CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VỐN KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Vốn kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm và đặc điểm vốn kinh doanh Khái niệm vốn kinh doanh: Để doanh nghiệp tồn tại và phát triển thì yếu tố vốn kinh doanh có vai trò vô càng quan trọng. Cho đến nay, đã có rất nhiều khái niệm về vốn, trong các giai đoạn phát triển của xã hội và nền kinh tế khác nhau, có những quan điểm về vốn kinh doanh cũng khác nhau.
Theo Marx “Vốn kinh doanh là giá trị đem lại giá trị thặng dư, là một đầu vào của quá trình sản xuất”. Định nghĩa này có khái quát hóa rộng rãi vì nó thể hiện đầy đủ tính chất và vai trò của vốn. Tuy nhiên, do mức độ phát triển của nền kinh tế và các điều kiện khách quan của thời kỳ này, Marx cho rằng giá trị thặng dư của nền kinh tế chỉ được tạo ra bởi lĩnh vực sản xuất vật chất, đây là điểm hạn chế trong quan niệm của Marx. Samuelson: cho rằng đất đai và lao động là những yếu tố chính, vốn kinh doanh và hàng hóa là kết quả của sản xuất.
Vốn kinh doanh bao gồm hàng hoá được sản xuất và sử dụng làm đầu vào cho giai đoạn sản xuất tiếp theo. Theo David Begg: Vốn kinh doanh được chia thành hai loại là vốn kinh doanh hiện vật và vốn kinh doanh tài chính. Vốn kinh doanh bằng hiện vật là thể hiện của hàng hoá đã sản xuất ra để sản xuất hàng hoá khác. Vốn kinh doanh tài chính là các giấy tờ có giá và tiền mặt của doanh nghiệp Nhìn chung, cả P.
Samuelson và David Begg đều có sự đồng thuận chung, vốn kinh doanh là đầu vào cho quá trình sản xuất kinh doanh. Từ những quan điểm trên và thông qua các nghiên cứu trong nước có thể đưa ra khái niệm về vốn kinh doanh như sau: 8 Vốn kinh doanh là số vốn doanh nghiệp trực tiếp sử dụng cho các hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày, là biểu hiện bằng tiền của các yếu tố đầu vào (cơ sở hạ tầng, máy móc thiết bị, vật tư hàng hóa, nguồn nhân lực, tiền bạc…) được huy động và sử dụng cho quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp nhằm mục đích sinh lời Quá trình SXKD là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào: sức lao động và tư liệu lao động để sản xuất hàng hoá và dịch vụ. Tuy nhiên, để tiến hành quá trình trên, bất kỳ DN nào cũng phải có một khoản vốn kinh doanh nhất định để mua sắm các đầu vào cần thiết cho quá trình SXKD, lượng vốn kinh doanh này gọi là vốn kinh doanh kinh doanh của doanh nghiệp. Đặc điểm vốn kinh doanh: Vốn kinh doanh đại diện cho một số lượng tài sản nhất định.
vốn kinh doanh là biểu hiện của giá trị tài sản thực tế mà các doanh nghiệp huy động và sử dụng trong sản xuất kinh doanh, bao gồm các tài sản hữu hình và vô hình như nhà xưởng, máy móc, đất đai, phát minh, sáng chế .Vốn kinh doanh phải vận động để sinh lợi: Vốn kinh doanh được thể hiện bằng tiền, nhưng tiền chỉ là hình thức tiềm năng của vốn. Để thực sự trở thành vốn kinh doanh thì tiền phải vận động để sinh lời. Trong quá trình huy động, vốn kinh doanh có thể thay đổi hình dạng, nhưng nguồn gốc và điểm đến của chu kỳ luân chuyển phải là T-H-T Sự vận động của vốn kinh doanh tạo thành một chu kỳ định kỳ, bắt đầu từ hình thức vốn kinh doanh tiền tệ (T), và chuyển thành hàng hóa (H) khi các doanh nghiệp sử dụng số tiền này để đầu tư mua sắm tư liệu sản xuất và lực lượng lao động. Trong quá trình sản xuất kinh doanh, giá trị TLSX và sức lao động đang dần chuyển sang giá trị của thành phẩm, hàng hoá sản xuất (H '), và cuối cùng là khi 9 hàng hoá được tiêu thụ trong quá trình lưu thông, vốn kinh doanh sẽ được thu về dưới dạng tiền tệ (T '), kết thúc một dòng vốn, trong đó T' là doanh thu, T ' phải lớn hơn đầu tư ban đầu (T) để đảm bù đắp chi phí và thu về lợi nhuận.
