CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. KHÁI NIỆM, VAI TRÒ CỦA HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH 1. Khái niệm kinh doanh Có nhiều khái niệm về hoạt động kinh doanh như: - Kinh doanh là việc dùng công sức, tiền của để tổ chức các hoạt động nhằm mục đích kiếm lợi trên thị trường. - Kinh doanh là việc bỏ ra một số vốn lớn ban đầu vào các hoạt động trên thị trường để thu được một lượng vốn lớn hơn sau một thời gian nhất định.
- Kinh doanh là việc thực hiện một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc thực hiện nhiệm vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lãi. Tóm lại hoạt động kinh doanh là hoạt động tạo ra doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp. Hoạt động kinh doanh chịu ảnh hưởng bởi những nhân tố bên trong, đó là những quyết định mang tính chất chủ quan trong quá trình sản xuất, quản lý, tổ chức, các công tác tiếp cận thị trường,. và các nhân tố bên ngoài, đó là những nhân tố mang tính chất khách quan như tác động của thể chế, luật pháp, tình hình kinh tế chính trị trong và ngoài nước, các yếu tố về công nghệ, văn hoá, xã hội,… Ngoài ra hoạt động xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng chịu tác động bởi các quy luật như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh,… Hoạt động kinh doanh có những đặc trưng sau: Một là hoạt động kinh doanh phải do một chủ thể thực hiện được gọi là chủ thể kinh doanh.
Chủ thể kinh doanh có thể là doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp cổ phần và các loại hình doanh nghiệp khác. Hai là hoạt động kinh doanh phải gắn với thị trường. Thị trường kinh doanh là một hệ thống bao gồm khách hàng sử dụng, nhà cung cấp, mối quan hệ cung cầu của họ SV: Lê Thị Hằng Ly Lớp: K17TCA Khóa luận tốt nghiệp 4 GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Hiệp tác động qua lại để xác định giá cả, số lượng và chất lượng sản phẩm dịch vụ.
Ba là hoạt động kinh doanh phải gắn với sự vận động của đồng tiền. Các doanh nghiệp có trong tay nguồn vốn cần phải biết cách sử dụng nguồn vốn đó để dòng tiền quay vòng không ngừng. Bốn là mục đích chủ yếu của hoạt động kinh doanh là lợi nhuận. Khái niệm hiệu quả sản xuất kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp luôn phải không ngừng xác định cho mình chiến lược kinh doanh với từng giai đoạn phù hợp với sự thay đổi của môi trường kinh doanh.
Muốn vậy, các doanh nghiệp cần phải biết mức độ hiệu quả của hoạt động sản xuất kinh doanh rồi từ đó đánh giá mức độ sử dụng hợp lý các nguồn lực và mối liên hệ giữa kết quả đạt được so với chi phí đầu vào. Theo chủ nghĩa duy vật biện chứng của Mác – Lênin thì các sự vật, hiện tượng không ở trạng thái tĩnh mà luôn biến đổi, vận động, tính hiệu quả cũng không nằm ngoài quy luật này. Hiệu quả sản xuất kinh doanh vừa là phạm trù cụ thể vừa là một phạm trù trừu tượng. Cụ thể ở chỗ trong công tác quản lý thì phải định thành các con số để tính toán, so sánh.
Trừu tượng ở chỗ nó được định tính thành mức độ quan trọng hoặc vai trò của nó trong lĩnh vực kinh doanh. Quan điểm này được cho là bám sát mục tiêu của nền sản xuất xã hội chủ nghĩa là không ngừng nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân lao động. Bên cạnh đó cũng có nhiều nhà kinh tế học, nhà nghiên cứu nổi tiếng đưa ra định nghĩa về hiệu quả sản xuất kinh doanh: Nhà kinh tế học Adam Smith cho rằng: "Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hoá". Như vậy, hiệu quả được đồng nghĩa với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh, có thể do tăng chi phí mở rộng sử dụng nguồn lực sản xuất.
Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này doanh nghiệp cũng đạt hiệu quả. Một quan điểm khác của nhà kinh tế học Manfred Kuhn cho rằng: "Hiệu quả kinh doanh là tỷ lệ so sánh tương đối giữa kết quả và chi phí để đạt được kết quả đó. Ưu điểm của quan điểm này là phản ánh được mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên chưa biểu hiện được tương quan về lượng và chất giữa kết quả và SV: Lê Thị Hằng Ly Lớp: K17TCA Khóa luận tốt nghiệp 5 GVHD: ThS.
Nguyễn Hồng Hiệp chưa phản ánh được hết mức độ chặt chẽ của mối liên hệ này. Nhà kinh tế học người Mỹ, Peter Samuelson cho rằng: “ Hiệu quả sản xuất diễn ra khi xã hội không thể tăng sản lượng một loại hàng hoá mà không cắt giảm sản lượng một loại hàng hoá khác. Một nền kinh tế có hiệu quả nằm trên đường giới hạn khả năng sản xuất của nó”. Theo quan điểm này thì hiệu quả sản xuất kinh doanh chính là sự phân bổ có hiệu quả các nguồn lực của nền sản xuất xã hội, nó xem xét hiệu quả dưới góc độ nền kinh tế quốc dân.
