MỞ ĐẦU 1. Sự cần thiết của vấn đề nghiên cứu Bảo vệ và phát triển rừng đang được Đảng và nhà nước đặc biệt quan tâm, vì rừng giữ vai trò rất quan trọng trong cuộc sống của chúng ta. Rừng được coi là lá phổi xanh của trái đất vì lá cây rừng hấp thụ CO2 và nhả ra khí O2 để duy trì sự sống của con người và những cá thể sống khác. Hơn nữa rừng còn bảo vệ môi trường sống của con người, bảo tồn các nguồn gen, bảo tồn đa dạng sinh học, hạn chế thiên tai, tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động sản xuất phát triển.
Rừng cung cấp các nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống con người và góp phần bảo tồn những nét văn hóa truyền thống, lịch sử của các cộng đồng… Biết được tầm quan trọng đó của rừng Đảng và nhà nước đã ban hành nhiều văn bản pháp luật và các chương trình, dự án nhằm bảo vệ và phát triển rừng, sự nỗ lực đó đã đạt được kết quả tương đối khả quan đó là độ che phủ của tán rừng tăng lên hàng năm. Tuy nhiên, chất lượng rừng vẫn ngày càng suy giảm do khai thác rừng quá mức cho phép, khai thác bất hợp pháp, chuyển đổi mục đích sử dụng rừng và đất rừng. Nguyên nhân chủ yếu là do công tác bảo vệ và phát triển rừng tại địa phương chưa đạt hiệu quả tích cực, các ưu đãi dành cho người quản lý, bảo vệ rừng chưa thực sự khuyến khích họ gìn giữ, bảo vệ tài nguyên rừng. Vì vậy, chủ thể nào được giao quản lý, bảo vệ và phát triển rừng cũng tìm cách nhanh chóng khai thác tài nguyên rừng.
Để giải quyết tình trạng trên chúng ta cần tìm kiếm các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ và phát triển rừng, sao cho phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, xã hội của từng vùng. Hà Giang là một tỉnh miền núi biên giới phía bắc của nước ta, Hà Giang có diện tích tự nhiên là 788.437 ha, trong đó diện tích rừng tự nhiên của tỉnh là 345.860 ha với nhiều sản vật quý hiếm: động vật có các loài gấu ngựa, sơn dương, voọc bạc má, gà lôi, đại bàng…; các loại gỗ: ngọc am, pơ mu, lát hoa, lát chun, đinh, nghiến, trò chỉ, thông đá…; các cây dược liệu như sa nhân, thảo h 2 quả, quế, huyền sâm, đỗ trọng… Rừng Hà Giang không những giữ vai trò bảo vệ môi trường sinh thái đầu nguồn cho vùng đồng bằng Bắc Bộ mà còn cung cấp những nguyên vật liệu phục vụ cho sản xuất công nghiệp, xây dựng, y tế và sẽ là những điểm du lịch sinh thái lý tưởng của tỉnh. Trong đó Liên Hiệp là một xã nằm ở khu vực vùng núi thấp thuộc huyện Bắc Quang tỉnh Hà Giang, xã Liên Hiệp có diện tích tự nhiên là 5.502,41ha, tổng diện tích đất lâm nghiệp là 4.483,44 ha, trong đó rừng sản xuất 2.391,72 ha, đất rừng phòng hộ 2. Trong những năm gần đây, do điều kiện kinh tế xã hội đang phát triển, được Đảng và nhà nước quan tâm xã đã áp dụng nhiều văn bản pháp luật, các chương trình dự án nhằm bảo vệ và phát triển rừng, sự nỗ lực đó đã đạt được hiệu quả tích cực là độ che phủ của tán rừng tăng lên hàng năm.
Tuy nhiên chất lượng rừng của xã vẫn ngày càng suy giảm, cấu trúc thiếu ổn định, khả năng cung cấp gỗ, tác dụng phòng hộ và bảo vệ môi trường chưa cao, nguyên nhân chủ yếu là do hiệu quả của công tác bảo vệ, phát triển rừng tại xã chưa đạt hiệu quả cao. Vì vậy, đề tài “Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ, phát triển rừng tại xã Liên Hiệp, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang” là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 1. Mục tiêu chung Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ và phát triển rừng góp phần nâng cao ý thức, trách nhiệm của cán bộ và người dân trong việc bảo vệ và phát triển rừng tại xã Liên Hiệp, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang.
Mục tiêu cụ thể - Nghiên cứu thực trạng công tác bảo vệ, phát triển rừng tại xã Liên Hiệp, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. - Tìm hiểu được những thuận lợi và khó khăn trong công tác bảo vệ và phát triển rừng tại xã Liên Hiệp, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ và phát triển rừng tại xã Liên Hiệp, huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Khóa luận có thể giúp sinh viên vận dụng được các kiến thức đã học vào thực tiễn.
- Khóa luận có thể là cơ sở khoa học cho việc nghiên cứu, đánh giá thực trạng tác động của chính sách và đề xuất các giải pháp thực hiện có hiệu quả các chính sách của nhà nước và địa phương về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng đối với người dân ở huyện Bắc Quang, tỉnh Hà Giang nói chung và người dân xã Liên Hiệp nói riêng. Ý nghĩa thực tiễn - Các kết quả nghiên cứu sẽ giúp cho các nhà quản lý của huyện Bắc Quang nói riêng, tỉnh Hà Giang nói chung và các địa phương khác có điều kiện tương tự có thể xây dựng các hoạt động trong công tác quản lý, bảo vệ và phát triển rừng một cách hiệu quả và phù hợp với người dân địa phương hơn trong thời gian tới. - Đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho địa phương trong quá trình thực hiện các công tác bảo vệ và phát triển rừng trong thời gian tới. h 4 PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Một số khái niệm về rừng Rừng là quần xã sinh vật, trong đó cây rừng là thành phần chủ yếu. Quần xã sinh vật phải có diện tích đủ lớn. Giữa quần xã sinh vật và môi trường, các thành phần trong quần xã sinh vật phải có mối quan hệ mật thiết để đảm bảo khác biệt giữa hoàn cảnh rừng và các hoàn cảnh khác [1]. Morozov đưa ra khái niệm: Rừng là một tổng thể cây gỗ, có mối liên hệ lẫn nhau, nó chiếm một phạm vi không gian nhất định ở mặt đất và trong khí quyển.
