Chương 1: Tìm hiểu chung về các vấn đề Đầu tư nõng cao sức cạnh tranh của các công ty Chứng khoán 1.1) Thị trường chứng khoán và các chủ thể trên thị trường: 1.1) Tổng quan về thị trường chứng khoán: Sở giao dịch chứng khoán đầu tiên trên thế giới được thành lập vào năm 1531 tại thành phố Anvers-Bỉ. Tòa nhà của Sở giao dịch Anvers có ghi dòng chữ rất ấn tượng “Phục vụ khách hàng thuộc mọi dân tộc và tiếng nói khác nhau”. Có thể coi đó là lời tuyên ngôn đầu tiên của sự ra đời và phát triển của thị trường chứng khoán trên thế giới với nội dung hàm chứa như sau: mọi người đều có thể tham gia vào TTCK với những cách thức,toan tính khác nhau và TTCK hoạt động không chỉ bó hẹp trong phạm vi quốc gia mà có tính chất quốc tế. TTCK được xem là đặc trưng cơ bản,là biểu tượng của nền kinh tế hiện đại.
Người ta có thể đo lường và dự tính sự phát triển kinh tế qua diễn biến trên thị trường chứng khoán. Là một bộ phận cấu thành của thị trường tài chớnh,thị trường chứng khoán được hiểu một cách chung nhất,là nơi diễn ra các giao dịch mua bỏn,trao đổi các chứng khoỏn-cỏc hàng hóa và dịch vụ tài chính giữa các chủ thể tham gia. Việc trao đổi mua bán này được thực hiện theo những quy tắc ấn định trước. Hình thức sơ khai của TTCK xuất hiện cách đây hàng trăm năm.
Vào khoảng thế kỷ 15,ở các thành phố trung tâm thương mại của các nước phương Tõy,trong cỏc chợ phiên hay hội chợ,cỏc thương gia thường tụ tập tại các quán cà phê để thương lượng mua bỏn,trao đổi hàng hóa. Đặc điểm của hoạt động này là các thương gia chỉ trao đổi bằng lời nói với nhau về các hợp đồng mua bán mà không có sự xuất hiện của bất cứ hàng húa,giấy tờ nào. Đến cuối thế kỷ 15,”khu chợ riờng” đó trở thành thị trường hoạt động thường xuyên với những quy ước xác định cho các cuộc thương lượng. Những quy ước này dần trở thành các quy tắc có tính chất bắt buộc đối với các thành viên tham gia.
Buổi họp đầu tiên diễn ra năm 1453 tại một lữ quán của gia đình Vanber tại thành phố Bruges( Vương quốc Bỉ). Trước lữ quán có một bảng hiệu vẽ hình ba túi da và chữ Bourse. Ba túi da tượng trưng cho ba nội dung của thị trường: Thị trường hàng hóa; Thị trường ngoại tệ và thị trường chứng khoán động sản; còn chữ Bourse có nghĩa là ‘mậu dịch thị trường” hay còn gọi là “nơi buôn bán chứng khoỏn”. Đến năm 1547,thị trường ở thành phố Bruges bị sụp đổ do cửa biển Evin-nơi dẫn các tàu thuyền vào buôn bán tại thành phố bị cát biển lấp mất.
Tuy nhiờn,vào năm 1531,thị trường này đã được dời tới thành phố cảng Anvers(Bỉ),từ đú,thị trường này phát triển nhanh chóng. Một thị trường như vậy cũng được thành lập ở London(Vương quốc Anh) vào thế kỷ 18 và sau đó là một loạt thị trường tại Phỏp,Đức,í và một số nước Bắc Âu và Mỹ cũng được thành lập. Sau một thời gian hoạt động,thị trường đã chứng tỏ khả năng không đáp ứng được yêu cầu của cả ba giao dịch khác nhau. Vì thế, thị trường hàng hóa được tách ra các khu thương mại,thị trường ngoại tệ được tách ra và phát triển thành thị trường hối đoái.
