CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH 1. Khái quát chung về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp 1. Khái niệm hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình kinh doanh của mỗi doanh nghiệp. Doanh nghiệp chỉ có thể đạt được hiệu quả kinh doanh cao khi việc sử dụng các yếu tố cơ bản của quá trình kinh doanh có hiệu quả.
Tùy theo các góc độ nghiên cứu mà các nhà kinh tế có thể đưa ra các định nghĩa khác nhau về hiệu quả kinh doanh. Sau đây là một số định nghĩa tiêu biểu: Thứ nhất, hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn nhân tài, vật lực của doanh nghiệp để đạt được kết quả cao nhất trong quá trình kinh doanh với tổng chi phí thấp nhất. Thứ hai, hiệu quả kinh doanh phản ánh chất lượng của hoạt động và được xác định bằng so sánh kết quả thu được và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Từ hai định nghĩa trên về hiệu quả kinh doanh có thể rút ra khái niệm về hiệu quả kinh doanh” Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế biểu hiện sự tập trung của sự phát triển đó trong quá trình tái sản xuất nhằm thực hiện mục tiêu kinh doanh”.
Hiệu quả kinh doanh cũng có thể được nhìn nhận một cách toàn diện trên cả hai mặt định lượng và định tính. Về mặt định lượng, hiệu quả kinh doanh là biểu hiện mối quan hệ tương quan giữa kết quả thu về và chi phí bỏ ra để có được kết quả đó hay là mối quan hệ tương quan giữa kết quả đầu ra và yếu tố đầu vào. Hiệu quả này chỉ đạt được khi kết quả đầu ra lớn hơn yếu tố đầu vào hay chi phí bỏ ra để có được kết quả đó. Về mặt định tính, hiệu quả kinh doanh phản ánh sự cố gắng, nỗ lực, trình độ quản lý của mỗi khâu, mỗi cấp trong hệ thống và sự gắn bó trong việc giải quyết những yêu cầu và mục tiêu đề ra.
Công thức tính: 𝑲 H= 𝑪 -3- Trong đó: H là hiệu quả kinh doanh K là kết quả đạt được C là hao phí nguồn lực gắn với hiệu quả đó Ý nghĩa: Hiệu quả kinh doanh là thước đo ngày càng trở nên quan trọng của sự tăng trưởng kinh tế và là chỗ dựa cơ bản để đánh giá việc thực hiện mục tiêu kinh tế của doanh nghiệp trong từng thời kỳ. Hệ số này càng cao thể hiện hoạt động kinh doanh của Công ty càng hiệu quả. Bản chất của hiệu quả kinh doanh Bản chất của hiệu quả kinh doanh là nâng cao nâng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội. Đây là hai mặt có mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh doanh.
Chính việc khan hiếm nguồn lực, việc sử dụng chúng có tính chất cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng cao của xã hội, đặt ra yêu cầu khai thác, tận dụng triệt để và tiết kiệm các nguồn lực. Để đạt được mục tiêu kinh doanh các doanh nghiệp buộc phải chú trọng tới các điều kiện nội tại, phát huy năng lực, hiệu lực của các yếu tó sản xuất và tiết kiệm mọi chi phí. Vì vậy, yêu cầu của việc nâng cao hiệu quả kinh doanh là phải đạt kết quả tối đa với chi phí tối thiểu, hay là phải đạt kết quả tối đa với chi phí nhất định hoặc ngược lại đạt kết quả nhất định với chi phí tối thiểu. Chi phí ở đây được hiểu theo nghĩa rộng là chi phí tạo ra nguồn lực và chi phí sử dụng nguồn lực, đồng thời bao gồm cả chi phí cơ hội.
Chi phí cơ hội là giá trị của việc lựa chọn cơ hội tốt nhất và bỏ qua nhiều cơ hội khác, hay là giá trị hy sinh công việc kinh doanh khác để thực hiện hoạt động kinh doanh này. Cách tính như vậy sẽ khuyến khích các nhà kinh doanh lựa chọn phương án kinh doanh tốt nhất, các mặt hàng sản xuất có hiệu quả hơn. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Các yếu tố kinh tế vĩ mô Bao gồm các yếu tố như tốc độ tăng trưởng và sự ổn định của nền kinh tế, sức mạnh, sự ổn định giá cả, tiền tệ, lạm phát, tỷ giá hối đoái, cán cân thương mại,… tất cả các yếu tố này đều ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Những biến động của các yếu tố kinh tế có thể tạo ra cơ hội và cả những thách thức với doanh nghiệp.
Để đảm bảo thành công các doanh nghiệp cần phải theo dõi, phân tích, dự báo biến động -4- của từng yếu tố để đưa ra giải pháp, các chính sách tương ứng từng thời điểm cụ thể. Các yếu tố kinh tế vĩ mô tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp trên nhiều phương diện khác nhau: Tốc độ tăng trưởng kinh tế, lãi suất, tỷ giá hối đoái, lạm phát, giá trị đồng nội tệ giảm… Các yếu tố thể chế, pháp luật Gồm các yếu tố chính sách của Chính phủ, hệ thống pháp luật, xu hướng chính trị… các nhân tố này ngày càng ảnh hưởng lớn đến hoạt động của doanh nghiệp. Sự ổn định về chính trị, nhất quán về quan điểm, chính sách luôn là yếu tố hấp dẫn các nhà đầu tư. Trong xu thế toàn cầu hiện nay, mối liên hệ giữa chính trị và kinh doanh không chỉ trên bình diện quốc gia mà còn thể hiện trong quan hệ quốc tế.