Rừng chiếm phần lớn bề mặt Trái Đất và là một bộ phận của cảnh quan địa lý. Tcachenco phát biểu: Rừng là một bộ phận của cảnh quan địa lý, trong đó bao gồm một tổng thể các cây gỗ, cây bụi, cây cỏ, động vật và vi sinh vật. Trong quá trình phát triển của mình chúng có mối quan hệ sinh học và ảnh hưởng lẫn nhau và với hoàn cảnh bên ngoài. Mê lê khôp cho rằng: Rừng là sự hình thành phức tạp của tự nhiên, là thành phần cơ bản của sinh quyển địa cầu[1].
Phân loại rừng - Rừng sản xuất: Là rừng được dùng chủ yếu trong sản xuất gỗ,lâm sản, đặc sản [1]. - Rừng đặc dụng: Là loại rừng được thành lập với mục đích chủ yếu để bảo tồn thiên nhiên, mẫu chuẩn hệ sinh thái rừng của quốc gia, nguồn gen sinh vật rừng, nghiên cứu khoa học, bảo vệ di tích lịch sử, danh lam thắng cảnh phục vụ nghỉ ngơi du lịch kết hợp với phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái [1]. - Rừng phòng hộ: Là rừng được sử dụng chủ yếu để bảo vệ nguồn nước, bảo vệ đất, chống xói mòn, chống sa mạc hóa, hạn chế thiên tai, điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường [1]. h 5 + Rừng phòng hộ đầu nguồn: Rừng ở nơi phát sinh hoặc bắt nguồn nước tạo thành các dòng chảy cấp nước cho các hồ chứa trong mùa khô, hạn chế lũ lụt, chống xói mòn, bảo vệ đất.
Gồm những rừng có sẵn trong tự nhiên, chủ yếu là rừng hỗn giao gồm nhiều tầng, không đều tuổi, mật độ dày, cây có rễ sâu, bền, chắc. + Rừng phòng hộ ven biển: Được thành lập với mục đích chống gió hạn, chắn cát bay, ngăn chặn sự xâm mặn của biển, chắn sóng lấn biển, chống sạt lở, bảo vệ các công trình ven biển. + Rừng phòng hộ bảo vệ môi trường sinh thái: Nhằm mục đích điều hòa khí hậu, chống ô nhiễm môi trường trong các khu dân cư, khu đô thị, khu du lịch [1]. Vai trò của rừng 2.Vai trò của rừng đối với môi trường - Khí hậu: Rừng có tác dụng điều hòa khí hậu toàn cầu thông qua làm giảm đáng kể lượng nhiệt chiếu từ mặt trời xuống bề mặt trái đất do che phủ của tán rừng là rất lớn so với các loại hình sử dụng đất khác, đặc biệt là vai trò hết sức quan trọng của rừng trong việc duy trì chu trình carbon trên trái đất mà nhờ đó nó có tác dụng trực tiếp đến sự biến đổi khí hậu toàn cầu.
Thực vật sống mà chủ yếu là các hệ sinh thái rừng có khả năng giữ lại và tích trữ lượng lớn carbon trong khí quyển. Vì thế sự tồn tại của thực vật và các hệ sinh thái rừng có vai trò đáng kể trong việc chống lại hiện tượng ấm lên toàn cầu và ổn định khí hậu. - Đất đai: Rừng bảo vệ độ phì nhiêu và bồi dưỡng tiềm năng của đất: ở vùng có đủ rừng thì dòng chảy bị chế ngự, ngăn chặn được nạn bào mòn, nhất là trên đồi núi dốc tác dụng ấy có hiệu quả lớn, nên lớp đất mặt không bị mỏng, mọi đặc tính lý hóa và vi sinh vật học của đất không bị phá hủy, độ phì nhiêu được duy trì. Rừng lại liên tục tạo chất hữu cơ, điều này thể hiện ở qui luật phổ biến: rừng tốt tạo ra đất tốt, và đất tốt nuôi lại rừng tốt.
h 6 - Tài nguyên khác: rừng điều tiết nước, phòng chống lũ lụt, xói mòn. Rừng có vai trò điều hòa nguồn nước giảm dòng chảy bề mặt chuyển nó vào lượng nước ngấm xuống đất và vào tầng nước ngầm. Khắc phục được xói mòn đất, hạn chế lắng đọng lòng sông, lòng hồ, điều hòa được dòng chảy của các con sông, con suối (tăng lượng nước sông, nước suối vào mùa khô, giảm lượng nước sông suối vào mùa mưa). Rừng có vai trò rất lớn trong việc: chống cát di động ven biển, che chở cho vùng đất bên trong nội địa, rừng bảo vệ đê biển, cải hóa vùng chua phèn, cung cấp gỗ, lâm sản.
Rừng là nơi cư trú của rất nhiều các loài động vật, rừng nguồn cung cấp thực phẩm, dược liệu, nguồn gen quý, da lông, sừng thú là những mặt hàng xuất khẩu có giá trị.Vai trò của rừng đối với kinh tế.