chương I, luật kinh doanh BH CHXHCN Việt Nam có giải thích về thuật ngữ bảo hiểm phi nhân thọ: “BH PNT là loại nghiệp vụ BH tài sản, trách nhiệm dân sự và các nghiệp vụ BH khác không thuộc BH nhân thọ”. BH nhân thọ là loại nghiệp vụ BH cho trường hợp người được bảo hiểm sống hoặc chết. Cũng theo luật kinh doanh bảo hiểm CHXHCN Việt Nam: “Doanh nghiệp bảo hiểm không được phép đồng thời kinh doanh bảo hiểm nhân thọ và bảo hiểm phi nhân thọ, trừ trường hợp doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ kinh doanh bảo hiểm sức khỏe và bảo hiểm tai nạn con người bổ trợ cho bảo hiểm nhân thọ. Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ BH PNT là cả một tập hợp lớn các nghiệp vụ hết sức đa dạng về kỹ thuật nghiệp vụ, đặc trưng pháp lý và tổ chức hoạt động kinh doanh, phân loại theo các tiêu thức sau: 4 * Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ theo đối tượng BH bao gồm: - Bảo hiểm tài sản: Đây là loại hình bảo hiểm mà đối tượng được bảo hiểm là tài sản (cố định hay lưu động) của người được bảo hiểm.
Ví dụ, bảo hiểm cho thiệt hại vật chất xe cơ giới, bảo hiểm hàng hoá của các chủ hàng trong bảo hiểm hàng hoá xuất nhập khẩu, bảo hiểm tài sản của chủ nhà trong bảo hiểm trộm cắp. Giá trị bảo hiểm là giá trị thực tế của tài sản tham gia bảo hiểm, nó là căn cứ quan trọng để tính phí bảo hiểm và giới hạn thanh toán tiền bồi thường bảo hiểm. - Bảo hiểm trách nhiệm dân sự: có đối tượng được bảo hiểm là trách nhiệm dân sự của người được bảo hiểm đối với người thứ ba theo luật dịnh. Ví dụ, BHTNDS của chủ xe cơ giới, BHTNDS của chủ sử dụng lao động, BH trách nhiệm công cộng.,khác với bảo hiểm tài sản và bảo hiểm con người, đối tượng của BHTNDS mang tính trìu tượng.
BHTNDS áp dụng một số nguyên tắc như: nguyên tắc bồi thường, nguyên tắc thế quyền. - Bảo hiểm con người (phi nhân thọ): là loại hình bảo hiểm có đối tượng bảo hiểm là sinh mạng, sức khoẻ, khả năng lao động của con người nhưng khác với nhân thọ, BHCN phi nhân thọ là loại hình bảo hiểm chỉ liên quan đến rủi ro như: bệnh tật, tai nạn, mất khả năng lao động và cả tử vong. Đặc điểm của loại này là không liên quan đến tuổi thọ của con người. Ví dụ: bảo hiểm tai nạn 24/24, bảo hiểm tai nạn hành khách, bảo hiểm khách du lịch, … Nguyên tắc khoán được áp dụng chủ yếu khi thanh toán tiền bảo hiểm (tức là về nguyên tắc, số tiền chi trả bảo hiểm sẽ dựa vào qui định chủ quan của hợp đồng và số tiền bảo hiểm được thoả thuận khi ký kết hợp đồng chứ không dựa vào thiệt hại thực tế.
