CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐẤU THẦU XÂY DỰNG 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đấu thầu xây lắp Đấu thầu xây lắp Theo Luật đấu thầu số 61/2005/QH11 được Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006, đấu thầu được hiểu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án trên cơ sở bảo đảm tính cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế. Đấu thầu xây lắp là đấu thầu các công việc có liên quan đến xây dựng, lắp đặt công trình và các hạng mục công trình nhằm lựa chọn ra nhà thầu xây lắp có thể đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật của công việc với mức chi phí hợp lý nhất. Chủ đầu tư Là người sở hữu vốn hoặc được giao trách nhiệm thay mặt chủ sở hữu, người vay vốn trực tiếp quản lý và thực hiện dự án. Bên mời thầu Là chủ đầu tư hoặc tổ chức chuyên môn có đủ năng lực và kinh nghiệm được chủ đầu tư sử dụng để tổ chức đấu thầu theo các quy định của pháp luật về đấu thầu.
Nhà thầu chính Là nhà thầu chịu trách nhiệm về việc tham gia đấu thầu, đứng tên dự thầu, ký kết và thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn (sau đây gọi là nhà thầu tham gia đấu thầu). Nhà thầu tham gia đấu thầu một cách độc lập gọi là nhà thầu độc lập. Nhà thầu cùng với một hoặc nhiều nhà thầu khác tham gia đấu thầu trong một đơn dự thầu thì gọi là nhà thầu liên danh. Nhà thầu phụ Là nhà thầu thực hiện một phần công việc của gói thầu trên cơ sở thỏa thuận hoặc hợp đồng ký với nhà thầu chính.
Nhà thầu phụ không phải là nhà thầu chịu trách nhiệm về việc tham gia đấu thầu. Gói thầu 11 Là một phần của dự án, trong một số trường hợp đặc biệt gói thầu là toàn bộ dự án; gói thầu có thể gồm những nội dung mua sắm giống nhau thuộc nhiều dự án hoặc là khối lượng mua sắm một lần đối với mua sắm thường xuyên. Hồ sơ mời thầu Là toàn bộ tài liệu sử dụng cho đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế bao gồm các yêu cầu cho một gói thầu làm căn cứ pháp lý để nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu và để bên mời thầu đánh giá hồ sơ dự thầu nhằm lựa chọn nhà thầu trúng thầu; là căn cứ cho việc thương thảo, hoàn thiện và ký kết hợp đồng. Hồ sơ dự thầu Là toàn bộ tài liệu do nhà thầu lập theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu và được nộp cho bên mời thầu theo quy định nêu trong hồ sơ mời thầu.
Giá gói thầu Là giá trị gói thầu được xác định trong kế hoạch đấu thầu trên cơ sở tổng mức đầu tư hoặc tổng dự toán, dự toán được duyệt và các quy định hiện hành. Giá dự thầu Là giá do nhà thầu nêu trong đơn dự thầu thuộc hồ sơ dự thầu. Trường hợp nhà thầu có thư giảm giá thì giá dự thầu là giá sau giảm giá. Giá đề nghị trúng thầu Là giá do bên mời thầu đề nghị trên cơ sở giá dự thầu của nhà thầu được lựa chọn trúng thầu sau sửa lỗi, hiệu chỉnh các sai lệch theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu.
Giá trúng thầu Là giá được phê duyệt trong kết quả lựa chọn nhà thầu làm cơ sở để thương thảo, hoàn thiện và ký kết hợp đồng.2 Đặc điểm của đấu thầu xây lắp Đấu thầu là quá trình chủ đầu tư lựa chọn được một nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của mình. Đấu thầu có thể coi là một giai đoạn tiền hợp đồng, được sử dụng với mục đích lựa chọn đối tác, nhà thầu phù hợp, nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế và yêu cầu kỹ thuật của dự án. Sau khi việc đấu thầu hoàn tất thì việc ký kết hợp đồng sẽ là 12 bước tiếp theo. Căn cứ để ký kết hợp đồng là kết quả đấu thầu, việc ký kết hợp đồng xây dựng phải phù hợp với kết quả đấu thầu cũng như đáp ứng được cơ bản các tiêu chí đã được bên mời thầu đưa ra.
Đấu thầu là một quá trình có sự tham gia của nhiều chủ thể. Trong quan hệ đấu thầu, các chủ thể tham gia đấu thầu có thể bao gồm: Chủ đầu tư, bên mời thầu, nhà thầu, tổ chuyên gia, tổ chức tư vấn. Đấu thầu là một quy trình gồm nhiều giai đoạn được quy định chặt chẽ, các giai đoạn này có sự liên hệ mật thiết với nhau, giai đoạn trước là tiền đề để thực hiện giai đoạn sau. Khi tham gia vào từng giai đoạn, các chủ thể của quan hệ đấu thầu phải tuân theo các quy tắc chung được quy định chặt chẽ theo quy định của pháp luật.
Mục đích của đấu thầu là nhằm lựa chọn nhà thầu tốt nhất tham gia thực hiện dự án. Trong hoạt động đấu thầu luôn tuân theo những yêu cầu, điều kiện rất chặt chẽ, thống nhất đảm bảo sự công bằng giữa các nhà thầu, các nhà thầu được hưởng những cơ hội như nhau trong quá trình đấu thầu. Ngoài ra, khi tham gia đấu thầu phải có bảo lãnh dự thầu. Đây là việc nhà thầu đặt một khoản tiền mặt hoặc bảo lãnh của ngân hàng để đảm bảo trách nhiệm của nhà thầu trong việc dự thầu.