Vốn kinh doanh được tích lũy và tập trung ở một mức nào đó mới phát huy tác dụng. Nếu vốn kinh doanh bị phân tán khắp mọi nơi mà không tích tụ, tập trung đủ lớn, tác dụng của vốn kinh doanh sẽ không được phát huy hoặc phát huy không đáng kể. Do đó, khi đầu tư vào sản xuất kinh doanh, ngoài việc khai thác tiềm năng vốn, doanh nghiệp còn phải tìm cách thu hút các nguồn vốn kinh doanh khác, như: phát hành chứng khoán, liên doanh, liên kết .Dưới ảnh hưởng của yếu tố giá cả, lạm phát, sức mua của đồng tiền ở các thời điểm khác nhau cũng khác nhau, khiến cho vốn kinh doanh ở các các thời điểm khác nhau có giá trị khác nhau. Vì vậy, khi quyết định đầu tư vốn kinh doanh và xác định hiệu quả do đầu tư mang lại, doanh nghiệp cần lưu ý đến yếu tố thời gian của vốn.
Vốn kinh doanh được gắn với chủ sở hữu nhất định và cần phải quản lý chặt chẽ và sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí. Kinh tế thị trường có sự phân biệt giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng vốn, do vậy tùy thuộc vào hình thức đầu tư, chủ sở hữu có thể là người sử dụng vốn kinh doanh hay không và người sử dụng vốn kinh doanh phải luôn chịu trách nhiệm về số vốn kinh doanh mình nắm giữ và sử dụng. Vốn kinh doanh được coi như là một loại hàng hóa đặc biệt. Vốn kinh doanh là một hàng hóa vì vốn kinh doanh cũng có giá trị và có giá trị sử dụng như mọi hàng hóa khác, giá trị sử dụng của vốn kinh doanh là để sinh lợi.
Không giống như các hàng hóa thông thường khác, vốn kinh doanh có quyền sở hữu và quyền sử dụng, vốn kinh doanh khi bán ra chỉ bán quyền sử dụng, chứ không bị mất quyền sở hữu. Phân loại và vai trò của vốn kinh doanh Một trong những vấn đề mà các nhà quản lý đang quan tâm là làm thế nào để đảm bảo vốn kinh doanh kịp thời cho hoạt động sản xuất kinh doanh, cách thức và 10 lượng vốn kinh doanh huy động cần thiết phù hợp với thực tế tình hình hoạt động của doanh nghiệp VKD của doanh nghiệp được hình thành từ nhiều nguồn với các cách thức huy động khác nhau. Để tổ chức quản lý, sử dụng vốn kinh doanh cho sản xuất, kinh doanh có hiệu quả, cần nghiên cứu các nguồn vốn kinh doanh để có phương án huy động hợp lý. Do đó, vốn kinh doanh có thể được phân loại như sau: 1.