TTCK động sản trở thành TTCK. Như vậy TTCK được hình thành cùng với thị trường hàng hóa và thị trường hối đoái. Quá trình phát triển của TTCK đã trải qua nhiều bước thăng trầm. Lịch sử đã ghi nhận hai đợt khủng hoảng lớn,đú là khi các TTCK lớn ở Mỹ,Tõy Âu,Bắc Âu,Nhật Bản bị sụp đổ chỉ trong vài giờ vào “ngày thứ năm đen tối”,29/10/1929 và “ngày thứ hai đen tối” 19/10/1987.
Song,trải qua các cuộc khủng hoảng,cuối cùng TTCK lại được phục hồi và tiếp tục phát triển,trở thành một thể chế tài chính không thể thiếu được trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường. Thị trường chứng khoán chính là sự trao đổi, là sự thoả thuận và giao dịch giữa người muốn mua chứng khoán và người nắm giữ chứng khoán. Với những yếu tố như vậy, thị trường chứng khoán có những đặc điểm sau: Thứ nhất, hạn chế gia nhập và có nội quy hoạt động. Hàng ngày có rất nhiều các nhà đầu tư có nhu cầu mua bán chứng khoán, chính vì vậy một đặc điểm rất khác biệt của thị trường chứng khoán đó là không thể biết được các giao dịch của mình.
Tuy nhiên, các nhà đầu tư đều muốn biết được đối tượng giao dịch của mình là ai và giao dịch được thực hiện như thế nào bởi như vậy họ mới có thể yên tâm về khoản đầu tư của mỡnh. Chớnh vì vậy, các thị trường chứng khoán đều quy định chỉ có những người được phép mới được giao dịch trên sàn, tất cả những nhà đầu tư chỉ có thể giao dịch thông qua những người này đó là những nhà môi giới. Để trở thành người môi giới, phải hội đủ một số điều kiện về vốn, chuyên môn và đạo đức, các hội viên phải tuân thủ nội quy hành nghề, những ai vi phạm sẽ bị xử phạt hay bị tước giấy phép hành nghề. Nhờ những biện pháp trờn, nờn khi người đầu tư ra lệnh mua bán, họ mới dám tin tưởng người mình giao dịch và điều này làm cho chi phí giao dịch giảm.
Thứ hai, tiờu chuẩn hoá. Việc giao dịch ở trên thị trường phải được tiêu chuẩn hoá và đơn giản hoá, việc tiêu chuẩn hoỏ cỏc giao dịch này được thực hiện theo từng quy định riêng của mỗi thị trường, các quy định như về lô giao dịch, về thời gian giao dịch và về phương thức và thời gian thanh toán các chứng khoán. Sự tiêu chuẩn hoá sẽ giúp việc mua bán được đơn giản hơn, người mua và bán chỉ cần đồng ý với nhau về giá hàng và số lượng, tất cả các vấn đề khác của việc mua bán thỡ đó được thực hiện theo một quy định chung của mỗi sở giao dịch. Thứ ba, việc giải quyết tranh chấp.
Dự cú những quy định riêng như vậy nhưng tranh chấp cũng vẫn xảy ra, giải quyết chuyện đó sẽ mất nhiều thời gian và chi phí. Thị trường có tổ chức sẽ giảm chi phớ đú bằng cách đề ra một khuôn khổ cho việc giải quyết tranh chấp. Những tranh chấp sẽ được thực hiện và phân xử thông qua các quy định được đặt ra từ trước. Thứ tư, bảo đảm thi hành.
Giao dịch theo phương thức nào thì cũng ẩn chứa những rủi ro, các giao dịch bao giờ cũng có bên mua và bên bán, và đôi khi sẽ ẩn chứa những sự đối lập về lợi ích giữa cỏc bờn, sự đối lập này đôi khi dẫn đến những hành động nhằm phá vỡ những giao dịch. Tuy nhiên với những quy định của mình nhằm bảo đảm thi hành thỡ cỏc giao dịch của nhà đầu tư khi họ đã thực hiện việc mua bán sẽ chắc chắn được thực hiện. Trên đây là những nguyên tắc chung mà các thị trường có tổ chức áp dụng, việc thực hiện và vận dụng chúng như thế nào là do mỗi thị trường chứng khoán đó quyết định, tùy theo điều kiện nhất định của thị trường đó.2) Các chủ thể trên thị trường: 1.1) Nhà phát hành: Nhà phát hành là người cung cấp các chứng khoỏn-hàng húa của TTCK. Các chủ thể phát hành bao gồm: Chớnh phủ,cỏc doanh nghiệp và một số tổ chức khác như :các Quỹ đầu tư,tổ chức tài chính trung gian.
