Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, nền kinh tế tri thức đòi hỏi các doanh nghiệp phải không ngừng tối ưu hóa mọi nguồn lực, trong đó nhân tố con người giữ vị trí chiến lược mang tính quyết định. Đối với ngành kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ – một lĩnh vực dịch vụ tài chính đòi hỏi cao về nghiệp vụ tư vấn, thẩm định rủi ro và chăm sóc khách hàng – chất lượng và hiệu quả khai thác đội ngũ nhân sự ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và sự tồn tại bền vững của tổ chức. Xuất phát từ thực tiễn thực tập tại cơ sở, tác giả Nguyễn Văn Phong (sinh viên lớp QT1701N, ngành Quản trị doanh nghiệp, Trường Đại học Quản lý và Công nghệ Hải Phòng) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp với đề tài "Một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực tại Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng – Tổng Công ty cổ phần bảo hiểm Petrolimex" dưới sự hướng dẫn của ThS. Cao Thị Hồng Hạnh.

Khóa luận xác định mục tiêu và các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

  1. Mục tiêu nghiên cứu: Hệ thống hóa cơ sở lý luận cơ bản về nguồn nhân lực, quản trị nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp; phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản trị và sử dụng lao động tại Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng giai đoạn 2018 – 2019; từ đó đề xuất các giải pháp, biện pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực cho đơn vị.
  2. Nhiệm vụ nghiên cứu:
    • Tổng hợp lý luận về nhân lực, quản trị nhân lực và các chỉ tiêu đo lường hiệu quả sử dụng nhân lực.
    • Khảo sát, phân tích tình hình kinh doanh, cơ cấu lao động, công tác hoạch định, tuyển dụng, đào tạo, đãi ngộ (lương, thưởng, phụ cấp) và tình hình biến động nhân sự (sa thải, nghỉ việc) tại công ty.
    • Xây dựng hệ thống giải pháp trọng tâm về tuyển dụng và cơ chế trả thưởng gắn với năng suất lao động, kèm theo các kiến nghị hoàn thiện quản lý nội bộ.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Công tác quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực tại Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng.
  • Phạm vi không gian: Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng (địa chỉ: Số 1 Trần Hưng Đạo, Phường Minh Khai, Quận Hồng Bàng, Thành phố Hải Phòng), bao gồm toàn bộ khối lao động trực tiếp và gián tiếp tại hội sở và mạng lưới kinh doanh trên các địa bàn quận/huyện thuộc Hải Phòng, trong đó tập trung nghiên cứu sâu khối lao động gián tiếp (bộ phận trực tiếp tham mưu, điều hành hoạt động kinh doanh).
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp và tình hình thực tế được thu thập trong hai năm 2018 và 2019.
  • Phạm vi nội dung: Các hoạt động chức năng của quản trị nguồn nhân lực (hoạch định, tuyển dụng, đào tạo, đánh giá, tiền lương - tiền thưởng) và các chỉ tiêu định lượng đánh giá hiệu quả sử dụng lao động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các tài liệu giáo trình và công trình nghiên cứu quản trị nhân lực tiêu biểu tại Việt Nam và quốc tế:

