Chương I: Tổng quan của vấn đề nghiên cứu. Chương II: Cơ sở lý luận của hoạt động quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu. Chương III: Thực trạng hoạt động quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu của công ty Cổ phần Giao nhận Vận tải Vàng. Chương IV: Đề xuất giải pháp cho hoạt động quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu của công ty Cổ phần Giao nhận Vận tải Vàng.
6 CHƯƠNG II. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG QUY TRÌNH GIAO NHẬN HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHẨU 2. Một số khái niệm cơ bản 2. Khái niệm về nguy cơ, rủi ro và tổn thất a.
Khái niệm về nguy cơ Một mối nguy (hay nguy cơ) là tác nhân có khả năng gây hại cho các mục tiêu dễ bị tổn thương. Các thuật ngư “mối nguy” và rủi ro” thường được sử dụng thay thế cho nhau. Tuy nhiên, về mặt đánh giá rủi ro, chúng là hai thuật ngữ rất khác biệt. Một mối nguy (nguy cơ) là bất kỳ tác nhân nào có thể gây tổn hại sức khoẻ và tính mạng cho con người, hay gây thiệt hại về tài sản hoặc môi trường.
Các nguy cơ nếu là dạng bất hoạt hoặc tiềm ẩn, chỉ có xác xuất gây hại về mặt lý thuyết. Một sự kiện được gây ra bởi sự tưởng tác với mối nguy được gọi là sự cố. Mức độ nghiêm trọng của các hậu quả không mong muốn của một sự cố liên quan đến mối nguy, kết hợp với xác suất tạo ra thành rủi ro liên quan. Các nguy cơ có thể được phân loại theo nhiều cách.
Một trong những cách này là phân loại bằng cách chỉ ra nguồn gốc của mối nguy (phân theo nguồn gốc mối nguy). Một khái niệm quan trọng trong việc xác định mối nguy theo nguồn gốc là sự hiện diện của năng lượng được lưu trữ trong mối nguy, khi được giải phóng, có thể gây ra thiệt hại. Như vậy, có thể hiểu “nguy cơ” là những đe dọa nguy hiểm có thể xảy ra và có thể được đo lường bằng xác suất thống kê. Khái niệm rủi ro Theo các tài liệu tiêu chuẩn quốc tế, “rủi ro” là phơi nhiễm với hậu quả của sự không chắc chắn – tích cực hoặc tiêu cực (Theo ISO 31000: 2018).
Theo Từ điển Tiếng Việt do trung tâm từ điển học Hà Nội xuất bản năm 1995: “Rủi ro là điều không lành, không tốt, bất ngờ xảy đến”. Theo cố GS. Nguyễn Lân: “Rủi ro (đồng nghĩa với rủi) là sự không may”. (Từ điển và ngữ Việt Nam, năm 1998, tr.
Diễn giả một cách đầy đủ hơn về rủi ro và nguy cơ rủi ro, các tác giả C. Arthur William, Jr. Smith (1995) trong cuốn “Risk management and insurance” đã viết: “Rủi ro là sự biến động tiềm ẩn ở những kết quả. Khi có rủi ro, 7 người ta không thể dự đoán được chính xác kết quả.
Sự hiện diện của rủi ro gây nên sự bất định. Nguy cơ rủi ro phát sinh bất cứ khi nào một hành động dẫn đến khả năng được hoặc mất không thể đoán trước”. Tóm lại, ta có thể hiểu: “Rủi ro là những sự kiện bất ngờ ngoài mong đợi của con người và gây những thiệt hại cho con người trong các hoạt động của mình. Mặc dù rủi ro là sự kiện khách quan, xảy ra ngoài ý muốn của con người, nhưng con người lại hoàn toàn có thể kiểm soát được rủi ro ở những mức độ khác nhau, từ đó có những biện pháp hạn chế tối đa những tổn thất rủi ro mang đến”.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Tr 334).
Khái niệm về tổn thất Tổn thất là sự thiệt hại của một đối tượng nào đó phát sinh từ một biển cổ bất ngờ ngoài ý muốn của chủ sở hữu (hoặc người chiếm hữu sử dụng). Tổn thất có thể là hữu hình (tổn thất tài sản, con người, sức khỏe, và cũng có thể là vô hình (tinh thần, đe dọa sự nghiệp,. Tổn thất vô hình hoàn toàn có thể đo lường và quy đổi ra thành tiền, và trong không ít các trường hợp tổn thất vô hình còn lớn hơn cả tổn thất hữu hình, chẳng hạn, vì rủi ro chậm trễ thời gian trong vận chuyển hàng hóa, đã bỏ lỡ cơ hội kinh doanh, dẫn đến không được hưởng lãi và còn bị phạt hợp đồng, giảm uy tín trong kinh doanh,. Trong thực tế hoạt động thương mại quốc tế, thường người ta chỉ đề cập đến những tổn thất hữu hình.
Rủi ro và tổn thất là hai phạm trù khác nhau cùng phản ánh một sự kiện không may xảy ra, nhưng có mối quan hệ nhân quả, theo đó, rủi ro là nguyên nhân còn tổn thất là hậu quả. Rủi ro phản ánh về mặt chất của sự kiện, bao gồm nguyên nhân, mức độ tính chất nguy hiểm còn tổn thất phản ánh về mặt lượng của sự kiện bao gồm mức độ thiệt hại, mất mát về vật chất và tinh thần có nguyên nhân từ rủi ro gây ro, qua đó thấy được mức độ nghiêm trọng của sự kiện. Như vậy, “Tổn thất là những thiệt hại, mất mát về tải sản, về con người, tinh thần, sức khỏe và sự nghiệp của họ do những nguyên nhân từ các rủi ro gây ra” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, Giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Tr 336). Khái niệm quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Trong thương mại quốc tế, quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu là một phần quan trọng trong hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa nói chung.