- Chính phủ và chính quyền địa phương là chủ thể phát hành các chứng khoán: Trái phiếu Chớnh phủ;Trỏi phiếu địa phương;Trỏi phiếu công trình; Tín phiếu kho bạc. - Công ty là chủ thể phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty - Các tổ chức tài chính là chủ thể phát hành các công cụ tài chính như trái phiếu,chứng chỉ hưởng thụ.phục vụ cho mục tiêu huy động vốn và phù hợp với đặc thù hoạt động của họ theo Luật định.2) Nhà đầu tư: Nhà đầu tư là những người có tiền,thực hiện việc mua và bán chứng khoán trên TTCK để tìm kiếm lợi nhuận. Nhà đầu tư gồm 2 loại: nhà đầu tư cá nhân và nhà đầu tư có tổ chức: Các nhà đầu tư cá nhân là các cá nhân tự mình tham gia mua và bán chứng khoán trên thị trường, tự quyết định về danh mục đầu tư của mình và tự chịu trách nhiệm trong quyết định của mình. Nhà đầu tư có tổ chức là các quỹ đầu tư, là các hội đồng đầu tư, ban đầu tư của các công ty, các doanh nghiệp tham gia mua và bán chứng khoán trên thị trường.
Khác với các nhà đầu tư cá nhân, nhà đầu tư có tổ chức đầu tư theo quy trình, dưới sự giám sát của hội đồng đầu tư.3) Các tổ chức kinh doanh trên thị trường chứng khoán: Các tổ chức kinh doanh trên TTCK bao gồm cú cỏc tổ chức sau: - Công ty chứng khoán - Quỹ đầu tư chứng khoán - Các trung gian tài chính 1.4) Các tổ chức có liên quan đến thị trường chứng khoán: - Cơ quan quản lý và giám sát hoạt động TTCK - Sở giao dịch chứng khoán - Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán - Tổ chức lưu ký và thanh toán bù trừ chứng khoán - Các tổ chức hỗ trợ - Các công ty đánh giá hệ số tín nhiệm 1.2) Công ty chứng khoán: 1.1): Khái niệm và các loại hình Công ty chứng khoán 1.1) Khái niệm: Công ty chứng khoán là một chủ thể của thị trường chứng khoán với tư cách là một tổ chức trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán. Tuỳ theo số vốn điều lệ mà các công ty chứng khoán có thế thực hiện một hay nhiều nghiệp vụ khác nhau như môi giới, tự doanh, tư vấn, bảo lãnh phát hành.2) Các loại hình Công ty chứng khoán: - Công ty hợp danh: Có hai thành viên hợp danh trở lên, ngoài ra còn có thể có các thành viên góp vốn, trong đó thành viên hợp danh phải chịu trách nhiệm vô hạn còn thành viên góp vốn chỉ chịu trách nhiệm hữu hạn trên phần vốn góp. Công ty hợp danh không được phát hành một loại chứng khoán nào. - Công ty cổ phần: Là công ty mà vốn điều lệ được chia thành nhiều phần bằng nhau, gọi là các cổ phần.
Công ty cổ phần có tư cách pháp nhân và có quyền phát hành chứng khoán ra công chúng theo quy định của pháp luật. - Công ty trách nhiệm hữu hạn: Là doanh nghiệp trong đó thành viên chịu trách nhiệm về các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác của doanh nghiệp trong phạm vi số vốn đã cam kết góp vào doanh nghiệp. Công ty TNHH không được quyền phát hành cổ phiếu.2): Các nghiệp vụ cơ bản kinh doanh chứng khoán 1.