Chương I: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu. Chương II: Thực trạng công tác dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện. Chương III: Tác động của dồn điền đổi thửa đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp sau dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ, thành phố Hà Nội. 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com CHƢƠNG I: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Tổng quan về chủ trƣơng, chính sách, quy định pháp lý của Đảng và Nhà nƣớc, thành phố Hà Nội, huyện Chƣơng Mỹ trong công tác dồn điền đổi thửa.
Chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Trong văn kiện Đại hội Đảng khóa IX cho thấy, trong chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội 2001 – 2010, phần định hƣớng phát triển các ngành kinh tế và các vùng kinh tế đối với nông nghiệp, lâm nghiệp, ngƣ nghiệp và kinh tế nông thôn có nêu: Đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo hƣớng hình thành nền nông nghiệp hàng hóa lớn phù hợp với nhu cầu thị trƣờng và sinh thái của từng vùng, chuyển dịch cơ cấu ngành, nghề, cơ cấu lao động, tạo việc làm thu hút lao động ở nông thôn… Đồng thời trong phƣơng hƣớng nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội năm 2001 – 2005 nêu rõ: “Chuyển đổi nhanh chóng cơ cấu sản xuất nông nghiệp và kinh tế nông thôn; xây dựng các vùng sản xuất hàng hóa chuyên canh phù hợp với tiềm năng lợi thế về khí hậu, đất đai và lao động của từng vùng, địa phƣơng”. Thủ tƣớng Chính phủ ban hành Quyết định số 94/2002/QĐ-TTg, ngày 17/7/2002 về chƣơng trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết hội nghị lần thứ 5 ban chấp hành Trung ƣơng Đảng khóa IX, tại điểm 1 mục II Quyết định 94/2002/QĐ-TTg nêu: “Trong quý IV của năm 2002, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chủ trì phối hợp với Tổng cục địa chính, Bộ tài chính, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng hƣớng dẫn việc “dồn điền đổi thửa” trên nguyên tắc tự nguyện, tự thỏa thuận và các bên cùng có lợi kết hợp tổ chức quy hoạch lại ruộng đồng, tập trung ruộng đất để phát triển sản xuất hàng hóa, mở mang ngành nghề”. Hội nghị lần 7 Ban chấp hành TW khóa X đã ban hành Nghị quyết số 26- NQ/ TW ngày 5/8/2008 về nông nghiệp, nông thôn, nông dân.
Trong phần nhiệm vụ và giải pháp có nêu rõ: Đẩy nhanh tiến độ quy hoạch sản xuất NN trên cơ sở nhu cầu thị trƣờng và lợi thế từng vùng, sử dụng đất nông nghiệp tiết kiệm, có hiệu quả, 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com duy trì diện tích đất lúa đảm bảo an ninh lƣơng thực quốc gia trƣớc mắt và lâu dài. Cơ cấu lại ngành nông nghiệp, gắn sản xuất với chế biến và thị trƣờng. Chủ trương, chính sách của thành phố Hà Nội, huyện Chương Mỹ trong công tác dồn điền đổi thửa. Trƣớc năm 2008, huyện Chƣơng Mỹ thuộc tỉnh Hà Tây (cũ), các chủ trƣơng chính sách của huyện nằm trong khuôn khổ của tỉnh Hà Tây.
