CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỂ DỰ ÁN XÂY DỰNG, QUẢN LÝ DỰ ÁN XÂY DỰNG VÀ BAN QUẢN LÝ DỰ ÁN XÂY DỰNG.1 Tổng quan về dự án xây dựng. Khái niệm dự án xây dựng. Để hiểu thế nào là dự án xây dựng, ta phải hiểu thế nào là dự án. Vậy dự án là gì? Có rất nhiều định nghĩa về dự án: Dự án là một quá trình đơn nhất, gồm một tập hợp các hoạt động có phối hợp và được kiểm soát, có thời hạn bắt đầu và kết thúc, được tiến hành để đạt được một mục tiêu phù hợp với các yêu cầu quy định, bao gồm cả các ràng buộc về thời gian, chi phí, và nguồn lực (Nguyễn Bá Uân, 2012).
Dự án là sự chi phí tiền và thời gian để thực hiện một kế hoạch nhằm mục đích cho ra một sản phẩm duy nhất (Trịnh Quốc Thắng, 2007). Dự án với tư cách là đối tượng của quản lý, dự án là một nhiệm vụ mang tính chất một lần, có mục tiêu rõ ràng (trong đó bao gồm số lượng, chức năng và tiêu chuẩn chất lượng), yêu cầu phải được hoàn thành trong khoảng thời gian quy định, có dự toán tài chính từ trước và nói chung không được vượt quá dự toán đó. Nói cách khác, dự án là một nhiệm vụ mang tính chất một lần, có mục tiêu đặc biệt và yêu cầu phải được hoàn thành trong một điều kiện ràng buộc nhất định như thời gian, tiền vốn, nguồn lực v. Công trình xây dựng là một loại công việc có đặc trưng điển hình của một dự án.
Có thể là công trình dân dụng: nhà ở, công trình công cộng, công trình giao thông, thủy lợi: cầu, đường, đê, đập; công trình công nghiệp: các nhà máy v.v đều là một nhiệm vụ mang tính một lần, đều có chức năng và tiêu chuẩn chất lượng đặc biệt, đều có yêu cầu về kỳ hạn của công trình và có dự toán tài chính đã qua phê duyệt, vì vậy, nó đều có thể trở thành đối tượng của quản lý dự án (Viện nghiên cứu và Đào tạo Quản lý, 2012). Học viên Phạm Ngọc Nam Lớp K20-QLXD-CS2 Luận văn Thạc sĩ 5 Trường Đại học Thủy Lợi Dù định nghĩa có khác nhau, nhưng dự án có các điểm chung như sau (Trần Đình Ngô, 2013): - Các dự án đều được thực hiện bởi con người. - Được hoạch định và được kiểm soát. - Mục tiêu được xác định nhằm đáp ứng một nhu cầu riêng biệt.
- Kết quả của dự án tạo nên một thể thức mới. - Có thời gian xác định bắt đầu và kết thúc với các giới hạn đã cho về nguồn lực. - Dự án luôn có độ bất ổn định và rủi ro có thể xảy ra ở các khâu của quá trình thực hiện - Sản phẩm của xây dựng là hạng mục công trình, công trình xây dựng hoàn thành cũng có các đặc trưng tương tự: + Mục tiêu xây dựng công trình được xác định thời gian bắt đầu và thời gian hoàn thành đưa vào sử dụng hoặc sản xuất. + Kết quả của việc thực hiện quá trình là tạo nên một thực thể mới: nhà ở, nhà hát, sân vận động, cầu, đường, cảng.