Tuy nhiên, có thể áp dụng kết hợp với nguyên tắc bồi thường khi thanh toán các chi phí y tế phát sinh nằm trong phạm vi được bảo hiểm của các hợp đồng BHCN PNT. * Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ theo nghiệp vụ bảo hiểm bao gồm: 5 - Nhóm nghiệp vụ bảo hiểm tài sản bao gồm các nghiệp vụ BH: Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển, bảo hiểm hàng hóa vận chuyển nội địa, bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường hàng không, bảo hiểm thân tàu biển, bảo hiểm thân tàu sông tàu cá, bảo hiểm thân máy bay, bảo hiểm xây dựng và bảo hiểm lắp đặt, bảo hiểm hỏa hoạn và các rủi ro đặc biệt, bảo hiểm thiệt hại vật chất xe cơ giới, bảo hiểm dầu khí, các nghiệp vụ bảo hiểm tài sản khác. - Nhóm nghiệp vụ bảo hiểm trách nhiệm dân sự bao gồm các nghiệp vụ BH: Bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với người thứ ba, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới đối với hành khách trên xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ xe đối với hàng hóa vận chuyển trên xe, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ tàu biển, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của người vận tải hàng không, bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm, bảo hiểm trách nhiệm dân sự của chủ thầu với người thứ ba trong xây lắp, bảo hiểm trách nhiệm của người sử dụng lao động đối với người lao động bị tai nạn lao động bệnh nghề nghiệp, các bảo hiểm trách nhiệm khác. - Nhóm nghiệp vụ bảo hiểm con người bao gồm các nghiệp vụ BH : Bảo hiểm tai nạn con người 24/24, bảo hiểm tai nạn học sinh 24/24, bảo hiểm tai nạn hành khách, bảo hiểm tai nạn người ngồi trên xe, bảo hiểm tai nạn lái phụ xe, bảo hiểm tai nạn khách du lịch, bảo hiểm tai nạn thuyền viên, bảo hiểm tai nạn nhân viên tổ bay, bảo hiểm trợ cấp nằm viện và phẫu thuật, các nghiệp vụ bảo hiểm con người khác.
* Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ theo phạm vi ưu tiên áp dụng luật bao gồm: - Bảo hiểm hàng hải - Bảo hiểm phi hàng hải 6 * Phân loại bảo hiểm phi nhân thọ theo yêu cầu quản lý nghiệp vụ của doanh nghiệp bảo hiểm: để đáp ứng yêu cầu quản lý nghiệp vụ, tùy thuộc mô hình kinh doanh và cách thức quản lý mà mô hình tổ chức kinh doanh của mỗi doanh nghiệp bảo hiểm có thể có sự khác biệt đôi chút. Về cơ bản, mô hình tổ chức quản lý nghiệp vụ của doanh nghiệp bảo hiểm có thể chia thành các phòng (ban) sau: - Phòng bảo hiểm hàng hải: phụ trách quản lý nghiệp vụ trong toàn hệ thống về BH thân tàu thủy, BH hàng hóa vận chuyển bằng đường biển, BH trách nhiệm dân sự của chủ tàu. - Phòng bảo hiểm tài sản – kỹ thuật: phụ trách quản lý nghiệp vụ trong toàn hệ thống về BH tài sản, BH hỏa hoạn, BH xây lắp và các BH thiệt hại khác. - Phòng bảo hiểm xe cơ giới: phụ trách quản lý nghiệp vụ trong toàn hệ thống về BH thiệt hại vật chất xe cơ giới, BH trách nhiệm dân sự của chủ xe cơ giới.
- Phòng bảo hiểm con người: phụ trách quản lý nghiệp vụ trong toàn hệ thống về các nghiệp vụ BH tai nạn, BH sức khỏe, BH kết hợp và các BH khác về con người. Đặc trưng của BH PNT 1. Về mục đích BH BH PNT là một phương pháp chuyển giao các tổn thất tài chính có thể xảy ra và nhất là trong trường hợp được dự tính là vượt quá khả năng chống đỡ của bản thân người được BH. Khác với BN nhân thọ, BH PNT không bao giờ phục vụ cho nhu cầu tiết kiệm, sinh lợi tiền nhàn rỗi của dân chúng.
Mục đích chính của nó là nhằm giúp bên được BH khắc phục hậu quả về mặt vật chất, tài chính của rủi ro – sự kiện BH. 7 Một lý do mà vì nó không ít các hợp đồng bảo hiểm phi nhân thọ được ký kết cũng khá đặc biệt: nhằm đáp ứng các quy định về bảo hiểm bắt buộc của pháp luật, các tập quán, thông lệ quốc tế, các điều kiện cần thiết cho hoạt động sản xuất kinh doanh, hoạt động nghề nghiệp. Để phát huy tối đa tác dụng của một số loại nghiệp vụ bảo hiểm phi nhân thọ và đạt được mục đích bảo vệ lợi ích chung của cộng đồng, luật pháp buộc phải can thiệp vào việc mua, bán bảo hiểm. Những loại bảo hiểm bắt buộc khá đa dạng nhưng chỉ áp dụng đối với bảo hiểm phi nhân thọ mà không bao giờ áp dụng đối với bảo hiểm nhân thọ.
