Chương 1: Lý luận chung về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Chương 2: Thực trạng hiệu quả hoạt động kinh doanh tại Tổng công ty cổ phần Bia-Rƣợu-Nƣớc giải khát Hà Nội. Chương 3: Các giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh tại Tổng công ty cổ phần Bia-Rƣợu-Nƣớc giải khát Hà Nội. 3 CHƢƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ DOANH NGHIỆP VÀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm doanh nghiệp và hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Doanh nghiệp là một tổ chức kinh tế thực hiện hoạt động sản xuất, cung ứng hàng hóa cho ngƣời tiêu dùng qua thị trƣờng nhằm mục đích sinh lời.
Theo luật doanh nghiệp Việt Nam: doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, đƣợc đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh-tức là thực hiện một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình đầu tƣ, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trƣờng nhằm mục đích sinh lời. Hoạt động kinh doanh là hoạt động tạo ra doanh thu và lợi nhuận chủ yếu cho doanh nghiệp. Quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là quá trình kết hợp các yếu tố đầu vào nhƣ nhà xƣởng, thiết bị, nguyên vật liệu… và sức lao động để tạo ra yếu tố đầu ra là hàng hóa và tiêu thụ hàng hóa đó để thu lợi nhuận. Hoạt động kinh doanh có những đặc trƣng sau: - Hoạt động kinh doanh phải do một chủ thể thực hiện đƣợc gọi là chủ thể kinh doanh.
Chủ thể kinh doanh có thể là doanh nghiệp nhà nƣớc, doanh nghiệp cổ phần và các loại hình doanh nghiệp khác. - Hoạt động kinh doanh phải gắn với thị trƣờng. Thị trƣờng kinh doanh phải đƣợc hiểu theo nghĩa rộng là một hệ thống bao gồm khách hàng sử dụng, các nhà cung 4 cấp, mối quan hệ cung cầu của họ tác động qua lại để xác định giá cả, số lƣợng và chất lƣợng sản phẩm dịch vụ. - Hoạt động kinh doanh phải gắn với sự vận động của đồng tiền.
Các doanh nghiệp không chỉ có vốn mà còn cần phải biết cách thực hiện vận động đồng vốn đó không ngừng. - Mục đích chủ yếu của hoạt động kinh doanh là sinh lời-lợi nhuận.2 Các quan điểm về hiệu quả kinh doanh Sự phát triển của lịch sử và góc độ nghiên cứu từ nhiều lĩnh vực khoa học xuất hiện các khái niệm khác nhau về hiệu quả kinh doanh. a) Quan điểm thứ nhất theo nhà kinh tế học người Anh Adam-Smith Theo Adam-Smith: “Hiệu quả hoạt động kinh doanh là kết quả đạt được trong hoạt động kinh doanh, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa”. Ở đây hiệu quả đƣợc đồng nhất với chỉ tiêu phản ánh kết quả hoạt động kinh doanh.
Với cách tiếp cận này khó giải thích kết quả kinh doanh có thể tăng do tăng chi phí mở rộng sử dụng các nguồn lực sản xuất. Nếu cùng một kết quả có hai mức chi phí khác nhau thì theo quan điểm này chúng cùng có hiệu quả. b) Quan điểm thứ hai Nhiều nhà quản trị quan điểm hiệu quả đƣợc xác định bởi tỷ số giữa kết quả đạt đƣợc và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó. Theo Manfred Kuhn: “Tính hiệu quả được xác định bằng cách lấy kết quả tính theo đơn vị giá trị chia cho chi phí kinh doanh”.
