, sản lượng, năng suất,… - Tình hình trao đổi mua bán của nhà vườn với thương lái, vựa, doanh nghiệp,… Nội dung 2: Phân tích cấu trúc, mối liên kết chuỗi, phân tích mối quan hệ giữa các tác nhân tham gia trong chuỗi dưới gốc độ kinh tế nhằm đánh giá năng lực, hiệu suất vận hành của chuỗi. Bao gồm: xác định sản lượng, chi phí, giá bán, lợi nhuận và giá trị gia tăng của các tác nhân tại các khâu trong chuỗi - Lập sơ đồ chuỗi và mô tả chủ thể chuỗi. - Phân tích tình hình chi phí, cấu trúc chi phí tại mỗi tác nhân tham gia chuỗi cũng như giá trị đạt được của từng tác nhân tham gia vận hành trong chuỗi giá trị. 4 - Phân tích toàn bộ giá trị tăng thêm được tạo ra trên toàn chuỗi và tỷ trọng của giá trị tăng thêm tại các khâu khác nhau trong chuỗi.
- Mô tả kênh thị trường thanh long Nữ hoàng tỉnh Vĩnh Long. - Mô tả các tổ chức hỗ trợ, thúc đẩy chuỗi. Nội dung 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất và phân phối, đồng thời nâng cao khả năng cạnh tranh của thanh long Nữ hoàng, phát triển sản xuất và tiêu thụ trong thời gian tới. - Đề tài tiến hành phân tích ma trận SWOT và kết hợp với phương pháp phân tích tổng hợp để xác định lợi thế cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường từ đó hình thành các giải pháp chiến lược nhằm hoàn thiện và nâng cao giá trị chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng.
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của luận văn này là chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng Vĩnh Long, giá trị gia tăng (GTGT) được tạo ra ở từng tác nhân tham gia chuỗi, tính kinh tế và sự phân phối GTGT và giá trị gia tăng thuần (GTGTT) trong chuỗi giá trị. Theo cách tiếp cận chuỗi giá trị, đối tượng khảo sát của luận văn sẽ là các tác nhân tham gia chuỗi giá trị sản phẩm thanh long: Nhóm tác nhân cung ứng nguyên vật liệu đầu vào (cơ sở sản xuất giống, nhà cung ứng vật tư nông nghiệp, bảo vệ thực vật,…), tác nhân sản xuất (nhà vườn), nhóm tác nhân thực hiện chức năng thương mại (thu gom/thương lái, chủ vựa, bán lẻ), tác nhân thực hiện chức năng chế biến (vựa thu mua) và các tác nhân giữ vai trò hỗ trợ thúc đẩy (vận chuyển, các Sở ban ngành liên quan). Phạm vi nghiên cứu 3.
Giới hạn thời gian nghiên cứu Các thông tin, số liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu được thu thập trong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2016. Thông tin thu thập trực tiếp qua mẫu điều tra thực hiện từ tháng 01/2016 đến tháng 9/2016. Giới hạn không gian nghiên cứu Nghiên cứu chuỗi giá trị thanh long Nữ hoàng tỉnh Vĩnh Long được khảo sát chủ yếu ở các huyện Mang Thít, Bình Minh, Tam Bình của tỉnh Vĩnh Long.3 Giới hạn về nội dung nghiên cứu Do hạn chế về thời gian và kinh phí nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu: - Tình hình sản xuất và tiêu thụ thanh long không chuyên sâu vào phần kỹ thuật hơn thế nữa hiện nay thì vấn đề kỹ thuật trồng thanh long ở địa bàn nghiên cứu không phải là vấn đề quan tâm trong hiệu quả kinh tế. Đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu những chỉ số tài chính của chuỗi giá trị sản phẩm thanh long.
- Thị trường nội địa, chính vì thế khi tiếp cận tác nhân công ty đề tài chỉ dừng lại ở công ty bán sản phẩm trong nước mà không phỏng vấn các công ty xuất khẩu sản phẩm. - Đề tài không nghiên cứu chi phí đầu tư ban đầu của các tác nhân. Vì hỏi lại từng chi phí đầu tư ban đầu khi nhà vườn bắt đầu trồng thanh long thì hầu như nhà vườn không nhớ đến chi tiết từng khoản mục này. Thương lái hay chủ vựa hay một số các tác nhân khác cũng vậy, họ không có thói quen ghi chép lại.
- Đề tài chỉ nghiên cứu loại thanh long Nữ hoàng ruột đỏ, vì đây là loại rất phổ biến ở vùng nghiên cứu. Giới hạn đối tượng nghiên cứu Đối với nhà vườn tham gia sản xuất thanh long Nữ hoàng Vĩnh Long tại địa bàn nghiên cứu: 6 - Nghiên cứu chỉ khảo sát chủ yếu các tác nhân từ nhà vườn trồng thanh long Nữ hoàng đến tác nhân phân phối trong chuỗi (không khảo sát người tiêu dùng cuối cùng). Ngoài ra, còn tham khảo thêm một số ý kiến của nhà cung cấp sản phẩm đầu vào (phân bón, thuốc BVTV, cây giống). Do hạn chế về mặt thời gian và kinh phí nên chỉ áp dụng nghiên cứu mẫu, thay vì nghiên cứu tổng thể.
- Do nhà cung cấp đầu vào (phân bón, thuốc BVTV, giống cây trồng) chưa tạo ra sản phẩm ban đầu và các khoản chi phí đầu vào này được phản ánh trong chi phí sản xuất của nhà vườn, do vậy giá trị gia tăng, giá trị gia tăng thuần và phân phối lợi ích chi phí của những người cung cấp đầu vào cho việc trồng thanh long không phản ánh chung trong toàn chuỗi.