Căn cứ vào vai trò và đặc điểm luân chuyển giá trị vốn Vốn kinh doanh của doanh nghiệp được phân chia bao gồm: vốn kinh doanh cố định và vốn kinh doanh lưu động. Vốn kinh doanh cố định: Trong quá trình hoạt động SXKD, việc đầu tư mua sắm, xây dựng TSCĐ của DN cần phải chi trả một số vốn kinh doanh nhất định, và số vốn kinh doanh này được gọi là vốn kinh doanh cố định của doanh nghiệp. Có thể nói VCĐ của một doanh nghiệp là phần vốn kinh doanh đầu tư ứng trước để mua sắm và xây dựng các TSCĐ, mà đặc điểm của nó là luân chuyển dần dần từng phần trong nhiều chu kỳ sản xuất kinh doanh và hoàn thành một chu kỳ khi TSCĐ hết hạn sử dụng. Do đó quy mô của VCĐ sẽ ít nhiều xác định quy mô của TSCĐ, ảnh hưởng lớn đến mức độ thiết bị kỹ thuật và công nghệ, năng lực sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Ngược lại, đặc điểm kinh tế của TSCĐ trong tái sử dụng có tác động quyết định, chi phối về tính chu kỳ và sự luân chuyển của VCĐ. Sự vận động của VCĐ trong quá trình SXKD có thể khái quát như sau: Vốn kinh doanh cố định tham gia vào nhiều chu kỳ sản xuất sản phẩm, do đặc điểm của tài sản cố định được sử dụng trong một thời gian dài trong nhiều chu kỳ sản xuất. Vốn kinh doanh cố định được chuyển dần thành từng phần trong nhiều chu kỳ sản xuất. Vốn kinh doanh cố định tham gia vào quá trình sản xuất được chuyển giao một phần tạo thành chi phí sản xuất thông qua hình thức khấu hao TSCĐ.
11 Qua quá trình sản xuất, phần vốn kinh doanh được chuyển hóa dần vào làm gia tăng giá trị sản phẩm. Tuy nhiên, vốn kinh doanh đầu tư vào TSCĐ giảm dần cho đến khi TSCĐ hết thời gian sử dụng và giá trị của nó được chuyển đổi hoàn toàn vào giá trị của sản phẩm đã được sản xuất, lúc này VCĐ mới hoàn thành một vòng quay. Vốn kinh doanh lưu động: Để thực hiện các hoạt động SXKD, ngoài tư liệu lao động thì DN cũng cần có sức lao động. Không giống tư liệu lao động, sức lao động chỉ tham gia vào một chu trình sản xuất và không giữ lại hình dạng ban đầu, sức lao động được chuyển dịch một lần vào giá trị của sản phẩm.
Những tư liệu lao động dưới dạng hình thái hiện vật và có giá trị được gọi là TSLĐ, nhưng về mặt giá trị được gọi là vốn kinh doanh lưu động của doanh nghiệp. Như vậy, VLĐ được thể hiện bằng tiền của TSLĐ, do đó các đặc điểm của vốn kinh doanh lưu động luôn luôn phụ thuộc vào đặc điểm của tài sản lưu động. Trong nền kinh tế thị trường, để hình thành tài sản lưu động, các doanh nghiệp phải trả một số vốn kinh doanh nhất định. Do đó, có thể nói rằng vốn kinh doanh lưu động của doanh nghiệp là số tiền đầu tư vào để mua TSLĐ của doanh nghiệp.
Vốn kinh doanh lưu động liên tục di chuyển qua các giai đoạn của chu kỳ sản xuất kinh doanh, như: dự trữ sản xuất, hoạt động sản xuất và lưu thông. Hoạt động này được diễn ra liên tục và theo chu kỳ, hoạt động này được gọi là quá trình luân chuyển VLĐ. Ở mỗi giai đoạn của quá trình SXKD mà VLĐ lại có hình thái thể hiện khác nhau, tùy thuộc vào hình thái vốn kinh doanh tiền tệ ban đầu chuyển sang hình thái sản phẩm, hàng hóa, và cuối cùng lại trở về hình thái vốn kinh doanh tiền tệ. Sau mỗi chu kỳ lặp lại vốn kinh doanh lưu động hoàn thành vòng quay.
Để quản lý hiệu quả vốn kinh doanh lưu động, cần phân loại VLĐ của DN theo các tiêu chí khác nhau.