Nhằm đẩy mạnh sản xuất trên cơ sở chuyển đổi ruộng đất từ ô thửa nhỏ thành ô thửa lớn, ngày 10/02/1997 Tỉnh uỷ Hà Tây đã ban hành Chỉ thị số 14 - CT/ TU của Ban Thƣờng vụ tỉnh Hà Tây. Thƣờng vụ Huyện ủy Chƣơng Mỹ có Chỉ thị 15-CT/HU ngày 17/3/1997 về việc DĐĐT nhiều ô thửa nhỏ thành ô thửa lớn gắn với cấp GCN QSDĐ nông nghiệp cho các hộ sản xuất nông nghiệp. - Chỉ thị số 08-CT/TU ngày 14/6/2006 của Ban thƣờng vụ tỉnh Hà Tây về việc đẩy nhanh tiến độ DĐĐT gắn với chuyển dịch cơ cấu cây trồng vật nuôi; - Nghị quyết số 03/2010/NQ-HĐND ngày 21 tháng 4 năm 2010 của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội về xây dựng NTM thành phố Hà Nội giai đoạn 2010-2020, tầm nhìn đến năm 2030; - Nghị quyết số 04/2012/NQ-HĐND ngày 05 tháng 4 năm 2012 của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XIV, kỳ họp thứ 4 về việc thí điểm một số chính sách khuyến khích phát triển sản xuất NN, xây dựng hạ tầng nông thôn thành phố Hà Nội giai đoạn 2012 – 2016; - Xét đề nghị của Liên Sở: Nông nghiệp và Phát triển nông thôn – Tài chính – Kế hoạch và Đầu tƣ tại Tờ trình số 77/LS: NN&PTNT-TC-KH&ĐT ngày 06 tháng 6 năm 2012; - Với mục đích khuyến khích, hỗ trợ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân đầu tƣ phát triển sản xuất NN, xây dựng hạ tầng nông thôn thành phố Hà Nội nhằm phát triển NN theo hƣớng sản xuất hàng hóa, chất lƣợng cao, an toàn vệ sinh thực phẩm, hoàn thành chỉ tiêu xây dựng NTM Thành phố đã đề ra đến năm 2015 thông qua Quyết định số 16/2012/ QĐ-UBND, ngày 06/7/2012 của UBND thành phố Hà Nội 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com về ban hành Quy định thí điểm một số chính sách khuyến khích phát triển sản xuất NN, xây dựng hạ tầng nông thôn thành phố Hà Nội giai đoạn 2012 – 2016; - Kế hoạch số 68/ KH-UBND, ngày 09/5/2012 của UBND thành phố Hà Nội về kế hoạch thực hiện DĐĐT đất sản xuất NN trên địa bàn thành phố Hà Nội năm 2012 – 2013; - Hƣớng dẫn số 29/HD-SNN, ngày 14/5/2012 của Sở Nông nghiệp & Phát triển nông thôn Hà Nội về hƣớng dẫn quy trình thực hiện công tác DĐĐT đất sản xuất NN trên địa bàn thành phố Hà Nội; - Hƣớng dẫn số 4791/STC-NSQH ngày 12/10/2012 của Sở Tài chính Hà Nội về thực hiện chính sách khuyến khích dồn điền đổi thửa; xây dựng kiên cố đƣờng giao thông thôn, xóm đạt chuẩn nông thôn mới; - Chƣơng trình số 06-CTr/HU của Huyện ủy Chƣơng Mỹ về phát triển nông nghiệp xây dựng nông thôn mới, từng bƣớc nâng cao đời sống nông dân giai đoạn 2011 – 2015; - Kế hoạch số 92/KH-UBND ngày 27/6/2012 của UBND huyện Chƣơng Mỹ về thực hiện dồn điền đổi thửa gắn với chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp trên địa bàn huyện năm 2012 – 2013; - Nghị quyết số 19-NQ/HU ngày 04/7/2012 của Huyện ủy Chƣơng Mỹ về việc tiếp tục lãnh đạo thực hiện dồn điền đổi thửa gắn với chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp; - Hội đồng nhân dân huyện ban hành Nghị quyết số 02/NQ-HĐND ngày 06/7/2012 về dồn điền đổi thửa gắn với chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi trong sản xuất nông nghiệp năm 2012 – 2013. Đây là hành lang pháp lý để chỉ đạo, triển khai, tổ chức thực hiện công tác dồn điền đổi thửa trên địa bàn huyện Chƣơng Mỹ.