  • Hệ thống khái niệm và khung lý thuyết:
    • Nguồn nhân lực: Tác giả trích dẫn định nghĩa của Liên Hợp Quốc, David Begg và GS.VS Phạm Minh Hạc để làm rõ nguồn nhân lực là tổng thể tiềm năng lao động (thể lực, trí lực, tâm lực) và nguồn cung cấp sức lao động cho xã hội. Ba đặc trưng cơ bản được xem xét gồm: số lượng, chất lượng và cơ cấu nhân lực.
    • Quản trị nguồn nhân lực: Khóa luận sử dụng khung lý thuyết của TS. Nguyễn Hữu Thân và PGS. TS. Trần Kim Dung, xác định 4 mục tiêu cơ bản (kinh tế, xã hội, củng cố - phát triển tổ chức, thực hiện chức năng nhiệm vụ tổ chức/mục tiêu cá nhân) và 3 nhóm chức năng chính (thu hút nguồn nhân lực; đào tạo - phát triển; duy trì nguồn nhân lực).
    • Nội dung quản trị: Khóa luận hệ thống hóa 6 nội dung quản trị nhân lực cốt lõi gồm: Hoạch định nguồn nhân lực (theo quy trình 7 bước của PGS. TS. Trần Kim Dung); Phân tích công việc (quy trình 6 bước); Tuyển dụng nhân lực (quy trình 11 bước tiêu chuẩn và phân tích nguồn bên trong/bên ngoài); Đào tạo và phát triển; Đánh giá nhân viên (các phương pháp bảng điểm, so sánh cặp, quản trị theo mục tiêu - MBO...); Đãi ngộ và trả công lao động (cơ cấu thù lao vật chất, phi vật chất; hình thức trả lương theo thời gian và theo sản phẩm theo công thức $TC = ĐG \times Q_{tt}$).
    • Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng lao động: Sử dụng 5 công thức toán học - thống kê kinh tế:
      • $\text{Hiệu suất sử dụng lao động} = \frac{\text{Tổng doanh thu}}{\text{Tổng lao động bình quân}}$
      • $\text{Hiệu quả sử dụng lao động} = \frac{\text{Lợi nhuận}}{\text{Tổng lao động bình quân}}$
      • $\text{Hiệu quả sử dụng chi phí tiền lương} = \frac{\text{Tổng doanh thu}}{\text{Tổng quỹ lương}}$
      • $\text{Năng suất lao động bình quân} = \frac{\text{Tổng sản lượng}}{\text{Tổng lao động bình quân}}$
      • $\text{Mức đảm nhiệm lao động} = \frac{\text{Tổng lao động bình quân}}{\text{Doanh thu}}$
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
|                               QUY TRÌNH TUYỂN DỤNG NHÂN SỰ TIÊU CHUẨN                             |
| Chuẩn bị tuyển dụng -> Thông báo tuyển dụng -> Thu nhận & nghiên cứu hồ sơ -> Phỏng vấn sơ bộ    |
| -> Kiểm tra, trắc nghiệm -> Phỏng vấn sâu -> Xác minh, điều tra -> Khám sức khỏe                  |
| -> Ra quyết định tuyển dụng thử -> Thử việc -> Bố trí công việc chính thức                        |
+---------------------------------------------------------------------------------------------------+
  • Phương pháp nghiên cứu:
    • Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu: Hệ thống hóa lý luận quản trị học và các nghị định, quy định tiền lương, thang bảng lương nội bộ năm 2019.
    • Phương pháp thống kê mô tả và so sánh: Phân tích chuỗi số liệu hoạt động kinh doanh, cơ cấu nhân sự, biến động lao động giai đoạn 2018 – 2019.
    • Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế: Thu thập dữ liệu thực tế tại các phòng ban của Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng, tham khảo ý kiến chuyên gia và cán bộ quản lý có kinh nghiệm.
  • Nguồn dữ liệu: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, bảng lương, báo cáo nhân sự các năm 2018 – 2019 do Phòng Nhân sự, Phòng Tài chính - Kế toán, Phòng Dịch vụ khách hàng của Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng cung cấp và thông tin trên cổng thông tin điện tử của doanh nghiệp.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Cơ sở lý luận về nguồn nhân lực, quản trị nguồn nhân lực và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực

Chương này trình bày toàn diện khung lý thuyết chuyên ngành Quản trị doanh nghiệp làm cơ sở phân tích cho các chương sau:

  1. Khái niệm và đặc trưng nguồn nhân lực: Phân tích nguồn nhân lực dưới góc độ kinh tế và xã hội, khẳng định đây là yếu tố chủ yếu tạo lợi nhuận, mang tính chiến lược và là nguồn lực vô tận. Làm rõ ba thuộc tính chất lượng: trí lực (kiến thức, chuyên môn, kỹ năng), thể lực (tình trạng sức khỏe, độ bền bỉ), và tâm lực (tác phong công nghiệp, ý thức tổ chức kỷ luật).
  2. Quản trị nguồn nhân lực: Làm rõ 4 mục tiêu và 3 nhóm chức năng quản trị. Trình bày chi tiết các khâu nghiệp vụ: quy trình hoạch định nhân lực; 6 bước phân tích công việc nhằm xây dựng bản mô tả và tiêu chuẩn công việc; quy trình tuyển dụng 11 bước từ khâu lập kế hoạch đến bố trí công việc; các hình thức đào tạo và phương pháp đánh giá thực hiện công việc.
  3. Chính sách trả công và hiệu quả sử dụng lao động: Trình bày cơ cấu thu nhập (thù lao vật chất gồm lương cơ bản, phụ cấp, tiền thưởng, phúc lợi; thù lao phi vật chất gồm điều kiện làm việc, cơ hội thăng tiến). Phân tích ưu nhược điểm của hình thức trả lương theo thời gian (thời gian đơn giản, thời gian có thưởng) và trả lương theo sản phẩm. Thiết lập hệ thống 5 chỉ tiêu định lượng đánh giá hiệu quả sử dụng nhân lực trong doanh nghiệp.

