CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NHÂN LỰC VÀ QUẢN TRỊ NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm, vai trò nhân lực và nguồn nhân lực 1. Khái niệm nhân lực và nguồn nhân lực a. Khái niệm chung về nhân lực và nguồn nhân lực Để phát triển, mỗi quốc gia đều phải dựa vào các nguồn lực cơ bản như: tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực, tiềm lực về khoa học công nghệ, cơ sở vật chất kỹ thuật, nguồn vốn… trong đó nguồn nhân lực (nguồn lực con người) luôn là nguồn lực cơ bản và chủ yếu nhất quyết định cho sự tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia.
Nhân lực được hiểu là toàn bộ các khả năng về thể lực và trí lực của con người được vận dụng ra trong quá trình lao động sản xuất. Nó cũng được xem là sức lao động của con người, một nguồn lực quý giá nhất trong các yếu tố của của một Tổ chức [TL1] Nguồn nhân lực hay nguồn lực lao động bao gồm tất cả những người trong độ tuổi lao động theo (quy định của pháp luật) có khả năng lao động (trừ những người tàn tật, mất sức lao động loại nặng) và những người ngoài độ tuổi lao động nhưng thực tế đang làm việc.[TL2] Nguồn nhân lực của một Tổ chức được hình thành trên cơ sở của các cá nhân có vai trò khác nhau và được liên kết với nhau theo những mục đích nhất định. Hiểu theo góc độ rộng hơn thì nguồn nhân lực chính là nguồn lực của con người bao gồm hai yếu tố chính là thể lực và trí lực. Xét theo phạm vi hẹp hơn trong phạm vi một Tổ chức thì nguồn nhân lực thể hiện ở số lượng và chất lượng người lao động đang làm việc trong Tổ chức đó bất kể công việc mà họ đảm nhận là gì.
Nguồn nhân lực được xét đến với nhiều khái niệm khác nhau nhưng đều thống nhất với nhau đó là nguồn nhân lực thể hiện khả năng lao động của xã hội. Nguồn nhân lực là tài nguyên quan trọng và quý giá nhất để đánh giá tiềm lực phát triển của mỗi 1 quốc gia, mỗi vùng, ngành, địa phương, mỗi Tổ chức.Nguồn nhân lực là nguồn lực phong phú nhất và đa dạng nhất so với các loại tài nguyên khác. Nhân lực và nguồn nhân lực trong các Trường học Trường học cũng là một Tổ chức, là cơ sở giáo dục và đào tạo, sản phẩm trong Trường học là con người được qua đào tạo về kiến thức, về chuyên môn về tay nghề….Chất lượng sản phẩm được đánh gía thông qua trình độ được đào tạo và kỹ năng tay nghề của học sinh, sinh viên sau các khóa đào tạo của nhà trường. lao động trong Nhà trường chủ yếu là các nhà khoa học, nhà nghiên cứu (hay gọi chung là nhà giáo).
Nhân lực trong Nhà trường bao gồm tất cả những người lao động làm việc trong Nhà trường như: Quản lý, giảng dạy, công nhân viên thuộc các phòng chức năng, các nhân viên tạp vụ… Họ là những nguồn lực quý giá nhất trong các yếu tố của một nhà trường. Nguồn nhân lực của các Trường học cũng chính đó là nguồn nhân lực thể hiện khả năng lao động của xã hội trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo. Các quy trình hoạt động quản trị nguồn nhân lực của một Trường học cũng tuân thủ theo quy trình hoạt động chung của quản trị nguồn nhân lực của một Tổ chức nói chung. Vì vậy khi nghiên cứu các vấn đề về Quản trị nguồn nhân lực của Nhà trường cũng bắt nguồn nghiên cứu từ cơ sở lý luận chung về Quản trị nguồn nhân lực.
Vai trò của nguồn nhân lực - Nguồn nhân lực là nhân tố chủ yếu tạo ra lợi nhuận cho các Tổ chức Nguồn nhân lực đảm bảo mọi nguồn sáng tạo trong Tổ chức. Chỉ có con người mới sáng tạo ra sản phẩm và kiểm tra được quá trình sản xuất kinh doanh đó. Mặc dù trang thiết bị, tài sản, nguồn tài chính là những nguồn tài nguyên mà các Tổ chức đều cần phải có, nhưng trong đó tài nguyên con người lại đặc biệt quan trọng. Không có những con người làm việc hiệu quả thì Tổ chức đó không thể nào đạt tới mục tiêu đã định sẵn.
- Nguồn nhân lực là nguồn lực mang tính chiến lược: Trong điều kiện xã hội đang phát triển sang nền kinh tế tri thức, thì các nhân tố công nghệ, vốn, nguyên vật liệu đang giảm dần vai trò của nó. Bên cạnh đó, nhân tố tri thức của con người ngày càng 2 chiếm vị trí quan trọng. Nguồn nhân lực có tính năng động, sáng tạo và hoạt động trí óc của con người ngày càng trở nên quan trọng. - Nguồn nhân lực là nguồn lực vô tận: Xã hội không ngừng tiến lên, Trường học ngày càng phát triển và nguồn lực con người là vô tận.
Nếu biết khai thác nguồn lực này đúng cách sẽ tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, thoả mãn nhu cầu ngày càng cao của con người. Khái niệm, vai trò và chức năng của quản trị nguồn nhân lực 1. Khái niệm quản trị nguồn nhân lực a. Nguồn nhân lực trong các Tổ chức Quản trị nguồn nhân lực là khoa học về quản lý con người dựa trên niềm tin cho rằng nhân lực đóng vai trò quan trọng bậc nhất tới sự thành công lâu dài của Tổ chức.