5 Có thể mô tả hiệu quả bằng công thức nhƣ sau: H=K/C Trong đó H: Hiệu quả K: Kết quả đạt đƣợc C: Hao phí nguồn lực cần thiết gắn với kết quả đó Nhƣ vậy, hiệu quả kinh doanh phản ánh mặt chất lƣợng hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, còn kết quả kinh doanh (doanh thu, lợi nhuận) phản ánh mặt số lƣợng của hoạt động kinh doanh. Ƣu điểm của quan điểm này là phản ánh đƣợc mối quan hệ bản chất của hiệu quả kinh tế, đã gắn với toàn bộ chi phí, coi hiệu quả kinh doanh là sự phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình kinh doanh. Tuy nhiên, quan điểm này vẫn chƣa biểu hiện đƣợc mối tƣơng quan giữa chất và lƣợng của kết quả và mức chặt chẽ của mối liên hệ này. c) Quan điểm thứ ba Đây là quan điểm về hiệu quả đƣợc trình bày trong giáo trình Kinh tế học của P.Nordhmas: “Hiệu quả sản xuất diễn ra khi sản xuất không thể tăng sản lượng một loại hàng hóa mà không cắt giảm sản xuất của một loại hàng hóa khác.
Một nền kinh tế hiệu quả nằm trên đường giới hạn năng suất của nó”. Đứng dƣới góc độ doanh nghiệp, thực chất quan điểm này đã đề cập đến vấn đề phân bổ có hiệu quả các nguồn lực trong doanh nghiệp. Trên giác độ này rõ ràng phân bổ các nguồn lực kinh tế sao cho đạt đƣợc việc sử dụng mọi nguồn lực trên đƣờng giới hạn khả năng sản xuất sẽ làm cho kinh doanh có hiệu quả. Xét trên phƣơng diện lý thuyết thì đây là mức hiệu quả cao nhất mà nền kinh tế có thể đạt đƣợc nhƣng không phải lúc nào điều này cũng trở thành hiện thực.
Để đạt đƣợc mức hiệu quả này sẽ cần rất nhiều điều kiện, trong đó đòi hỏi phải dự báo và quyết định đầu tƣ sản xuất theo quy mô phù hợp với cầu thị trƣờng.3 Bản chất của hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ánh mặt chất lƣợng của hoạt động kinh doanh, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sản xuất (lao động, máy móc thiết bị, nguyên liệu, tiền vốn) để đạt được kết quả cao nhất với chi phí thấp nhất trong quá trình tiến hành các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Để hiểu rõ bản chất của phạm trù hiệu quả kinh doanh cần phân biệt rõ ranh giới giữa hai phạm trù hiệu quả và kết quả. Đây là hai phạm trù khác nhau nhƣng có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Bất kỳ hoạt động nào của con ngƣời-hoạt động nói chung và hoạt động kinh doanh nói riêng đều mong muốn đạt đƣợc kết quả hữu ích nào đó.
Kết quả kinh doanh là phạm trù phản ánh những cái thu đƣợc sau một quá trình kinh doanh hay một khoảng thời gian kinh doanh nào đó. Kết quả bao giờ cũng là mục tiêu của doanh nghiệp, có thể đƣợc biểu hiện bằng đơn vị hiện vật hoặc đơn vị giá trị. Các đơn vị hiện vật cụ thể đƣợc sử dụng tùy thuộc vào đặc trƣng của sản phẩm mà quá trình kinh doanh tạo ra, nó có thể là tấn, tạ, kg, m2, m3, lít… Các đơn vị giá trị có thể là đồng, triệu đồng, ngoại tệ… Kết quả cũng có thể phản ánh mặt chất lƣợng của quá trình sản xuất kinh doanh hoàn toàn định tính nhƣ uy tín, danh tiếng của doanh nghiệp, chất lƣợng sản phẩm… Kết quả đạt đƣợc trong kinh doanh mà cụ thể là kết quả trong lĩnh vực phân phối, sản xuất, lƣu thông mới chỉ đáp ứng đƣợc phần nào yêu cầu tiêu dùng của cá nhân và toàn xã hội. Tuy nhiên, kết quả tạo ra đƣợc ở mức nào, với mức giá nào mới là vấn đề cần xem xét vì nó phản ánh mặt chất lƣợng của hoạt động tạo ra kết quả.