Sự chênh lệch về “giá trị” giữa các dịch vụ BH PNT: Trước sự đa dạng của đối tượng BH, rủi ro BH, thị trường tiềm năng, … các DNBH PNT buộc phải tận dụng mọi khả năng có thể, khai thác triệt để mọi cơ hội để thực hiện luật số lớn cho dù đó có là đề nghị về một HĐBH khiêm tốn với STBH vài triêu VND hay những HĐBH lớn mà STBH lên đến đôi ba trăm tỉ VND; những HĐBH có giới hạn trách nhiệm BH được tính bằng vài chục triệu VND/1sự cố hoặc một HĐBH với mức trách nhiêm được tính đơn vị nhiều tỉ VND. Có thể dễ dàng nhận thấy điều này khi ta so sánh STBH giữa một HĐBH cho phương tiện của một chủ xe máy với một chủ hãng hàng không, giữa một HĐBH trách nhiệm dân sự của một chủ xe cơ giới với một chủ tàu, … Trong bảo hiểm nhân thọ cũng có thể có sự khác biệt về số tiền bảo hiểm trong các hợp đồng bảo hiểm khác nhau song sự chênh lệch này không quá lớn như trong bảo hiểm phi nhân thọ. Chính sự chênh lệch về “giá trị” giữa các dịch vụ bảo hiểm nói trên mà phương pháp phân tán rủi ro được khai thác tối đa trong bảo hiểm phi nhân thọ. Cũng chính từ sự chênh lệch “giá trị” này cộng với những đặc thù trong kỹ thuật định phí của từng lĩnh vực dẫn đến sự khác biệt giữa tái bảo 8 hiểm nhân thọ và tái bảo hiểm phi nhân thọ.
Nếu tái bảo hiểm nhân thọ gặp không ít khó khăn từ việc phải đáp ứng yêu cầu về môi trường đầu tư để có thể đảm bảo lãi suất đầu tư kỹ thuật trong cam kết của hợp đồng bảo hiểm gốc khi thực hiện tái bảo hiểm tài chính (bằng không chỉ có thể tái bảo hiểm đối với phần phí rủi ro; số tiền bảo hiểm rủi ro của hợp đồng bảo hiểm) thì vấn đề hóc búa đó đã không xuất hiện như một vật cản trong sự phối hợp, liên kết giữa người bảo hiểm gốc và người nhận tái bảo hiểm; giữa ác người đồng – tái bảo hiểm trong bảo hiểm phi nhân thọ. Về mức độ ràng buộc của các cam kết trong HĐBH HĐBH bao gồm các cam kết đã thỏa thuận giữa bên mua BH và DNBH cho một thời hạn nhất định. Các trường hợp hủy bỏ, ngừng thực hiện cam kết phải tuân theo pháp luật về chấm dứt HĐBH. DNBH không thể đưa vào HĐBH các quy định quá trái ngược và quản lý Nhà nước về BH sẽ hạn chế sự tùy tiện bằng việc thẩm định, xem xét khi quyết định cho phép DNBH bán ra một sản phẩm BH nào đó trên TTBH.
Đối với bên mua BH, sự rang buộc về cam kết trước DNBH cũng phải được xác định rõ rang và cũng giống như DNBH, bên mua BH có nghĩa vụ theo đuổi đến cùng, ngoại trừ lý do rơi vào tình huống phải chấm dứt HĐBH theo quy định của pháp luật. Điều này rất khác với bảo hiểm nhân thọ - trong bảo hiểm nhân thọ bên mua bảo hiểm có quyên chấm dứt hợp đồng vào bất cứ thời điểm nào mà không cần viện dẫn lý do.