+ Thời gian được xác định bắt đầu khởi công và hoàn thành công trình. + Quá trình thực hiện tạo sản phẩm có những định mức, hạn chế về nguồn lực: vật liệu, nhân công, máy, thiết bị, và công nghệ xây dựng. + Quá trình từ lập dự án, thực hiện và hoàn thành có sự bất định và rủi ro xảy ra ở các giai đoạn do việc thay đổi chính sách, biến động giá vật liệu, nhân công, máy, thời tiết, mưa bão. Vậy dự án xây dựng là gì? Dự án đầu tư xây dựng là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình Học viên Phạm Ngọc Nam Lớp K20-QLXD-CS2 Luận văn Thạc sĩ 6 Trường Đại học Thủy Lợi xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn và chi phí xác định (Khoản 15, điều 2, Luật Xây dựng số 50/2014/QH13).
Dự án đầu tư xây dựng khác với các dự án khác là dự án đầu tư có gắn liền với việc xây dựng công trình và hạ tầng kỹ thuật liên quan đến dự án. Như vậy, dự án xây dựng bao gồm hai nội dung là đầu tư và hoạt động xây dựng. Nhưng do đặc điểm của các dự án xây dựng bao giờ cũng yêu cầu có một diện tích nhất định, ở một địa điểm nhất định (bao gồm đất, khoảng không, mặt nước, biển và thềm lục địa) do đó có thể biểu diễn dự án xây dựng như sau (Trịnh Quốc Thắng, 2007): Dự án Công trình Kế hoạch + Tiền + Thời gian + Đất Xây dựng Xây dựng Dựa vào công thức trên có thể thấy đặc điểm của một dự án xây dựng gồm những vấn đề sau: - Kế hoạch: Tính kế hoạch được thể hiện rõ qua các mục đích được xác định, các mục đích này phải được cụ thể hóa thành các mục tiêu và dự án chỉ hoàn thành khi các mục tiêu cụ thể đã đạt được. - Tiền: là sự bỏ vốn để đầu tư xây dựng công trình.
Nếu coi “ Kế hoạch của dự án” là phần tinh thần, thì “Tiền” được coi là phần vật chất có tính quyết định sự thành công của dự án. - Thời gian: Thời gian rất cần thiết để thực hiện dự án, nhưng thời gian còn đồng nghĩa với cơ hội dự án. Vì vậy đây cũng là một đặc điểm rất quan trọng cần được quan tâm. - Đất: Đất cũng là một yếu tố vật chất hết sức quan trọng.
Đây là một tài nguyên đặc biệt quý hiếm. Đất ngoài các giá trị về địa chất, còn có giá trị về vị trí, Học viên Phạm Ngọc Nam Lớp K20-QLXD-CS2 Luận văn Thạc sĩ 7 Trường Đại học Thủy Lợi địa lý, kinh tế, môi trường, xã hội,. Vì vậy, quy hoạch, khai thác và sử dụng đất cho các dự án xây dựng có những đặc điểm và yêu cầu riêng, cần hết sức lưu ý khi thực hiện dự án xây dựng. - Sản phẩm của dự án xây dựng có thể là: + Xây dựng công trình mới.
+ Cải tạo, sửa chữa công trình cũ. + Mở rộng, nâng cấp công trình cũ. Nhằm mục đích phát triển, duy trì hoặc nâng cao chất lượng công trình trong một thời gian nhất định. Một đặc điểm của sản phẩm dự án xây dựng là sản phẩm đứng cố định và chiếm một diện tích đất nhất định.
Sản phẩm không đơn thuần là sự sở hữu của Chủ đầu tư mà nó có ý nghĩa xã hội sâu sắc. Các công trình xây dựng có tác động rất lớn vào môi trường sinh thái và vào cuộc sống của cộng đồng dân cư, các tác động về vật chất và tinh thần trong một thời gian rất dài. Vì vậy, cần đặc biệt lưu ý khi thiết kế và thi công các công trình xây dựng.2 Đặc trưng của dự án xây dựng. Dự án xây dựng có những đặc trưng cơ bản sau đây (Viện nghiên cứu và Đào tạo Quản lý, 2012): - Là đơn vị xây dựng được cấu thành bởi một hoặc nhiều công trình đơn lẻ có mối liên hệ nội tại, thực hiện hạch toán thống nhất, quản lý thống nhất trong quá trình xây dựng trong phạm vi thiết kế tổng thể hoặc thiết kế sơ bộ.
- Coi việc hình thành tài sản cố định là một mục tiêu đặc biệt trong điều kiện ràng buộc nhất định. Điều kiện ràng buộc thứ nhất là ràng buộc về thời gian, tức là một dự án xây dựng phải có mục tiêu hợp lý về kỳ hạn của công trình xây dựng; thứ hai là ràng buộc về nguồn lực, tức là một dự án xây dựng phải có được mục tiêu nhất định về tổng mức đầu tư; thứ ba là ràng buộc về chất lượng, tức là dự án xây dựng phải có mục tiêu dự định về khả năng sản xuất, trình độ kỹ thuật và hiệu quả sử dụng. Học viên Phạm Ngọc Nam Lớp K20-QLXD-CS2 Luận văn Thạc sĩ 8 Trường Đại học Thủy Lợi - Cần tuân theo một trình tự xây dựng cần thiết và trải qua một quá trình xây dựng đặc biệt, tức là một dự án xây dựng là cả một quá trình theo thứ tự từ lúc đưa ra ý tưởng xây dựng và đề nghị xây dựng đến lúc lựa chọn phương án, đánh giá, quyết sách, điều tra thăm dò, thiết kế, thi công cho đến lúc công trình hoàn thiện, đi vào sản xuất hoặc đi vào sử dụng. - Dựa theo nhiệm vụ đặc biệt để có được hình thức tổ chức có đặc điểm dùng một lần.
Điều này được biểu hiện ở việc đầu tư duy nhất một lần, địa điểm xây dựng cố định một lần, thiết kế và thi công đơn nhất. - Có tiêu chuẩn về hạn ngạch đầu tư. Chỉ khi đạt đến một mức đầu tư nhất định mới được coi là dự án xây dựng, nếu không đạt được tiêu chuẩn về mức đầu tư này thì chỉ coi là đặt mua tài sản cố định đơn lẻ.3 Trình tự đầu tư dự án xây dựng. Trình tự đầu tư xây dựng có 03 giai đoạn gồm chuẩn bị dự án, thực hiện dự án và kết thúc xây dựng đưa công trình của dự án vào khai thác sử dụng, trừ trường hợp xây dựng nhà ở riêng lẻ (khoản 1, điều 50, Luật Xây dựng số 50/2014/QH13).
Trình tự đầu tư xây dựng cụ thể như sau (khoản 1, khoản 2, điều 6, Nghị định số 59/2015/NĐ-CP) : Giai đoạn chuẩn bị dự án gồm các công việc: Tổ chức lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi (nếu có); lập, thẩm định, phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi hoặc Báo cáo kinh tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng để xem xét, quyết định đầu tư xây dựng và thực hiện các công việc cần thiết khác liên quan đến chuẩn bị dự án. Giai đoạn thực hiện dự án gồm các công việc: Thực hiện việc giao đất hoặc thuê đất (nếu có); chuẩn bị mặt bằng xây dựng, rà phá bom mìn (nếu có); khảo sát xây dựng; lập, thẩm định, phê duyệt thiết kế, dự toán xây dựng; cấp giấy phép xây dựng (đối với công trình theo quy định phải có giấy phép xây dựng); tổ chức lựa chọn nhà thầu và ký kết hợp đồng xây dựng; thi Học viên Phạm Ngọc Nam Lớp K20-QLXD-CS2 Luận văn Thạc sĩ 9 Trường Đại học Thủy Lợi công xây dựng công trình; giám sát thi công xây dựng; tạm ứng, thanh toán khối lượng hoàn thành; nghiệm thu công trình xây dựng hoàn thành; bàn giao công trình hoàn thành đưa vào sử dụng; vận hành, chạy thử và thực hiện các công việc cần thiết khác.
