CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÚC ĐẨY DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU 1. Khái quát chung về dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu 1. Khái niệm dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Xuất nhập khẩu hàng hóa ngày càng trở thành hoạt động kinh tế có mục đích của con người, nhằm hoán đổi vị trí của hàng hóa và bản thân con người từ nơi này đến nơi khác an toàn và nhanh chóng bằng các phương tiện vận tải. Trước kia, việc giao nhận có thể do người chuyên chở đảm nhiệm và tiến hành.
Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của buôn bán quốc tế ngày càng cao, giao nhận cũng dần được chuyên môn hóa. Trong mậu dịch quốc tế, hàng hóa cần phải được vận chuyển đến nhiều nước khác nhau, từ nước người bán đến nước người mua. Trong trường hợp đó, người giao nhận (Forwarder: Transitaire) là người tổ chức việc di chuyển hàng và thực hiện các thủ tục liên hệ đến việc vận chuyển. Giao nhận hàng hóa là quá trình vận chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất hoặc kho hàng đến điểm đến cuối cùng, đồng thời bao gồm các hoạt động như thu nhập, kiểm tra, lưu trữ, đóng gói, đánh dấu, vận chuyển và giao hàng.
Đây là một quá trình quan trọng trong chuỗi cung ứng và thường được thực hiện bởi các công ty vận chuyển hoặc các bên thứ ba chuyên nghiệp trong lĩnh vực này. Quá trình giao nhận hàng hóa phải được thực hiện cẩn thận và chính xác để đảm bảo rằng hàng hóa được chuyển đến đúng địa chỉ và đúng thời gian, và đảm bảo tính an toàn, bảo vệ cho hàng hóa trong suốt quá trình vận chuyển. Theo nguyên tắc chung khi đề cập đến vận chuyển hàng hóa quốc tế, giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu có thể được thực hiện bằng nhiều phương tiện như đường bộ, đường sắt, đường hàng không, đường thủy, hoặc sự kết hợp của các phương tiện này. Những phương tiện này đều có những ưu điểm và hạn chế riêng và sẽ được lựa chọn tùy thuộc vào từng tình huống cụ thể như khối lượng hàng hóa, khoảng cách, thời gian vận chuyển, chi phí, tính an toàn và độ tin cậy.
4 Theo quy tắc mẫu của Liên đoàn các hiệp hội giao nhận quốc tế (FIATA) về dịch vụ giao nhận được định nghĩa là “bất kỳ dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa”. Còn Theo luật thương mại Việt Nam 2005, dịch vụ giao nhận hàng hóa là “hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải và người giao nhận khác”. Nói một cách ngắn gọn, giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình giao nhận nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng (người gửi hàng) đến nơi nhận hàng (người nhận hàng). Người giao nhận có thể làm các dịch vụ một cách trực tiếp hoặc thông qua đại lý và thuê dịch vụ của người thứ ba khác.
Đặc điểm của dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Quy trình phức tạp: Giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu đòi hỏi quy trình phức tạp do liên quan đến các quy định và thủ tục hải quan, luật pháp, kiểm tra chất lượng, tiêu chuẩn đặc biệt là giao nhận hàng hóa quốc tế. Địa lý đa dạng: Khi giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu, các công ty vận chuyển phải đối mặt với các thách thức địa lý khác nhau, bao gồm cả điều kiện địa hình, thời tiết, cảng biển, đường hàng không và hạ tầng vận tải khác. Đối tác đa dạng: Trong giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu, các công ty vận chuyển phải làm việc với các đối tác khác nhau trên toàn thế giới, bao gồm các doanh nghiệp, cơ quan chính phủ, các cơ quan quản lý và các đối tác vận tải khác. Các phương thức vận tải khác nhau: Giao nhận hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu có thể bao gồm các phương thức vận tải khác nhau, bao gồm vận tải đường biển, vận tải hàng không, vận tải đường sắt, vận tải đường bộ, và vận tải 5 đa phương thức.
Phương thức vận chuyển phụ thuộc vào các yếu tố như bản chất của hàng hóa, nơi đến và mức độ khẩn cấp của việc giao hàng. Tính quan trọng của thời gian: Trong giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu, thời gian rất quan trọng để đảm bảo hàng hóa được giao đúng thời hạn và đúng chất lượng, đồng thời giảm thiểu chi phí. Quản lý rủi ro: Giao nhận hàng hóa có liên quan đến các rủi ro như trộm cắp, hư hỏng và chậm trễ. Do đó, người gửi hàng và người vận chuyển phải thực hiện các chiến lược quản lý rủi ro để giảm thiểu rủi ro và đảm bảo việc vận chuyển hàng hóa an toàn và kịp thời.
Quản lý tài chính phức tạp: Giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu thường liên quan đến nhiều bên liên quan và phải xử lý nhiều hồ sơ, thủ tục, thanh toán phí và thuế. Điều này đòi hỏi các đơn vị vận tải phải có kiến thức và kinh nghiệm để xử lý các thủ tục hải quan, quản lý tài chính và thuế. Cần kiểm soát chất lượng: Trong giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu, các công ty vận chuyển cần kiểm soát chất lượng hàng hóa để đảm bảo rằng hàng hóa đáp ứng được các tiêu chuẩn và yêu cầu của khách hàng. Đơn giản hóa thủ tục: Để đơn giản hóa thủ tục, nhiều công ty vận chuyển đã sử dụng các công nghệ mới như hệ thống quản lý kho, hệ thống theo dõi hàng hóa trực tuyến, hệ thống đặt hàng và thanh toán trực tuyến.