Các quan điểm trong sử dụng đất nông nghiệp. Tích tụ, tập trung đất đai. a) khái niệm tích tụ, tập trung đất đai. “Tích tụ và tập trung tƣ bản là sự gia tăng quy mô tiền vốn kinh doanh của một doanh nghiệp bằng cách chuyển một phần lợi nhuận thu đƣợc hằng năm vào 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tiền vốn và sát nhập nhiều doanh nghiệp nhỏ thành một doanh nghiệp duy nhất.
Tích tụ và tập trung tƣ liệu sản xuất nói chung và ruộng đất nói riêng, là sự biểu hiện bằng hiện vật của tích tụ và tập trung tƣ bản. Trong nông nghiệp, do ruộng đất là tƣ liệu sản xuất chủ yếu, chƣa có gì thay thế đƣợc, nên tích tụ, tập trung ruộng đất là yếu tố quan trọng nhất của quá trình tích tụ, tập trung tƣ bản để mở rộng sản xuất, nâng cao hiệu quả kinh doạnh nhờ lợi thế kinh tế theo quy mô”.[1] Có thể hiểu đơn giản tích tụ, tập trung ruộng đất trong sản xuất nông nghiệp là làm tăng quy mô diện tích của thửa đất, của chủ sử dụng đất thông qua các hình thức: chuyển nhƣợng, tặng cho, thừa kế, cho thuê, cho thuê lại, thế chấp… Tích tụ, tập trung ruộng đất diễn ra qua hai hình thức: hình thức thứ nhất là hợp nhất ruộng đất của nhiều chủ sở hữu nhỏ thành một chủ sở hữu lớn thông qua hoạt động chuyển quyền sở hữu đất; hình thức thứ hai là sát nhập ruộng đất của các chủ sở hữu nhỏ thành ruộng đất với quy mô lớn nhƣ hợp tác xã. Việc tập trung ruộng đất tạo điều kiện phát triển kinh tế, áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất. Tuy nhiên, nếu quá trình tích tụ, tập trung ruộng đất không đƣợc quản lý, kiểm soát một cách chặt chẽ sẽ dẫn đến tình trạng “Ngƣời cày không có ruộng”.
Một bộ phận nông dân sẽ rơi vào tình trạng không có đất canh tác, phải đi làm thuê cho các ông chủ về “ruộng đất”. Phần lợi họ đƣợc hƣởng từ sản phẩm sinh ra từ đất đai là rất ít, sự phân hóa giàu nghèo càng rõ rệt. Ngƣời nông dân đi làm thuê có thể bị bần cùng hóa do mất tƣ liệu sản xuất là đất đai, tạo ra mối nguy hại cho xã hội. b) Sự cần thiết tích tụ, tập trung đất đai.
Nông nghiệp là lĩnh vực sản xuất mang tính chất đặc thù, tƣ liệu sản xuất quan trọng nhất và không thể thiếu đƣợc là đất đai. Hay nói cách khác, không có đất đai thì không thể sản xuất nông nghiệp. Chính vì vậy, quy mô và trình độ phát triển sản xuất nông nghiệp phụ thuộc rất lớn vào tính chất cũng nhƣ mức độ tập trung về đất đai cho sản xuất. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Việc tích tụ, tập trung ruộng đất có ý nghĩa quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp, tạo điều kiện hƣớng tới nền nông nghiệp hiện đại công nghệ cao.
Khi hoạt động tập trung ruộng đất đƣợc diễn ra đúng cách, có sự quản lý chặt chẽ sẽ mang lại những lợi ích đáng kể cho nền nông nghiệp hiện đại. Giảm tình trạng manh mún đất đai, manh mún là một trong những rào cản của nền kinh tế nông nghiệp khi hạn chế khả năng thâm canh, ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất.2 Những vấn đề về manh mún đất đai. a) khái niệm manh mún ruộng đất. Manh mún đất đai (Land fragmentation) nghĩa là một nông hộ canh tác từ 2 thửa đất riêng lẻ trở lên.[2] b) Thực trạng manh mún đất đai ở Việt Nam.
Ngày 05/4/1988 Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 10-NQ/TW về đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp.