Mở đầu Phần 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài Phần 3: Đặc điểm địa bàn và Phương pháp nghiên cứu Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Phần 5: Kết luận và kiến nghị 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XỔ SỐ VÀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH XSKT 2. Khái niệm, bản chất và vai trò hoạt động kinh doanh xổ số kiến thiết 2.
Khái niệm về hoạt động kinh doanh xổ số kiến thiết Xổ số là hình thức giải trí đã phát triển từ lâu trong cuộc sống con người và đã trở thành một ngành kinh doanh rất hấp dẫn. Xổ số ở các nước trên thế giới đã và đang có những thay đổi rất nhanh cùng với sự tăng lên của nhu cầu dân cư, sự tăng trưởng kinh tế và phát triển của khoa học kỹ thuật. Nhu cầu vui chơi giải trí bằng cách thử vận may của một bộ phận trong xã hội đã tạo ra cầu của thị trường xổ số. Đáp ứng cầu, các tổ chức, công ty đã đưa ra rất nhiều hình thức xổ số khác nhau, tạo ra sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động xổ số.
Trong lịch sử phát triển ở các nước trên thế giới; khi xuất hiện nhu cầu này của con người, nếu các tổ chức và nhà nước không có các biện pháp đáp ứng phù hợp thì các hoạt động ngầm (bất hợp pháp) thậm chí là các tập đoàn tội phạm sẽ xuất hiện để thoả mãn nhu cầu của đời sống và các thế lực ngầm này sẽ kiếm được siêu lợi nhuận. Rõ ràng, khi được Nhà nước có chính sách và biện pháp quản lý phù hợp, người dân sẽ tin tưởng hơn vào các hình thức sản phẩm xổ số, có thái độ tiếp cận với xổ số một cách hào hứng và tin tưởng hơn. Ở nước ta, hoạt động XSKT của Nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hoà có từ năm 1962. XSKT cũng là một hình thức xổ số nhưng có mục đích rõ rệt là thông qua hình thức vui chơi có thưởng, đáp ứng nhu cầu của các tầng lớp dân cư tự nguyện tham gia, đồng thời tiền tích luỹ từ kinh doanh xổ số được Nhà nước thu về và sử dụng vào việc xây dựng các công trình phúc lợi công cộng.
Tuy nhiên, trên thực tế, dựa vào những mặt tích cực của XSKT, một số người đã lợi dụng để kinh doanh trái phép hình thức “số đề” nhằm làm giàu bất hợp pháp cho cá nhân. Một bộ phận đáng kể quần chúng có nhu cầu thử vận may, giải trí đã bị thu hút sang hình thức số đề. Tạm thời, hình thức số đề hấp dẫn hơn XSKT vì nó có nhiều ưu thế hơn về dịch vụ và không phải nộp thuế. Do đó, XSKT có xu hướng bị ảnh hưởng rất lớn vì bị số đề lấn át[1].
Thực tế, xổ số là một hình thức vui chơi vừa mang tính văn hoá, xã hội vừa có mục tiêu kinh tế của nhiều quốc gia trên thế giới. Xổ số là một trò chơi phát sinh và tồn tại khách quan, xuất phát từ nhu cầu giải trí, thử vận may của 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com con người. Xổ số và cờ bạc là hai khái niệm khác nhau, tuy nhiên ranh giới giữa xổ số và cờ bạc là rất mong manh. Cờ bạc xét đến cùng thuần tuý là cuộc chơi đỏ đen, mang tính may rủi là chính.
Mặc dù vậy, nó vẫn là nỗi đam mê của nhiều người, biết đánh bạc là không tốt, có thể khuynh gia bại sản, song do lòng ham muốn cờ bạc, người ta vẫn dấn thân. Đối với xổ số, nếu được Nhà nước tổ chức hoặc quản lý theo phương châm “ích nước lợi nhà” thì nó có định hướng lành mạnh rõ ràng. Ngược lại, nếu quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực xổ số kém thì nó trở thành người bạn đồng hành với nạn cờ bạc, số đề. Ở nước ta, XSKT do đơn vị ngành Tài chính chịu trách nhiệm tổ chức và chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước.
XSKT không chỉ là một loại hình hoạt động tài chính mà còn có tác động xã hội rất cao. Do đó, hoạt động XSKT không thể mang tính chất kinh doanh đơn thuần chỉ nhằm thu lợi nhuận mà còn được sử dụng như một biện pháp điều tiết thu nhập. Tuy nhiên, ở mỗi xã hội khác nhau thì mục đích và bản chất của XSKT cũng khác nhau; do đó có nhiều nhận thức và quan niệm khác nhau về xổ số nói chung và XSKT nói riêng. Sau khi giành được độc lập, nước Việt Nam dân chủ cộng hoà ra đời (1945), Nhà nước ta đã ban hành các Nghị định 258-TC ngày 12/3/1946, 375-TC ngày 15/5/1946, 381-TC ngày 21/5/1946 về việc tổ chức phát hành XSKT để phục vụ nhân dân vui chơi giải trí lành mạnh và đóng góp xây dựng đất nước.
Với bản chất Nhà nước ta là Nhà nước của dân, vì dân, khác về bản chất với Nhà nước của chế độ Thực dân phong kiến trước đó, nên mục đích hoạt động và bản chất của xổ số cũng hoàn toàn khác với xổ số Đông Dương trước đó. Ngay từ năm 1946, Nhà nước ta cho phép tổ chức hoạt động xổ số nhưng cũng yêu cầu phải phân biệt rõ giữa xổ số với các hình thức cờ bạc. Để chống các hình thức cờ bạc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 166 ngày 14/4/1948 yêu cầu xử lý nghiêm tội đánh bạc. Trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp, do nhiều khó khăn, nên Nhà nước cũng chưa tổ chức được hoạt động xổ số.
Hoà bình lập lại (1954), miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng đất nước, đầu năm 1962, Chính phủ ban hành Nghị định số 31/NĐ-CP ngày 26/2/1962 về việc cho phép một số tỉnh, thành phố ở miền Bắc tổ chức phát hành xổ số và Hà Nội là đơn vị đầu tiên tổ chức phát hành xổ số. Xổ số ở nước ta có tên là XSKT từ đó cho đến nay, và có 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thể nói rằng, chỉ từ năm 1962, khái niệm ban đầu về xổ số ở nước ta mới hình thành và phát triển[2]. Xét về hình thức hoạt động, XSKT của nước ta không có sự khác biệt nhiều so với hoạt động xổ số của các nước trên thế giới, đều xuất phát từ trò chơi dân gian, đoán chữ, đoán số nâng dần lên thành hình thức vui chơi có thưởng và được đặt một tên gọi riêng là xổ số. Tuy nhiên, xét về phương thức tổ chức hoạt động lại có sự khác biệt rất lớn.
ở các nước trên thế giới chủ thể tổ chức hoạt động xổ số có thế là Nhà nước, tổ chức đoàn thể, thậm chí là cá nhân. Họ tổ chức hoạt động xổ số với mục đích kinh doanh, tìm kiếm lợi nhuận để phục vụ lợi ích riêng của các chủ thể đứng ra tổ chức hoạt động xổ số. Cho nên, ở các nước trên thế giới, tên gọi xổ số chỉ bao hàm một hình thức kinh doanh trò chơi có thưởng tương tự như các hình thức kinh doanh thuộc lĩnh vực khác, đồng thời hoạt động xổ số này ngày càng được các nhà tổ chức thương mại hoá một cách mạnh mẽ trên thị trường để tìm kiếm được nhiều lợi nhuận và lợi nhuận này thuộc về các nhà tổ chức xổ số. Do đó, tên gọi xổ số thực chất là một tên gọi thông thường của một loại hàng hoá dịch vụ chứ không có đặc thù gì về bản chất và mục đích hoạt động.
Trong khi đó, ở nước ta, hoạt động xổ số do Nhà nước độc quyền tổ chức quản lý (Nhà nước ở đây bao gồm các cơ quan đơn vị được Nhà nước uỷ quyền và giao nhiệm vụ thực hiện tổ chức phát hành và quản lý hoạt động xổ số). Xuất phát từ nhu cầu tự nhiên của xã hội đòi hỏi cần phải có một hoạt động để đáp ứng nhu cầu vui chơi giải trí của các tầng lớp nhân dân, đồng thời có thêm nguồn vốn để góp phần phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương, Nhà nước đã tổ chức hoạt động xổ số và đặt tên cho nó là XSKT [1]. Như vậy hoạt động XSKT do Nhà nước ta tổ chức ra là do dân, vì dân và phục vụ lợi ích chung của nhân dân. Cho nên, để phân biệt với hoạt động xổ số của chế độ cũ, chế độ thực dân, phong kiến, tư bản, Nhà nước ta xác định hoạt động XSKT đã hàm chứa đầy đủ mục đích ý nghĩa và bản chất tốt đẹp của chế độ dân chủ, nhân dân.
Đây là một hoạt động “vừa ích nước, vừa lợi nhà”, có ý nghĩa về kinh tế, xã hội sâu sắc và được coi là một hoạt động kinh doanh có tính chất đặc thù, gắn liền với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. Thực chất hoạt động XSKT là hình thức động viên một phần thu nhập của các tầng lớp trong xã hội để phục vụ cho yêu cầu phúc lợi xã hội của cộng đồng. Hoạt động XSKT có tính kích thích và nhạy cảm đối với các tầng lớp dân cư, nó gắn liền và tác động cả hai mặt tích cực 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com và tiêu cực nhiều hay ít tới xã hội tuỳ theo cách thức quản lý nhà nước đối với hoạt động này như thế nào. XSKT đã có những đóng góp đáng kể cho ngân sách nhà nước.
Tuy nhiên, từ những năm 80 của thế kỷ trước, nhất là thập niên 90, nạn số đề phát triển mạnh bám theo hoạt động XSKT, trong xã hội đã có những quan điểm đánh giá sai về XSKT. Một số người cho rằng, hình như hoạt động của XSKT chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân và không được quản lý chặt chẽ nên đã để tệ nạn số đề lợi dụng. Thậm chí, đã có những ý kiến cực đoan cho rằng “Xổ số là cờ bạc”, “Xổ số là trò chơi đỏ đen”. Cũng có cả những ý kiến cho rằng số đề là đứa con quái thai của XSKT.
Phải khẳng định rằng XSKT không đẻ ra số đề. “Đề” là một trò chơi dân gian có trước XSKT. Mấy chục năm gần đây XSKT mới xuất hiện. Nhưng hoạt động của XSKT đã bị số đề lợi dụng.
Tuy nhiên, sự việc nào cũng có hai mặt. Mặt chưa đạt của XSKT là chưa làm cho người mua nhận thức được ý nghĩa xây dựng đích thực của XSKT mà còn tư tưởng cờ bạc, ham mê được thua. Việc còn có người ham mê cờ bạc như vậy là một tồn tại thực tế của xã hội.