Chương 1 đã giới thiệu lý do hình thành đề tài, đối tượng, phạm vi thực hiện đề tài. Ngoài ra chương này cũng đã giới thiệu tóm tắt về quy trình thực hiện đề tài và phương pháp thực hiện đề tài. Chương hai tiếp theo sẽ trình bày về cơ sở lý thuyết và các mô hình nghiên cứu trước về quản lý dự án. Đồng thời, chương hai cũng trình bày việc lựa chọn mô hình nghiên cứu phù hợp làm nền tảng cho việc phân tích và đánh giá thành quả quản lý dự án tại xã Nhơn Đức huyện Nhà Bè.
8 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Dự án Dự án là một quá trình gồm các công việc, nhiệm vụ có liên quan với nhau, được thực hiện nhắm đạt được mục tiêu đề ra trong điều kiện ràng buộc về thời gian, nguồn lực và ngân sách (Cao Hào Thi, 2010). Đây là định nghĩa dự án ở nghĩa rộng nhất. Các đặc điểm của dự án: Mỗi dự án phải có mục tiêu rõ ràng. Mỗi dự án đều có thời hạn nhất định.
Mỗi dự án đều có nguồn lực và nguồn lực này bị hạn chế.2 Dự án đầu tư công Theo Belli (2002), dự án đầu tư công là những dự án thường được đề xuất bởi Chính phủ và được hình thành trong các hoạch định vĩ mô. Các dự án này thường do Nhà nước làm chủ và sử dụng các nguồn lực chủ yếu do Nhà nước kiểm soát. Trong thực tế, các dự án công là sự triển khai của các chương trình đầu tư công cộng trong từng giai đoạn. Dự án công thường gồm những đặc điểm sau: Dự án công thường có sự tham gia của Nhà nước với vai trò chủ đầu tư.
Nguồn vốn của dự án công chủ yếu từ ngân sách nhà nước. Dự án công thường ưu tiên các lợi ích kinh tế-xã hội. Sản phẩm của dự án công là các hàng hóa công cộng. Đặc trưng của hàng hóa công cộng là tính không cạnh tranh và tính không loại trừ.
9 Dự án công thường có quy mô lớn và thời hạn thường kéo dài, hầu như không có khả năng hoàn vốn. Những đặc điểm này cho thấy các công trình giao thông trong chương trình Nông thôn mới đều là dự án công như vậy các công trình này phải do chính Nhà nước là chủ đầu tư. Những công trình này đều thuộc loại hàng hóa công cộng nên sẽ không thể hấp dẫn các doanh nghiệp tư nhân đầu tư, họ chỉ có thể đóng vai trò hỗ trợ hoặc nhà thầu.3 Quản lý dự án Quản lý dự án là một quá trình hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra các công việc và nguồn lực để hoàn thành các mục tiêu dự định là đạt được kế hoạch về kỹ thuật, tài chính và thời gian (Cao Hào Thi, 2010).4 Nhà quản lý dự án Nhà quản lý dự án là là người chịu trách nhiệm về quản lý dự án, nhà quản lý dự án cần phải: Lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo và kiểm soát. Quản lý các mối quan hệ giữa người với người trong tổ chức của dự án.
Cân đối mối quan hệ có tính đánh đổi giữa ba yếu tố: chi phí, thời gian và chất lượng.5 Thành quả quản lý dự án Tác giả của các nghiên cứu trước cho rằng thành quả quản lý dự án là những kết quả mà quá trình quản lý dự án đã đạt được tại thời điểm thực hiện đánh giá. Thành quả này sẽ được đánh giá bằng các tiêu chí nhằm xác định thành quả đạt hay không đạt mục tiêu đề ra.6 Giới thiệu chương trình Nông thôn mới tại huyện Nhà Bè Chương trình Mục tiêu quốc gia về xây dựng Nông thôn mới được Nhà nước đề ra vào năm 2010 là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng trên địa bàn nông thôn toàn quốc, gồm mười một nội dung: Quy hoạch xây dựng nông thôn mới; Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội; Chuyển dịch cơ 10 cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập; Giảm nghèo và an sinh xã hội; Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở nông thôn; Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn; Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn; Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn; Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn; Nâng cao chất lượng tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị - xã hội trên địa bàn; Giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn. Chương trình này là một chương trình chiến lược của Nhà nước, được sự đầu tư rất lớn và có mục tiêu dài hạn như tại Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2010- 2020 dự kiến sẽ đầu tư 17. Hiện tại, chương trình Nông thôn mới đang ở những bước thí điểm đầu tiên tuy nhiên chương trình đã gặp khá nhiều khó khăn.
Trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, Trung ương đã chọn Tân Thông Hội huyện Củ Chi làm xã điểm với mục tiêu hoàn thành xã nông thôn mới vào năm 2011. Kết quả cho thấy xã Tân Thông Hội không hoàn thành đúng thời hạn được giao. Sau đó, UBND Thành phố Hồ Chí Minh quyết định rút kinh nghiệm và mở rộng chương trình Nông thôn mới với thêm năm xã được chọn làm thí điểm, huyện Nhà Bè có xã Nhơn Đức được chọn làm xã đầu tiên xây dựng nông thôn mới. Mục tiêu của xã Nhơn Đức là đến năm 2012 phải hoàn thành đủ mười chín tiêu chí của xã nông thôn mới.2 CÁC TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ THÀNH QUẢ QUẢN LÝ DỰ ÁN XÂY DỰNG Pinto and Slevin (1987) cho rằng những tiêu chí để đánh giá thành quả của một dự án phải dựa trên thời gian, chi phí, chất lượng và sự thỏa mãn khách hàng và đem lại lợi ích cho khách hàng riêng biệt.