Các phương thức giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Có 5 phương thức vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu được sử dụng hiện nay, đó là: đường sắt, đường thủy, đường bộ, đường hàng không và đường ống. Mỗi loại hình đều có những đặc điểm khác nhau sau đây là đặc điểm của từng loại hình vận chuyển hàng hóa: (i) Đường sắt Đường sắt có chi phí cố định cao (tàu, nhà ga, bến bãi) và chi phí biến đổi thấp. Thường thích hợp với các loại hàng có trọng lượng lớn, khối lượng vận chuyển nhiều, và cự li vận chuyển dài. Ví dụ các nguyên vật liệu như than, 6 gỗ, hoá chất và hàng tiêu dùng giá trị thấp như giấy, gạo, thực phẩm và với khối lượng cả một toa hàng.
Mặt hạn chế của vận tải đường sắt là kém linh hoạt. Tàu hoả chỉ có thể cung cấp dịch vụ từ ga này tới ga kia (terminal-to-terminal), chứ không thể đến một địa điểm bất kì (point-to-point) theo yêu cầu của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tàu hoả thường đi hoặc đến theo lịch trình cố định, tần suất khai thác các chuyến không cao, tốc độ chậm. Chính vì có những đặc trưng như vậy, nên mặc dù có giá cước tương đối thấp, đường sắt vẫn ít được áp dụng trong logistics như một phương thức vận tải độc lập, mà thường được phối hợp sử dụng với các phương tiện khác.
Tại Việt Nam hiện nay, thị phần vận chuyển hàng bằng đường sắt khá thấp. Nguyên nhân chủ yếu là do ít tuyến đường, ít điểm đỗ đón trả hàng và chất lượng dịch vụ bao gồm cả phần vận chuyển cơ bản cũng như dịch vụ bổ trợ tại các bến bãi còn rất kém. Thích hợp với những thứ hàng cồng kềnh, lâu hỏng, giá trị thấp như vật liệu xây dựng, than đá, cao su và hàng đổ rời (cà phê, gạo), trên các tuyến đường trung bình và dài. Tuy nhiên, đường thuỷ có hạn chế là tốc độ chậm, chịu ảnh hưởng nhiều của thời tiết và các tuyến đường vận chuyển có hạn (phụ thuộc vào mạng lưới sông ngòi và bến bãi).
Cũng như đường sắt, tính linh hoạt của vận chuyển đường thuỷ không cao, mức độ tiếp cận thấp. Đối với vận chuyển thương mại quốc tế, đây lại là phương tiện thống trị, đặc biệt là khi có sự ra đời của các loại tàu biển lớn, hiện đại có khả năng chinh phục được thiên nhiên ở mức độ nhất định. Vận chuyển đường thuỷ đặc biệt 7 quan trọng đối khu vực Bắc Âu và Trung Âu, bởi nơi đây được thiên nhiêu ưu đãi với mạng lưới sông ngòi chằng chịt, kết hợp với hệ thống hải cảng hoàn hảo do con người tạo dựng, tàu bè có thể dễ dàng tiếp cận với các trung tâm dân cư lớn. Điển hình là cảng Rotterdam (Hà Lan), một trong những cảng bận rộn nhất trên thế giới.
Cùng với quá trình toàn cầu hoá, dịch vụ vận tải đường thuỷ sẽ ngày càng phát triển và phổ biến. Với tốc độ tăng trưởng về sản lượng hàng hoá xuất nhập khẩu ngày càng cao, có thể thấy tiềm năng phát triển đội tàu vận tải biển quốc tế của Việt Nam là rất lớn. Tuy nhiên, chi phí vận tải đường biển hiện tại của Việt Nam vẫn nằm trong số 5 nước cao nhất, gây ảnh hưởng không nhỏ tới sức cạnh tranh của hàng hoá VN. (iii) Đường bộ Dịch vụ vận tải đường bộ là phổ biến nhất, sử dụng vận chuyển hàng ngày xung quanh chúng ta như: hàng hóa, hành khách, vật liệu, đồ gia dụng,.
có chi phí cố định thấp (ô tô) và chi phí biến đổi trung bình (nhiên liệu, lao động, và bảo dưỡng phương tiện). Ưu điểm nổi bật của đường bộ là có tính cơ động và tính tiện lợi cao, có thể đến được mọi nơi, mọi chỗ, với lịch trình vận chuyển rất linh hoạt. Bởi vậy đây là phương thức vận chuyển nội địa phổ biến, cung cấp dịch vụ nhanh chóng, đáng tin cậy, an toàn, thích hợp với những lô hàng vừa và nhỏ, tương đối đắt tiền với cự li vận chuyển trung bình và ngắn. Theo thống kê, lượng hàng hoá vận chuyển bằng đường bộ tăng đều qua mỗi năm, với rất nhiều loại hình dịch vụ đa dạng bởi số lượng nhà cung cấp đông đảo.
Phương thức vận chuyển này thực sự là một bộ phận quan trọng của mạng lưới logistics của nhiều doanh nghiệp vì khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng một cách hiệu quả.