Một Tổ chức có thể tăng lợi thế cạnh tranh của mình bằng cách sử dụng người lao động một cách hiệu quả, tận dụng kinh nghiệm và sự khéo léo của họ nhằm đạt được các mục tiêu đã đặt ra. Quản trị nhân lực nhằm mục đích tuyển chọn được những người có năng lực, quản lý hoạt động và khen thưởng kịp thời kết quả hoạt động cũng như phát triển năng lực của họ. Khái niệm và thực tiễn áp dụng của quản trị nguồn nhân lực không giống nhau giữa các quốc gia khác nhau. Trong một nền kinh tế chuyển đổi như Việt Nam, nơi trình độ công nghệ còn ở mức thấp, kinh tế chưa ổn định và Nhà nước chủ trương: “Quá trình phát triển phải thực hiện bằng con người và vì con người”, thì quản trị nguồn nhân lực là hệ thống các triết lý, chính sách và hoạt động chức năng về thu hút, đào tạo - phát triển và duy trì con người của một Tổ chức nhằm đạt được kết quả tối ưu cho cả Tổ chức lẫn người lao động”.[6] Bác Hồ đã dạy: Mọi việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hoặc kém.
Nghị quyết hội nghị trung ương 3 khoá VIII tiếp tục khẳng định "… Cán bộ là nhân tố quyết định thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong xây dựng Đảng”. Có thể nói, công tác cán bộ, nguồn lực con người là mặt quan trọng hàng đầu của một Tổ chức, vì thế, việc quản trị nhân sự là yếu tố quyết định đến hiệu quả, hiệu lực của Tổ chức. 3 Quản trị nhân sự: Là một số hoạt động liên quan đến việc bố trí, theo dõi, thực hiện các thủ tục qui định, các chế độ chính sách, các sự vụ liên quan đến nhân viên như tuyển dụng, lương, thưởng phạt,… “Nhân sự là việc bố trí, sắp xếp, quản trị con người trong một cơ quan, Tổ chức” (Từ điển Việt Nam, NXB ĐHQG Hà Nội, 2001, trang 502). Giáo sư người Mỹ Dinoch cho rằng: “Quản trị nhân sự bao gồm toàn bộ những biện pháp và thủ tục áp dụng cho nhân viên của một Tổ chức và giải quyết tất cả các trường hợp xảy ra có liên quan đến một loại công việc nào đó”.
Quản trị nguồn nhân lực trong các Trường học Trường học là cơ sở đào tạo, mục tiêu của Trường học là đào tạo cung cấp nguồn nhân lực cho xã hội. Vì vậy trong Nhà trường nguồn vật lực chỉ đóng vai trò thứ yếu, nguồn lực chính và quan trọng nhất là nguồn nhân lực - đội ngũ cán bộ, giáo viên, công nhân viên. Cần khai thác, sử dụng, quản trị nguồn nhân lực này như thế nào để đạt hiệu quả cao nhất? Đó là câu hỏi mà các hiệu trưởng, các nhà quản lý giáo dục cần phải trả lời. Có thể nói quản trị nhân sự trong Nhà trường là một công việc hết sức khó khăn và phức tạp, bởi vì nó đụng chạm đến những con người cụ thể với những hoàn cảnh, nguyện vọng, sở thích, cảm xúc và văn hóa riêng biệt.
Vì vậy khái niệm quản trị nhân sự được đề cập ở nhiều góc độ khác nhau: - Giáo sư Felix Migro (Mỹ) thì cho rằng: “Quản trị nhân sự trong Trường học là nghệ thuật lựa chọn những nhân viên mới và sử dụng những nhân viên cũ sao cho năng suất và chất lượng công việc của mỗi người đều đạt tới mức tối đa có thể được”. - Tác giả Nguyễn Tấn Phước định nghĩa: “Bố trí nhân sự trong Trường học là tiến trình tìm người phù hợp để giao phó một chức vụ hay một công việc đang trống, hoặc đang cần được thay thế trong lĩnh vưc giáo dục. Hoặc ngắn gọn: bố trí nhân sự là đặt đúng người vào đúng chỗ và đúng lúc” 4 Nhân sự phải gắn với tố chức, với việc sắp xếp con người vào những vị trí nhất định trong bộ máy Tổ chức để bảo đảm khả năng quản lý, điều hành được đơn vị cả hiện tại lẫn tương lai. Tầm quan trọng của công tác quản trị nhân sự trong nhà trường - Trong mỗi Tổ chức giáo dục, mỗi nhà trường, nhân sự chủ yếu là đội ngũ giáo viên.
Đây là lực lượng nòng cốt có vai trò vô cùng quan trọng, ảnh hưởng lớn đến chất lượng giáo dục, như tiến sĩ Raja Roy Singh (Ấn Độ) đã đưa ra nhận xét: “Không một hệ thống giáo dục nào có thể vươn cao quá tầm những giáo viên làm việc cho nó”. (Nền giáo dục cho thế kỷ XXI. Những triển vọng của châu Á – Thái Bình Dương, Viện KHGDVN, Hà Nội 1994). - Ở nước ta, trong các quan điểm chỉ đạo phát triển giáo dục - đào tạo của Đảng, của Nhà nước và của ngành Giáo dục đều rất coi trọng vai trò, vị trí của đội ngũ giáo viên.
Họ chính là những người quyết định trực tiếp chất lượng của giáo dục. Vì vậy, việc xây dựng, phát triển đội ngũ giáo viên được coi là một trong hai giải pháp trọng tâm của chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo Việt Nam. Yếu tố con người giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của một quốc gia nói chung và của một Tổ chức, một Nhà trường nói riêng.