Các yếu tố văn hóa xã hội Các yếu tố văn hóa xã hội ảnh hưởng sâu sắc đến hoạt động quản trị và kinh doanh của một doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần phải phân tích các yếu tố văn hóa, xã hội nhằm nhận biết các cơ hội và nguy cơ có thể xảy ra. Mỗi một sự thay đổi của các lực lượng văn hóa có thể tạo ra một ngành kinh doanh mới nhưng cũng có thể xóa đi một ngành kinh doanh. Môi trường văn hóa – xã hội bao gồm các nhân tố: điều kiện xã hội, phong tục tập quán, trình độ, lối sống của người dân, … đây là những yếu tố rất gần gũi và có ảnh hưởng trực tiếp hay gián tiếp đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Các yếu tố tự nhiên Các yếu tố tự nhiên có tác động rất lớn đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Về cơ bản thường tác động bất lợi đối với các hoạt động của doạnh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp sản xuất kinh doanh có liên quan đến tự nhiên như: sản xuất nông phẩm, thực phẩm theo mùa, kinh doanh khách sạn, du lịch, … Các yếu tố về công nghệ, cơ sở hạ tầng kỹ thuật Công nghệ, cơ sở hạ tầng vĩ mô ảnh hưởng mạnh mẽ đến quá trình sản xuất kinh doanh của tất cả các doanh nghiệp. Đây là tiền đề quan trọng để các doanh nghiệp có thể phát triển được công nghệ kỹ thuật của nội tại doanh nghiệp. Vì vậy, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và cách mạng công nghệ thông tin phải được Nhà nước chú trọng thực hiện.
Các yếu tố môi trường vi mô trong ngành -5- Khách hàng Quá trình quốc tế hóa đời sống đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới, trên mỗi quốc gia và tác động lớn đến tiêu chuẩn giá trị văn hóa cũng như phong cách sống của người dân trên toàn thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng. Nền kinh tế xã hội ngày càng phát triển, tốc độ tăng trưởng GDP cao, thu nhập người dân tăng lên, chất lượng cuộc sống tăng nên nhu cầu về hàng hóa, dịch vụ tăng lên. Môi trường cạnh tranh Môi trường cạnh tranh trong ngành càng trở nên khốc liệt hơn, nhất là khi Việt Nam chính thức tham gia vào WTO và ngày càng nhiều các doanh nghiệp nước ngoài tham gia kinh doanh trên thị trường Việt Nam. Môi trường cạnh tranh là một yếu tố giúp cho các doanh nghiệp phát triển để tăng thị phần và nâng cao lợi thế cạnh tranh cho mình.
Các yếu tố bên trong doanh nghiệp Quản trị doanh nghiệp và cơ cấu tổ chức Hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được chỉ đạo bởi bộ máy quản trị của doanh nghiệp. Tất cả mọi hoạt động của doanh nghiệp từ quyết định mặt hàng kinh doanh, kế hoạch sản xuất, quá trình sản xuất, huy động nhân sự, kế hoạch, chiến lược tiêu thụ sản phẩm, các kế hoạch mở rộng thị trường, các công việc kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh các quá trình trên, các biện pháp cạnh tranh, các nghĩa vụ với nhà nước,. của toàn bộ doanh nghiệp phụ thuộc vào vai trò điều hành của bộ máy quản trị. Bộ máy quản trị hợp lý, xây dựng một kế hoạch kinh doanh khoa học phù hợp với tình hình thực tế của doanh nghiệp, có sự phân công, năng động nhanh nhạy nắm bắt thị trường, tiếp cận thị trường bằng những chiến lược hợp lý.
Yếu tố quan trọng trong bộ máy quản trị bao gồm những con người tâm huyết với hoạt động của công ty sẽ đảm bảo cho các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp đạt hiệu quả cao. Cơ cấu tổ chức là sự sắp xếp các phòng ban, các chức vụ trong doanh nghiệp, sự sắp xếp này nếu hợp lý, khoa học, các thế mạnh của từng bộ phận và của từng cá nhân được phát huy tối đa thì hiệu quả công việc là lớn nhất. Không phải bất kỳ một doanh nghiệp nào cũng có cơ cấu tổ chức hợp lý và phát huy hiệu quả ngay, việc này cần đến một bộ máy quản trị có trình độ và khả năng kinh doanh, thành công trong cơ cấu tổ chức là thành công bước -6- đầu trong kế hoạch kinh doanh. Ngược lại nếu cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp bất hợp lý, có sự chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ không rõ ràng, các bộ phận hoạt động kém hiệu quả, không khí làm việc căng thẳng, cạnh tranh không lành mạnh, tinh thần trách nhiệm và ý thức xây dựng tổ chức bị hạn chế thì kết quả hoạt động kinh doanh sẽ không cao.
Chất lượng và trình độ lao động Ðội ngũ lao động là yếu tố quan trọng nhất tác động đến hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Hiệu quả của mỗi doanh nghiệp phụ thuộc lớn vào trình độ chuyên môn, khả năng lãnh đạo và điều hành của nhà quản lý, phụ thuộc vào tay nghề, kỹ năng, năng lực của đội ngũ lao động. Nếu không có sự phối hợp tốt của nhân lực thì các yếu tố khác như vốn, công nghệ khó có thể đem lại hiệu quả kinh doanh tốt.