Chương II: Phân tích thực trạng công tác quản trị nguồn nhân lực tại Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng – Tổng Công ty cổ phần bảo hiểm Petrolimex

Chương II tập trung phân tích thực tế tình hình tổ chức, hoạt động kinh doanh và các khâu quản trị nhân sự tại đơn vị:

  1. Khái quát đơn vị nghiên cứu:
    • Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng trực thuộc Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Petrolimex (thành lập ngày 15/06/1995 với 7 cổ đông sáng lập là các tổ chức kinh tế lớn của Nhà nước, là doanh nghiệp bảo hiểm cổ phần đầu tiên tại Việt Nam). Chi nhánh Hải Phòng có mã số thuế 0100110768-003, hoạt động từ ngày 01/12/1995.
    • Mạng lưới hoạt động phủ khắp các quận (Hồng Bàng, Ngô Quyền, Lê Chân, Hải An, Kiến An, Dương Kinh, Đồ Sơn) và huyện (Thủy Nguyên, An Dương, An Lão, Vĩnh Bảo, Tiên Lãng, Cát Hải).
    • Sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ chủ lực gồm 5 nhóm: Bảo hiểm xe cơ giới, Bảo hiểm tàu thủy, Bảo hiểm hàng hóa, Bảo hiểm tài sản kỹ thuật, và Bảo hiểm dự án.
    • Cơ cấu tổ chức gồm Ban Giám đốc và 11 phòng/bộ phận chuyên môn: Phòng Nhân sự, Phòng Tài chính - Kế toán, Phòng Bảo hiểm tài sản kỹ thuật, Phòng Bảo hiểm hàng hóa, Phòng Bảo hiểm xe cơ giới, Phòng Bảo hiểm dự án, Phòng Bảo hiểm tàu thủy, Phòng Giám định bồi thường, Phòng Dịch vụ khách hàng, Phòng Bảo vệ, Phòng Tạp vụ.
  2. Thực trạng công tác quản trị và sử dụng lao động (2018 – 2019):
    • Phân tích cơ cấu lao động theo chức năng, giới tính, độ tuổi và trình độ chuyên môn (dẫn chứng qua các Bảng 2.2 đến 2.5).
    • Đánh giá quy trình hoạch định và tuyển dụng nhân sự (Bảng 2.6 và Sơ đồ 2.2 về tuyển dụng nội bộ), chỉ ra những hạn chế trong khâu thu hút ứng viên chất lượng cao.
    • Khảo sát tình hình biến động nhân sự: tỷ lệ sa thải, nghỉ việc qua Bảng 2.7, Bảng 2.14 và Bảng 2.16.
    • Thực trạng công tác đào tạo nhân sự năm 2019 theo các khóa học nội bộ và cử đi đào tạo (Bảng 2.8).
    • Đánh giá chính sách đãi ngộ: Thang bảng lương năm 2019 (Bảng 2.9), chế độ phụ cấp chức danh (Bảng 2.10), các khoản phụ cấp khác (Bảng 2.11) và bảng thu nhập thực tế tháng 10/2019 của nhân viên (Bảng 2.12).
  3. Đánh giá chung về hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực:
    • Tính toán các chỉ tiêu hiệu suất, hiệu quả sử dụng lao động và chi phí tiền lương (Bảng 2.13).
    • Nêu rõ những mặt đạt được: bộ máy tổ chức ổn định, duy trì được doanh thu và mạng lưới dịch vụ. Chỉ ra tồn tại: cơ chế phân phối tiền thưởng chưa gắn kết chặt chẽ với kết quả KPI cá nhân, dẫn đến tình trạng nhân viên kinh doanh nhảy việc, năng suất chưa đạt mức tối ưu.