Mặt khác, nhu cầu tiêu dùng của con ngƣời bao giờ cũng lớn hơn khả năng tạo ra sản phẩm của họ. Bởi vậy, con ngƣời quan tâm tới việc làm sao với khả năng hiện có lại làm ra đƣợc nhiều sản phẩm nhất. Từ đó, nảy sinh vấn đề phải xem xét, lựa chọn cách nào để đạt đƣợc kết 7 quả lớn nhất. Chính vì thế, khi đánh giá hoạt động kinh doanh không chỉ dừng lại ở việc đánh giá kết quả mà còn đánh giá chất lƣợng hoạt động kinh doanh để tạo ra kết quả đó, tức là đánh giá hiệu quả kinh doanh.
Nhƣ vậy, hiệu quả kinh doanh phải là một đại lượng so sánh: so sánh giữa đầu vào với đầu ra, so sánh giữa chi phí kinh doanh bỏ ra với kết quả kinh doanh thu đƣợc… Đứng trên góc độ xã hội, chi phí xem xét phải là chi phí xã hội do có sự kết hợp của các yếu tố lao động, tƣ liệu lao động và đối tƣợng lao động theo một tƣơng quan cả về số lƣợng và chất lƣợng trong quá trình kinh doanh để tạo ra sản phẩm, dịch vụ đủ tiêu chuẩn cho tiêu dùng. Cũng nhƣ vậy, kết quả thu đƣợc phải là một kết quả tốt, kết quả có ích. Từ đó có thể khẳng định rằng: bản chất của hiệu quả kinh doanh chính là hiệu quả của lao động xã hội đƣợc xác định bằng so sánh lƣợng kết quả hữu ích cuối cùng thu đƣợc với lƣợng hao phí lao động xã hội. Thƣớc đo của hiệu quả kinh doanh là sự tiết kiệm hao phí lao động xã hội và tiêu chuẩn của nó là việc tối đa hóa kết quả hay tối thiểu hóa chi phí dựa trên điều kiện nguồn tài lực sẵn có.
Về thực chất, hiệu quả kinh doanh là biểu hiện của việc kết hợp theo một tƣơng quan xác định cả về lƣợng và về chất của các yếu tố cấu thành quá trình kinh doanh: lao động, tƣ liệu lao động và đối tƣợng lao động. Vì thế, có thể nói, doanh nghiệp chỉ có thể đạt đƣợc hiệu quả kinh doanh khi và chỉ khi các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh đƣợc sử dụng có hiệu quả. Đồng thời, khi phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh cần phải xem xét một cách toàn diện cả về thời gian và không gian trong mối quan hệ với hiệu quả chung của toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Về thời gian, hiệu quả hoạt động kinh doanh trong từng giai đoạn, từng thời kỳ không đƣợc làm giảm sút hiệu quả các giai đoạn, các thời kỳ hoạt động kinh doanh tiếp theo, không vì lợi ích trƣớc mắt mà quên đi lợi ích lâu dài.
8 Về không gian, hiệu quả hoạt động kinh doanh chỉ có thể coi là đạt đƣợc một cách toàn diện khi hoạt động của các bộ phận, các đơn vị mang lại hiệu quả và không ảnh hƣởng đến hiệu quả chung. Về định lượng, hiệu quả hoạt động kinh doanh phải đƣợc thể hiện ở mối tƣơng quan giữa thu và chi theo hƣớng tăng thu giảm chi phí. Điều này có nghĩa là tiết kiệm đến mức tối đa chi phí kinh doanh mà thực chất là tiết kiệm hao phí thời gian lao động (lao động sống và lao động vật hóa) để tạo đƣợc một đơn vị sản phẩm. Đồng thời với khả năng sẵn sàng làm ra nhiều sản phẩm, dịch vụ có ích nhất.