Mục đích của bảo lãnh dự thầu là bảo đảm nhà thầu không thay đổi và hủy bỏ việc tham gia đấu thầu giữa chừng, đồng thời loại bỏ những nhà thầu không nghiêm túc. Số tiền bảo lãnh sẽ được trả lại cho nhà thầu không trúng thầu trong một thời hạn nhất định.3 Mục tiêu của đấu thầu xây lắp trong nền kinh tế thị trường 1.1 Với nhà nước - Thông qua hoạt động đấu thầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn tập trung (vốn do ngân sách Nhà nước cấp), tránh lãng phí không đáng có trong quá trình thực hiện dự án do sự móc ngoặc giữa chủ đầu tư và các nhà thầu. - Đấu thầu góp phần đổi mới quản lý hành chính Nhà nước với hoạt động đầu tư và xây dựng. 13 - Trước kia trong xây dựng cũng như các ngành kinh doanh khác, Nhà nước quản lý từ trên xuống dưới, mọi quyết định như xây dựng công trình nào, ai thi công, vốn bao nhiêu, thời gian xây dựng trong bao lâu… đều do Nhà nước trực tiếp điều khiển như vậy tạo ra sự yếu kém về tiến độ thi công, về chất lượng công trình, lãng phí vốn…Với cơ chế đầu thầu mới Nhà nước chỉ còn quản lý sản phẩm cuối cùng, tức là công trình đã hoàn chỉnh với chất lượng đảm bảo.
Việc thi công như thế nào, giá thi công là bao nhiêu tủy thuộc vào các nhà thầu khác nhau đưa ra khi tham gia ký kết hợp đồng. Nhà nước không còn quản lý như trước nữa mà trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước về xây dựng giờ đây chủ yếu chuyển sang việc nghiên cứu ban hành các chính sách, quy chuẩn về xây dựng để điều tiết trong lĩnh vực này.2 Với chủ đầu tư - Thông qua đấu thầu, chủ đầu tư lựa chọn được nhà thầu nào có năng lực đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, tiến độ, trình độ thi công và giá cả hợp lý của công trình. - Chống độc quyền giá cả của các nhà thầu, và do đó có thể quản lý, sử dụng có hiệu quả vốn đầu tư xây dựng. - Tạo cơ hội nâng cao trình độ năng lực của đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế, kỹ thuật của chủ đầu tư.
- Kích thích cạnh tranh giữa các nhà thầu, do đó có thể thúc đẩy quá trình hoàn thiện lực lượng sản xuất của các nhà thầu.3 Đối với nhà thầu - Với hình thức công khai và bình đẳng, tổ chức đấu thầu đảm bảo tính công bằng đối với các thành phần kinh tế, không phân biệt đối xử giữa các nhà thầu. - Do phải cạnh tranh nên tất yếu các nhà thầu đều phải tìm mọi biện pháp để ngày càng đổi mới kỹ thuật công nghệ cũng như cách thức thực hiện để có hy vọng nhận được nhà thầu trong tương lai. Hơn nữa các nhà thầu sẽ có trách nhiệm cao đối với công việc nhận thầu nhằm giữ uy tín với khách hàng, do vậy chất lượng công trình được nâng cao, giá thành xây dựng được chú trọng. 14 - Để thắng thầu, các nhà thầu cần phải nâng cao trình độ quản lý, năng lực của đội ngũ cán bộ trong việc chuẩn bị hồ sơ dự thầu cũng như toàn bộ nhân viên trong doanh nghiệp.4 Sự cần thiết khách quan, vai trò và ý nghĩa của đấu thầu xây lắp 1.1 Sự cần thiết khách quan thực hiện đấu thầu xây lắp Hàng năm, các nước trên thế giới nói chung cũng như Việt Nam nói riêng, Chính phủ đều phải đầu tư xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng, kỹ thuật cho đất nước.
Đó là sự đánh giá của một đất nước về phát triển kinh tế trong hiện tại và tương lai. Việc xây dựng công trình là một trong những khâu quan trọng của một dự án, để xây dựng được một công trình đáp ứng tốt các đòi hỏi về kỹ thuật, chất lượng, thời gian thực hiện, tiết kiệm chi phí và hạn chế tới mức thấp nhất những tranh chấp có thể gây thiệt hại về vật chất hoặc về uy tín của các bên hữu quan. Đối với các dự án lớn, phức tạp, dự án của các Công ty nhiều chủ sở hữu và đặc biệt là các dự án thuộc khu vực Nhà nước, dự án có sự tài trợ của Quốc tế thì việc xây dựng công trình qua đấu thầu là cách duy nhất để tránh những sơ hở, sai lầm có thể gây thiệt hại về vật chất và uy tín cho các bên có liên quan. Mặt khác, trên thế giới việc xây dựng công trình không chỉ eo hẹp trong một quốc gia mà nó còn phải được sự giúp đỡ về khảo sát thiết kế, thi công xây dựng., của các nước khác tiên tiến hơn, đảm bảo hơn.
Do vậy nếu không có phương thức đấu thầu thì không thể tìm kiếm được các nhà thầu phù hợp cho bất kỳ một nước nào khi mà dự án đó vượt ra khỏi tầm kiểm soát cũng như xây dựng của Quốc gia. Đối với Việt Nam chúng ta, vấn đề quản lý vốn đầu tư xây dựng cơ bản đang là vấn đề nan giải bao lâu nay. Hàng năm gây ra sự lãng phí cho Nhà nước là rất lớn.