Chương III: Một số biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực tại Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng – Tổng Công ty cổ phần bảo hiểm Petrolimex

Dựa trên các hạn chế phát hiện ở Chương II, tác giả xây dựng 2 biện pháp trọng tâm và các đề xuất bổ trợ:

  1. Biện pháp 1: Nâng cao chất lượng lao động được tuyển dụng:
    • Căn cứ: Tình hình biến động lao động và chất lượng đầu vào của nhân sự mới chưa đồng đều giữa các bộ phận.
    • Nội dung: Chuẩn hóa lại tiêu chuẩn tuyển dụng, đổi mới phương thức kiểm tra - phỏng vấn sâu; hoàn thiện Sơ đồ 3.1 về quy trình tuyển dụng nhân sự nội bộ nhằm hạn chế cạnh tranh không lành mạnh và hiện tượng "chuỗi đề bạt" thiếu hụt cục bộ.
    • Kết quả dự kiến: Nâng cao chất lượng ứng viên tiếp nhận, giảm tỷ lệ thử việc không đạt và cải thiện chỉ số kinh doanh (thể hiện qua Bảng 2.15 so sánh kết quả kinh doanh trước và sau thực hiện biện pháp).
  2. Biện pháp 2: Điều chỉnh công tác trả thưởng cho người lao động:
    • Căn cứ: Thực trạng bất cập trong việc phân phối tiền thưởng chưa tạo được động lực mạnh mẽ cho nhân viên bán bảo hiểm (Bảng 2.16 về tình hình nghỉ việc).
    • Nội dung: Thiết lập hệ thống chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công việc (KPI) dành riêng cho khối nhân viên bán bảo hiểm (Bảng 2.17); gắn kết quả KPI trực tiếp với tỷ lệ trích thưởng doanh số và thưởng vượt định mức.
    • Kết quả dự kiến: Thúc đẩy tinh thần làm việc, giảm tỷ lệ thôi việc, tăng doanh thu phí bảo hiểm toàn chi nhánh (Bảng 2.18 so sánh hiệu quả kinh doanh trước và sau giải pháp).
  3. Kiến nghị, đề xuất khác: Đề xuất một số giải pháp cải thiện môi trường làm việc, chế độ phúc lợi và kiến nghị đối với Tổng Công ty PJICO trong việc phân cấp quản lý nhân sự cho chi nhánh.

Kết quả và đóng góp

Nội dung Kết quả cụ thể trong khóa luận
Phân tích thực trạng - Khảo sát toàn diện hệ thống quản trị nhân sự tại PJICO Hải Phòng qua 18 bảng số liệu và 6 sơ đồ minh họa giai đoạn 2018 – 2019.
- Xác định rõ cơ cấu nhân lực theo ngạch chức danh tại 11 phòng ban chuyên môn.
- Nhận diện các điểm nghẽn về công tác tuyển dụng nội bộ và cơ chế trả thưởng thời gian có thưởng hiện hành.
Giải pháp tuyển dụng - Thiết lập quy trình tuyển dụng nội bộ cải tiến (Sơ đồ 3.1) giúp chuẩn hóa khâu bổ nhiệm và tuyển chọn nguồn nội bộ/bên ngoài.
- Xây dựng bảng dự toán hiệu quả kinh doanh trước và sau cải tiến tuyển dụng (Bảng 2.15).
Giải pháp trả thưởng & KPI - Xây dựng bộ chỉ tiêu KPI chi tiết cho nhân viên bán bảo hiểm (Bảng 2.17).
- Tái cấu trúc công thức trả thưởng gắn với doanh số và năng suất thực tế, giải quyết nguyên nhân gốc rễ của tình trạng nghỉ việc.
Đóng góp học thuật & ứng dụng - Cụ thể hóa lý thuyết quản trị nguồn nhân lực vào loại hình doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ cấp chi nhánh tỉnh/thành phố.
- Cung cấp bộ công cụ định lượng (bảng lương, phụ cấp, KPI) có tính ứng dụng trực tiếp cho ban lãnh đạo công ty.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận phản ánh một số giới hạn nghiên cứu được xác định từ phạm vi tài liệu:

  • Hạn chế về phạm vi không gian và đối tượng: Nghiên cứu chỉ thực hiện tại một chi nhánh độc lập (Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng), chưa mở rộng so sánh đối chiếu với các chi nhánh bảo hiểm khác trong cùng hệ thống Petrolimex hoặc các đối thủ cạnh tranh trên cùng địa bàn Hải Phòng.
  • Hạn chế về chuỗi thời gian dữ liệu: Số liệu phân tích định lượng tập trung chủ yếu trong giai đoạn 2 năm (2018 và 2019). Các dự báo và đánh giá hiệu quả giải pháp mới dừng lại ở mô hình tính toán can thiệp nội bộ trước năm 2020.
  • Hướng mở rộng tiếp theo: Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát tác động của chuyển đổi số ngành bảo hiểm (Insurtech) đến năng suất lao động; nghiên cứu cơ chế quản trị nhân lực thích ứng trong bối cảnh thị trường biến động sau năm 2020 trên quy mô toàn Tổng Công ty.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo thiết thực cho:

  • Sinh viên và học viên: Ngành Quản trị doanh nghiệp, Quản trị nguồn nhân lực, Kinh doanh bảo hiểm, Tài chính - Ngân hàng có thể tham khảo phương pháp luận phân tích thực trạng nhân sự chi nhánh, cách thức tính toán 5 chỉ tiêu hiệu quả sử dụng lao động và phương pháp xây dựng khóa luận tốt nghiệp hệ đại học.
  • Nhà quản lý doanh nghiệp bảo hiểm: Tham khảo cấu trúc tổ chức 11 phòng ban chuyên môn bảo hiểm phi nhân thọ, các biểu mẫu thang bảng lương, bảng phụ cấp chức danh và bộ chỉ tiêu KPI thực tế áp dụng cho nhân viên khai thác bảo hiểm.
  • Nội dung giá trị nhất: Hệ thống bảng số liệu Chương II (thang bảng lương, cơ cấu phụ cấp, phân bổ nhân sự theo phòng ban) và quy trình tuyển dụng nội bộ đề xuất kèm bộ KPI bán hàng tại Chương III.

Câu hỏi thường gặp

1. Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng được thành lập và hoạt động từ thời gian nào? Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng thuộc Tổng Công ty Cổ phần Bảo hiểm Petrolimex (thành lập ngày 15/06/1995). Chi nhánh Hải Phòng có mã số thuế 0100110768-003, được cấp ngày 09/10/1998 và chính thức bắt đầu hoạt động từ ngày 01/12/1995.

2. Công ty kinh doanh những dòng sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ chủ lực nào? Công ty kinh doanh đa dạng các sản phẩm bảo hiểm phi nhân thọ, trong đó có 5 dòng sản phẩm chính: Bảo hiểm xe cơ giới, Bảo hiểm tàu thủy, Bảo hiểm hàng hóa, Bảo hiểm tài sản kỹ thuật và Bảo hiểm dự án.

3. Cơ cấu bộ máy của PJICO Hải Phòng gồm những phòng ban chức năng nào? Cơ cấu tổ chức của công ty gồm Phòng Giám đốc và 11 phòng ban trực thuộc: Phòng Nhân sự, Phòng Tài chính - Kế toán, Phòng Bảo hiểm tài sản kỹ thuật, Phòng Bảo hiểm hàng hóa, Phòng Bảo hiểm xe cơ giới, Phòng Bảo hiểm dự án, Phòng Bảo hiểm tàu thủy, Phòng Giám định bồi thường, Phòng Dịch vụ khách hàng, Phòng Bảo vệ và Phòng Tạp vụ.

4. Tác giả sử dụng những chỉ tiêu định lượng nào để đánh giá hiệu quả sử dụng lao động? Tác giả sử dụng 5 chỉ tiêu định lượng: (1) Hiệu suất sử dụng lao động (Doanh thu/Lao động bình quân); (2) Hiệu quả sử dụng lao động (Lợi nhuận/Lao động bình quân); (3) Hiệu quả sử dụng chi phí tiền lương (Doanh thu/Quỹ lương); (4) Năng suất lao động bình quân (Sản lượng/Lao động bình quân); và (5) Mức đảm nhiệm lao động (Lao động bình quân/Doanh thu).

5. Hai giải pháp cốt lõi được tác giả đề xuất trong Chương III là gì? Hai giải pháp cốt lõi bao gồm: (1) Nâng cao chất lượng lao động được tuyển dụng thông qua việc chuẩn hóa tiêu chuẩn và hoàn thiện quy trình tuyển dụng nhân sự nội bộ (Sơ đồ 3.1); (2) Điều chỉnh công tác trả thưởng cho người lao động thông qua việc xây dựng bộ chỉ tiêu KPI dành riêng cho nhân viên bán bảo hiểm (Bảng 2.17).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Văn Phong đã hệ thống hóa đầy đủ cơ sở lý luận về quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp. Thông qua chuỗi dữ liệu thực tế giai đoạn 2018 – 2019 tại Công ty bảo hiểm PJICO Hải Phòng, tác giả đã chỉ rõ những thành tựu đạt được cũng như các hạn chế tồn tại trong công tác tuyển dụng và trả thưởng nhân sự. Các giải pháp đề xuất về chuẩn hóa quy trình tuyển dụng nội bộ và áp dụng KPI cho nhân viên bán bảo hiểm có tính thực tiễn cao, đóng góp thiết thực vào việc nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh doanh của đơn vị.