Theo Kerzner (1987) thì dự án được xem là thành công khi hoàn thành công việc trong thời gian cho phép, trong thời gian cho phép, đạt được mức độ phù hợp của các yêu cầu kỹ thuật với những thay đổi tối thiểu trong quy mô và đạt được sự chấp thuận và hài lòng của khách hàng. Theo Cao Hào Thi (2010) thì cho rằng để đánh giá thành quả của một dự án cần căn cứ vào thời gian, chi phí, chất lượng của dự án và sự thỏa mãn của khách hàng. Dựa trên những nghiên cứu đã được thực hiện, những tiêu chí dùng để đánh giá thành quả quản lý dự án xây dựng trong đề tài sẽ bao gồm thời gian, chi phí, chất 11 lượng và sự thỏa mãn khách hàng. Nếu thành quả của một dự án bị đánh giá là không đạt theo các tiêu chí trên thì việc nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả của quản lý dự án là cần thiết.
Với tình hình hiện tại, hầu như tất cá các dự án tại xã Nhơn Đức đều không đạt về tiêu chí thời gian.3 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN Nhiều tác giả đã nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả của quản lý dự án. Các dự án mà họ khảo sát bao gồm nhiều loại dự án và trong đó có các các dự án xây dựng. Kerzner (1987) đã khám phá ra sáu yếu tố ảnh hưởng đến thành quả quản lý dự án là: sự hiểu biết về dự án của nhà quản lý dự án; thực hiện cam kết của quản lý dự án; sự hòa nhập vào tổ chức; năng lực của nhà quản lý dự án; phong cách lãnh đạo của nhà quản lý dự án; hoạch định và kiểm soát tốt. Pinto and Slevin (1987) cho rằng thành quả quản lý dự án phụ thuộc mười yếu tố là: nhiệm vụ và mục tiêu dự án; sự ủng hộ của lãnh đạo; lập kế hoạch dự án; sự tham vấn của khách hàng; vấn đề nhân sự; vấn đề kỹ thuật; sự chấp thuận của khách hàng; kiểm soát và phản hồi; trao đổi thông tin; xử lý sự cố.
Nghiên cứu này chỉ xác định các yếu tố ảnh hưởng quan trọng mà không đo lường mức độ ảnh hưởng của nó lên thành quả của dự án, nghiên cứu cũng không xác định mối liên hệ cũng như tương tác giữa các yếu tố với nhau. Belassi and Tukel (1996) phân chia các yếu tố ảnh hưởng lên thành quả quản lý dự án thành các lĩnh vực sau: nhóm yếu tố liên quan đến tính chất của dự án; nhóm yếu tố liên quan đến nhà quản lý dự án và môi trường làm việc; nhóm yếu tố liên quan đến tổ chức; nhóm yếu tố liên quan đến môi trường bên ngoài. Cao Hao Thi (2006) dựa trên nghiên cứu của Belassi and Tukel (1996) đã đưa ra một mô hình nghiên cứu về thành quả của các dự án xây dựng cơ sở hạ tầng tại Việt Nam bao gồm các nhóm yếu tố: độ ổn định của môi trường bên ngoài; năng lực của nhà quản lý; năng lực của thành viên tham gia dự án; sự hỗ trợ của tổ chức và đặc trưng của dự án như trong Hình 2. Kết quả của nghiên cứu này chỉ ra rằng ba nhóm yếu tố là năng lực nhà quản lý dự án, năng lực các thành viên tham gia dự án và độ ổn định của môi trường bên ngoài có ý nghĩa xác thực đến thành công của dự án.
12 Đặc trưng của dự án Ổn định của môi trường bên ngoài Năng lực nhà quản lý Thành quả của quản lý dự án Năng lực thành viên dự án Sự hỗ trợ của tổ chức Hình 2.1: Mô hình nghiên cứu của Cao Hao Thi (2006) Tưởng Thị Thúy Hà (2010) khi nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến thành quả của quản lý dự án xây dựng tại tỉnh Lâm Đồng đã đưa ra mô hình nghiên cứu gồm các nhóm yếu tố: năng lực nhà quản lý dự án, năng lực thành viên tham gia dự án, yếu tố liên quan đến tổ chức, môi trường bên ngoài, đặc trưng của dự án. Kết quả nghiên cứu này cho thấy các nhóm yếu tố ảnh hưởng đến thành quả dự án như sau: Nhóm yếu tố năng lực nhà quản lý dự án: khả năng phân quyền, khả năng thương thảo, khả năng phối hợp, khả năng ra quyết định, khả năng về nhận thức vai trò và trách nhiệm của nhà quản lý. Nhóm yếu tố năng lực thành viên tham gia dự án: gồm có kiến thức chuyên môn, khả năng giao tiếp, khả năng xử lý rắc rối, khả năng thực hiện cam kết, khả năng giải quyết vấn đề, khả năng làm việc nhóm.