Sở dĩ như vậy là do đặc điểm của thương mại quốc tế là người mua và người bán ở những nước khác nhau. Sau khi hợp đồng mua bán được ký kết, người bán thực hiện nghĩa vụ giao hàng, tức là hàng hoá được vận chuyển từ người bán sang người mua. Để cho quá trình vận chuyển đó bắt đầu được, tiếp tục được, kết thúc được, tức là hàng hoá đến được tay người mua cần phải thực hiện hàng loạt các công việc khác nhau liên quan đến quá trình chuyên chở như đưa hàng ra cảng, làm thủ tục gửi hàng, xếp hàng lên tàu, chuyển tải hàng hoá ở dọc đường, dỡ hàng ra khỏi tàu và giao cho người nhận. Những công việc đó được gọi là giao nhận.
Theo quy tắc mẫu của FIATA về dịch vụ giao nhận: “Giao nhận vận tải là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển, gom hàng, lưu kho, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả các vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hoá”. Trong xu thế thương mại toàn cầu hoá cùng với sự phát triển nhiều hình thức vận tải mới trong những thập niên qua. Ngày nay, quy trình giao nhận vận tải hàng hoá xuất nhập khẩu giữ vai trò quan trọng trong vận tải và buôn bán quốc tế. Những người giao nhận vận tải hàng hoá xuất nhập khẩu thực hiện không chỉ dừng lại ở các công việc cơ bản truyền thống như đặt chỗ đúng hàng, nơi dựng để kiểm tra hàng hoá, giao nhận hàng hoá mà còn thực hiện những dịch vụ chuyên nghiệp hơn như tư vấn chọn tuyến đường vận chuyển, chọn tàu vận tải, đóng gói bao bì hàng hoá,… Như vậy, “quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu” là chuỗi các hoạt động và quy trình được thực hiện để chuyển giao hàng hóa từ nguồn cung cấp (nhà sản xuất hoặc nhà xuất khẩu) đến điểm đích (nhà nhập khẩu hoặc khách hàng cuối cùng).
Quy trình này bao gồm các bước như booking, nhận và đóng gói hàng hóa, làm thủ tục hải quan xuất/nhập khẩu, phát hành vận đơn, gửi bộ chứng từ cùng lô hàng, thông báo hàng đến, thanh toán phí và lệnh giao hàng, làm thủ tục hải quan, 9 nhận và kiểm hàng. Quy trình này có thể có nhiều biến thể tùy thuộc vào loại sản phẩm, phương tiện vận chuyển và yêu cầu của từng quốc gia. Khái niệm về quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu a) Khái niệm về quản trị rủi ro “Quản trị rủi ro là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) rủi ro, xây dựng và triển khai kế hoạch kiểm soát, tài trợ để khắc phục các hậu quả của rủi ro” (PGS.TS Trần Hùng, 2017, Giáo trình quản trị rủi ro, Trang 28). Theo Linda Tucci (2022) “Quản trị rủi ro là quá trình xác định, đánh giá và kiểm soát các mối đe dọa đối với vốn và thu nhập của tổ chức.
Những rủi ro này xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau bao gồm sự không chắc chắn về tài chính, trách nhiệm pháp lý, vấn đề công nghệ, lỗi quản lý chiến lược, tai nạn và thiên tai”. Tóm lại, “Quản trị rủi ro trong tác nghiệp thương mại quốc tế là hệ thống các nghiệp vụ nhằm nhận dạng, đánh giá, đối phó với những nguyên nhân và hậu quả của rủi ro trong quá trình tiến hành các tác nghiệp thương mại quốc tế” (PGS.TS Doãn Kế Bôn, 2009, giáo trình quản trị tác nghiệp thương mại quốc tế, Trang 375). Khái niệm về quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu “Quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu” là quá trình nhận dạng, phân tích (bao gồm cả đo lường và đánh giá) và kiểm soát các nguy cơ và rủi ro có thể xảy ra trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu. Sau đó, dựa trên việc đánh giá này, kế hoạch kiểm soát và tài trợ được thiết lập và triển khai để đạt được mục tiêu của quản trị rủi ro là giảm thiểu tác động tiêu cực của các sự cố và tăng cường khả năng ứng phó khi chúng xảy ra.
Một số lý thuyết liên quan đến hoạt động quản trị rủi ro trong quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu 2. Quy trình giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu a. Quy trình giao hàng xuất khẩu Bước 1: Nắm bắt tình hình chuẩn bị hàng hóa và phương tiện vận tải Người giao nhận nắm tình hình chuẩn bị hàng hóa và chứng từ của chủ hàng. 10 - Tiến độ sản xuất/thu mua hàng hóa; công tác bao gói và kẻ mã ký hiệu.
- Tình hình chuẩn bị các chứng từ cần thiết làm thủ tục hải quan. Người giao nhận nắm tình hình phương tiện vận tải hoặc tiến hành lưu cước, đăng ký chuyển phương tiện vận tải.