Việc phân bổ các nguồn lực kinh tế để có thể tận dụng triệt để mọi nguồn nhân lực trên đường giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho nền kinh tế có hiệu quả hay nói cách khách nền kinh tế đạt được hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên quan điểm này được cho là thuần lý tưởng do thực tế, rất khó để đạt được trạng thái hiệu quả cao nhất này. Từ các quan điểm trên có thể hiểu một cách khái quát hiệu quả kinh doanh là phạm trù phản ánh trình độ tận dụng các nguồn lực (nhân tài, vật lực, tiền vốn.) để đạt được mục tiêu xác định. Trình độ tận dụng các nguồn lực chỉ có thể được đánh giá trong mối quan hệ với kết quả tạo ra để xem xét xem với mỗi sự hao phí nguồn lực xác định có thể tạo ra ở mức độ nào.
Vì vậy, có thể mô tả hiệu quả kinh doanh bằng công thức chung nhất sau đây: H= Trong đó: H: hiệu quả K: kết quả đạt được C: hao phí nguồn lực cần thiết gắn với kết quả đó. Thông qua công thức trên ta có thể biết được với một đồng vốn đưa vào sản xuất có thể thu được bao nhiêu đồng thu nhập. Nó cho ta thấy hiệu quả kinh tế không chỉ với lao động vật hoá mà còn với lao động sống cũng như trình độ quản lý tổ chức của ngành nói chung và của doanh nghiệp nói riêng. Vai trò của hiệu quả sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp Như đã nói ở trên, mục tiêu cuối cùng của các doanh nghiệp là tối đa hoá lợi nhuận trên cơ sở nguồn lực sẵn có.
Để thực hiện được mục tiêu này các nhà quản trị phải sử dụng nhiều phương pháp và công cụ khác nhau. Tuy nhiên hiệu quả sản xuất SV: Lê Thị Hằng Ly Lớp: K17TCA Khóa luận tốt nghiệp 6 GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Hiệp kinh doanh là công cụ hữu hiệu nhất để các nhà quản trị thực hiện chức năng của mình. Thông qua việc xác định hiệu quả sản xuất kinh doanh các nhà quản trị có thể kiểm tra, đánh giá tính hiệu quả của việc sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp (hiệu quả hay không hiệu quả, hiệu quả ở mức độ nào), ngoài ra còn có thể tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình hoạt động từ đó đưa ra các giải pháp điều chỉnh thích hợp, tiến gần hơn tới mục tiêu đã đề ra.
Bên cạnh đó, các nhà quản trị còn coi hiệu quả kinh tế như một nhiệm vụ, mục tiêu để thực hiện. Bởi với các nhà quản trị, khi nói đến hoạt động sản xuất kinh doanh thì họ luôn quan tâm đến tính hiệu quả. Do vậy hiệu quả sản xuất kinh doanh vừa là mục tiêu vừa là công cụ hữu ích của các nhà quản trị kinh doanh. PHÂN LOẠI HIỆU QUẢ SẢN XUẤT KINH DOANH Thực tiễn cho thấy có nhiều cách phân loại hiệu quả sản xuất kinh doanh, mỗi cách khác nhau dựa trên những tiêu thức và mục đích khác nhau.
Để tạo điều kiện cho các doanh nghiệp phân tích và đánh giá hiệu quả ta có cách phân loại sau: 1. Căn cứ vào mục tiêu hoạt động kinh doanh Hiệu quả sản xuất kinh doanh gồm hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội Hiệu quả kinh tế: Hiệu quả kinh tế phản ánh trình độ tận dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu kinh tế trong một thời kì nào đó. Hiệu quả kinh tế thường được nghiên cứu dưới góc độ vi mô. Trong đó các mục tiêu kinh tế chủ yếu như tốc độ tăng trưởng kinh doanh hay tổng sản phẩm sản xuất, tiêu thụ, lợi nhuận thu được trong một kì.
Hiệu quả xã hội: Hiệu quả xã hội là những lợi ích và đóng góp của doanh nghiệp đối với sự phát triển của xã hội thông qua quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của chính nó. Các hiệu quả xã hội doanh nghiệp có thể đóng góp thường là giải quyết công ăn việc làm; xây dựng cơ sở hạ tầng; nâng cao phúc lợi xã hội, mức sống, đời sống tinh thần cho người lao động; đảm bảo và nâng cao sức khoẻ cho người lao động; cải thiện điều kiện lao động và vệ sinh môi trường;…. Hiệu quả xã hội thường được SV: Lê Thị Hằng Ly Lớp: K17TCA Khóa luận tốt nghiệp 7 GVHD: ThS. Nguyễn Hồng Hiệp đánh giá dưới góc độ vĩ mô.
Căn cứ vào phạm vi phản ánh nguồn lực sản xuất Trong hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp tồn tại rất nhiều loại chi phí như chi phí sản xuất, chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp…. và mỗi khoản mục lại được phân tích thành các loại chi phí chi tiết hơn. Do vậy khi đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh cần đánh giá tác động tổng thể của các loại chi phí cũng như tác động của từng loại chi phí. Theo đó hiệu quả kinh doanh được phân chia ra làm hiệu quả tổng hợp và hiệu quả từng lĩnh vực: Hiệu quả tổng hợp Hiệu quả tổng hợp phản ánh trình độ tận dụng mọi nguồn lực để thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp hoặc từng bộ phận của nó.
Hiệu quả tổng hợp cho phép đánh giá khái quát tính hiệu quả của toàn doanh nghiệp trong một thời kì nhất định.