CHƯƠNG 1: KINH TẾ CÁ THỂ VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ THU THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG VỚI KINH TẾ CÁ THỂ 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KINH TẾ HỘ CÁ THỂ Ở VIỆT NAM.1 Đặc điểm kinh tế cá thể ảnh hưởng đến quản lý thuế GTGT. Khái niệm: Kinh tế cá thể là một thành phần kinh tế dựa trên sự tư hữu nhỏ về tư liệu sản xuất và khả năng lao động của bản thân người lao động và gia đình. Tại đại hội đảng toàn quốc lần thứ VI Đảng ta thực hiện đường lối đổi mới kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế hàng hoá vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước với sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế trong đó có thành phần kinh tế cá thể là một tất yếu khách quan, đây là một chủ trương đúng đắn và nhất quán của Đảng và nhà nước ta điều này thể hiện ở chỗ: Thứ nhất: Nền kinh tế nước ta phát triển chưa cao, LLSX tồn tại ở nhiều trình độ khác nhau do đó theo yêu cầu của quy luật QHSX phải phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX.
Thứ 2: Do nước ta có dân số đông có lực lượng lao động dồi dào nhưng số người chưa có việc làm còn nhiều trong khi đó khả năng thu hút lao động ở khu vực kinh tế nhà nước còn hạn chế việc tận dụng tiềm năng của các ngành kinh tế khác là giải pháp quan trọng trong việc giải quyết việc làm cho người lao động và sự phát triển của kinh tế cá thể trong hơn 20 năm qua đã góp phần không nhỏ vào việc giải quyết các vấn để kinh tế xã hội của đất nước. Sinh viên: Nguyễn Thị Bích 7 Lớp: K45/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Cuối khóa Học Viện Tài Chính Sau nhiều năm đất nước đổi mới, tiến hành cải cách nền kinh tế, kinh tế cá thể ngày càng phát triển, đóng góp phần lớn vào tổng GDP của đất nước và khẳng định vai trò của mình trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần dưới sự quản lý của Nhà Nước theo định hướng XHCN. Kinh tế cá thể tồn tại khách quan cùng với các thành phần kinh tế khác trong xã hội, hoạt động chủ yếu bằng vốn và sức lao động của mình nên tính linh hoạt, đa dạng các ngành nghề kinh doanh, đáp ứng nhu cầu phát triển của thị trường. Thành phần kinh tế cá thể là thành phần kinh tế hoạt động sản xuất kinh doanh dựa vào vốn và sức lao động của bản thân và gia đình là chính, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, kinh tế cá thể phát triển rất nhanh trong cả nước hoạt động trong các ngành sản xuất, giao thông vận tải, thương nghiệp, dịch vụ và ăn uống.
Từ đó ta có thể thấy những đặc điểm của kinh tế cá thể có ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế GTGT: Thành phần kinh tế cá thể dựa trên sự sở hữu tư nhân nhỏ về TLSX, việc huy động thêm vốn từ các nguồn khác là ít do vậy quy mô kinh doanh thường là nhỏ, mức thu nhập hàng tháng thường xuyên biến động ảnh hưởng đến việc quản lý về tính chính xác của doanh thu kê khai cũng như là việc ấn định mức thuế khoán. Kinh tế cá thể có tính tự phát cao, kinh doanh trong nhiều ngành nghề và thường xuyên thay đổi ngành nghề kinh doanh cho phù hợp với yêu cầu của thị trường và nền kinh tế, việc hạch toán kế toán ở thành phần kinh tế này ít được các hộ kinh doanh quan tâm và thực hiện do vậy khó khăn trong việc quản lý căn cứ tính thuế. Phạm vi hoạt động của kinh tế cá thể tương đối rộng lớn, số lượng hộ kinh doanh nhiều phân bố dải rác trên địa bàn rộng, sự hiểu biết và ý thức chấp hành pháp luật thuế chưa cao gây khó khăn cho công tác quản lý đối tượng nộp thuế cũng như công tác kiểm tra thuế. Sinh viên: Nguyễn Thị Bích 8 Lớp: K45/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Cuối khóa Học Viện Tài Chính 1.2 Vai trò của thành phần kinh tế cá thể trong nền kinh tế quốc dân hiện nay Trong những năm qua việc thực hiện chủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần trong đó có việc phát triển của kinh tế cá thể đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển chung của toàn bộ nền kinh tế xã hội như góp phần nâng cao sức sản xuất của xã hội, tạo thêm nhiều việc làm mới vừa làm tăng của cải vật chất cho xã hội, vừa làm giảm áp lực giải quyết việc làm cho người lao động, thúc đẩy sự hình thành và phát triển các loại thị trường, làm tăng sức cạnh tranh của hàng hoá sản xuất trong nước, tạo ra sự cạnh tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế trong hoạt động sản xuất và kinh doanh, tăng thu cho NSNN, vừa góp phần tạo nên tốc độ tăng trưởng kinh tế cao, vừa tham gia giải quyết nhiều vấn đề xã hội.
Bên cạnh đó hộ kinh tế cá thể còn là mạng lưới rộng lớn nhất, phát triển về tận những vùng xa, vùng khó khăn mà các lĩnh vực kinh doanh khác không đáp ứng được. Nhờ đó, hộ kinh tế cá thể là kênh quan trọng phân phối và lưu thông hàng hóa tới vùng sâu vùng xa, vùng khó khăn, giúp cân đối thương mại và phát triển kinh tế địa phương. Trong những năm gần đây kinh tế hộ cá thể ngày càng tăng lên về số lượng và đóng góp ngày càng nhiều vào GDP cả nước. Ngoài ra, kinh tế cá thể có vị trí rất quan trọng trong nhiều ngành nghề, có điều kiện phát huy nhanh và hiệu quả tiềm năng về vốn, sức lao lộng, tay nghề của từng gia đình, từng người lao động.
Ngày nay, nhiều ngành nghề truyền thống trong gia đình đang được duy trì và phát triển, góp phần giữ gìn văn hóa - bản sắc dân tộc Việt Nam. Theo thống kê năm 2009 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, hiện cả nước có 2,7 triệu hộ kinh doanh cá thể. Còn theo thống kê điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam của Tổng cục Thống kê, giá trị tăng trung bình một năm của một hộ gia đình Việt Nam là 15,5 triệu đồng. Phòng Thương mại và Công Sinh viên: Nguyễn Thị Bích 9 Lớp: K45/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Cuối khóa Học Viện Tài Chính Nghiệp Việt Nam (VCCI) quy ra giá trị gia tăng của khu vực doanh nghiệp hộ gia đình Việt Nam tương đương với gần 13% góp vào GDP của cả nước.3 Quan điểm của nhà nước về phát triển thành phần kinh tế cá thể.
Đường lối đổi mới của Đảng ta bắt đầu từ Đại hội VI và được hoàn thiện dần qua các kỳ Đại hội tiếp theo là phát triển kinh tế nhiều thành phần, tại Đại hội Đảng lần thứ IX, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định "chủ trương thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN, đó chính là nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Đảng ta chủ trương, trong nền kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước, mọi thành phần kinh tế đều bình đẳng tham gia hoạt động sản xuất, kinh doanh theo định hướng XHCN. Kinh tế cá thể được nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện phát triển cùng các thành phần kinh tế khác. Nhà nước tạo điều kiện, xây dựng cơ sở hạ tầng, khuyến khích phát triển các làng nghề, nhất là thị trường đầu ra luôn được nhà nước đặc biệt chú trọng.
Năm 2009, nền kinh tế nước ta gặp nhiều khó khăn, kinh tế hộ cá thể đặc biệt được nhà nước quan tâm, triển khai nhiều giải pháp thúc đẩy thành phần kinh tế cá thể phát triển như ưu đãi về thuế, lãi suất… Theo chỉ thị về việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm (từ năm 2011-2015); hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, tạo môi trường đầu tư kinh doanh bình đẳng, minh bạch, ổn định. tháo gỡ các khó khăn thúc đẩy thành phần kinh tế cá thể đầu tư, sản xuất kinh doanh phát triển.2 CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU THUẾ GIÁ TRỊ GIA TĂNG ĐỐI VỚI HỘ CÁ THỂ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY.1 Quy định của luật thuế GTGT về nghĩa vụ thuế đối với hộ kinh doanh cá thể. Sinh viên: Nguyễn Thị Bích 10 Lớp: K45/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Cuối khóa Học Viện Tài Chính Đối tượng chịu thuế GTGT: Theo quy định tại điều 3 Luật thuế Giá trị gia tăng của Quốc hội khóa XII, kỳ họp thứ 3, số 13/2008/QH12 ngày 3/6/2008, đối tượng chịu thuế GTGT là hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam là đối tượng chịu thuế giá trị gia tăng, trừ 25 nhóm đối tượng không thuộc diện chịu thuế theo quy định tại Điều 5 của luật thuế GTGT. Đối tượng nộp thuế: là các tổ chức, cá nhân, hộ gia đình có hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ chịu thuế GTGT ở Việt Nam, không phân biệt ngành nghề, hình thức tổ chức kinh doanh.
Căn cứ tính thuế: căn cứ tính thuế GTGT đối với hộ cá thể là giá tính thuế và thuế suất. Giá tính thuế GTGT là giá bán chưa có thuế GTGT được ghi trên hóa đơn bán hàng của người bán hàng, người cung cấp dịch vụ. Thuế suất: theo luật thuế hiện hành các mức thuế suất gồm có 0%, 5%, 10%. Thuế suất 0% áp dụng đối với hàng hoá, dịch vụ xuất khẩu, kể cả hàng gia công xuất khẩu; hàng hoá, dịch vụ thuộc diện không chịu thuế GTGT xuất khẩu.
Thuế suất 5% áp dụng đối với hàng hoá, dịch vụ là nguyên liệu đầu vào cho các ngành sản xuất nông nghiệp; hàng hoá, dịch vụ thiết yếu phục vụ cho sản xuất và tiêu dùng. Thuế suất 10% áp dụng đối với hàng hoá, dịch vụ thông thường. Phương pháp tính thuế áp dụng cho các hộ kinh doanh cá thể: Xuất phát từ đặc điểm của hộ kinh doanh cá thể, thuế GTGT được thiết kế quản lý thu thuế theo sự phân loại đối tượng nộp thuế dựa trên tiêu thức hộ đăng ký nộp thuế theo phương thức kê khai hay phương pháp khoán thuế. Sinh viên: Nguyễn Thị Bích 11 Lớp: K45/02.01 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luận Văn Cuối khóa Học Viện Tài Chính 1.