PHẦN MỞ ĐẦU Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở đất nước ta phát triển với tốc độ ngày càng cao, với quy mô ngày càng lớn, nó thúc đẩy một cách sâu sắc và toàn diện các hoạt động trong mọi lĩnh vực. Trong những năm gần đây, cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội, sự nghiệp TDTT đã thực sự được quan tâm, phong trào TDTT đang được phát triển rộng khắp trong cả nước, từ đồng bằng đến miền núi, từ thành thị đến nông thôn, từ khắp mọi miền của đất nước. Nhận thức được vai trò và tầm quan trọng của TDTT trong chiến lược và phát triển con người toàn diện là việc rất cần thiết. Bên cạnh nhiệm vụ trang bị cho học sinh vốn kiến thức và các môn khoa học và giáo dục nhân cách cho thế hệ trẻ, ngành Giáo dục đào tạo còn quan tâm phát triển thể chất cho học sinh các cấp trong cả nước, từng bước đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam.
Gần đây, Bộ Giáo dục - Đào tạo đang chỉ đạo thực hiện công tác trọng tâm đổi mới như: điều chỉnh đổi mới mục tiêu giáo dục, đổi mới chương trình, nội dung cũng như phương pháp dạy và học, nhằm nâng cao chất lượng hiệu quả giáo dục - đào tạo theo hướng phát triển, đáp ứng đòi hỏi cao sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, trong đó có mục tiêu GDTC. Như vậy, nâng cao chất lượng GDTC trong trường học là yêu cầu tất yếu khách quan để thực thi chỉ thị, nghị quyết của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước và ngành TDTT. Nghị quyết Ban chấp hành TW khóa VIII đã khẳng định: “Muốn xây dựng đất nước giàu mạnh, văn minh, không chỉ những con người phát triển cao về trí tuệ, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, lối sống, mà còn phải cường tráng về thể chất. Chăm lo cho con người phát triển về thể chất là trách nhiệm của mọi người, mọi ngành và của toàn xã hội…”.
[14] Luật Giáo dục năm 2005 xác định: “Mục tiêu giáo dục là giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng 2 cơ bản; phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa; xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng, bảo vệ tổ quốc”. [38] Giáo dục thể chất trong trường học đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ và nâng cao sức khỏe, thể lực cho học sinh, rèn luyện ý chí tổ chức kỷ luật, bồi dưỡng các kỹ năng, kỹ xảo vận động và những hiểu biết có liên quan đến hoạt động TDTT. Thông qua chương trình GDTC, giúp cho học sinh thấy được vị trí, vai trò và tầm quan trọng của hoạt động TDTT đối với sức khỏe con người [14], [15], [27], [28]. GDTC còn có tác động tích cực đối với việc rèn luyện và bồi dưỡng những phẩm chất chính trị, tư tưởng (lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội), phẩm chất đạo đức, ý thức tổ chức kỷ luật, có động cơ đúng đắn trong học tập và rèn luyện của học sinh góp phần vào mục tiêu phát triển con người toàn diện [48], [50].
Tuy nhiên, công tác GDTC trong nhà trường hiện nay vẫn còn nhiều bất cập. Theo báo cáo tổng kết thực hiện Chỉ thị 36-CT/TW của Ban bí thư Trung ương Đảng về công tác TDTT trong giai đoạn mới: “Việc luyện tập thể dục ngoại khóa, nội khóa trong các trường học đã có tổ chức và đầy đủ hơn, phong trào Hội khỏe phù đổng các cấp đã tiến hành thường xuyên, có hệ thống. Tuy nhiên, công tác giáo dục thể chất trong các trường học còn nhiều bất cập; nhận thức của các cấp quản lý giáo dục còn hạn chế, chất lượng giảng dạy, học tập còn thấp, hiệu quả chưa cao các hình thức thể thao quần chúng còn nghèo nàn, điểm tập ít” [13]. Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến mục tiêu giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ, nhằm giúp cho mọi người có khả năng phát triển về trí tuệ và cường tráng về thể chất, phong phú về tinh thần, trong sáng về đạo đức, việc chăm lo cho sức khỏe, thể chất học sinh, sinh viên đặc biệt cho sinh viên chuyên ngành 3 TDTT góp phần quan trọng trong việc đào tạo nguồn nhân lực mới.
Qua nghiên cứu và khảo sát các trường đại học công lập, dân lập trên toàn quốc, các hoạt động TDTT được Bộ Giáo dục - Đào tạo quan tâm chỉ đạo và đầu tư kết hợp giữa nhà trường và địa phương trong công tác GDTC của các trường đại học đã có bước chuyển biến rõ rệt và được khích lệ, góp phần tích cực vào thành tích trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo, để nâng cao thể chất cho sinh viên. Tuy nhiên, những thành tích đã đạt được còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa cao. Công tác GDTC trong các trường đại học chưa đáp ứng với yêu cầu hiện nay. Đội ngũ giáo viên còn yếu về chuyên môn, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, chưa đổi mới phương pháp giải dạy, công tác quản lý chậm đổi mới, thành tích thể thao còn thấp so với các trường đại học khu vực và thế giới, thể chất của sinh viên khi ra trường chưa đáp ứng với nhu cầu của xã hội, đặc biệt là sinh viên ở vùng sâu, vùng đặc biệt khó khăn cần có sức khỏe để phục vụ tốt trong công tác giảng dạy.
Ngành giáo dục - đào tạo đã ban hành nhiều văn bản chỉ thị nhằm đẩy mạnh công tác giáo dục thể chất, đổi mới nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, biên soạn giáo trình, có kế hoạch đào tạo bồi dưỡng giáo viên thể dục thể thao trong các trường, mở rộng nâng cao chất lượng chuyên môn của các khoa chuyên đào tạo giáo viên thể dục thể thao tại các trường đại học và cao đẳng sư phạm trên toàn quốc, đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học GDTC. Quy hoạch và đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống cơ sở vật chất, sân bãi dụng cụ các công trình thể dục thể thao phục vụ cho công tác giảng dạy môn thể dục và các hoạt đông thể dục thể thao cho sinh viên. Nghiên cứu cải tiến nội dung tiêu chuẩn rèn luyện thân thể cho sinh viên đại học và các trường chuyên nghiệp. Thành lập các câu lạc bộ thể dục thể thao.
Chỉ đạo hệ thống các trường chuyên nghiệp tiếp tục duy trì và phát triển phong trào TDTT tổ chức Hội thể thao đại học và các trường chuyên nghiệp. Từ đó đáp ứng quy định về GDTC và hoạt động thể thao trong nhà trường [11]. 4 Ngày nay cả nước tập trung sức lực và trí tuệ vào công cuộc phát triển kinh tế, giáo dục, xây dựng đất nước, với mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh”. Công tác giáo dục - đào tạo đang được Đảng và Nhà nước quan tâm đặc biệt các trường vùng cao vùng sâu vùng xa vùng dân tộc thiểu số.
Vì vậy, yêu cầu đối với sinh viên không chuyên và sinh viên chuyên TDTT trong các trường đại học trên toàn quốc nói chung và trường Đại học Tây Bắc nói riêng phải phát huy vai trò của mình để là những người đi tiên phong trong công tác học tập và rèn luyện ở nhà trường. Trường Đại học Tây Bắc được thành lập năm 2001, trên cơ sở là trường Cao đẳng sư phạm Tây Bắc. Năm 2007, trường di chuyển xuống địa điểm mới, do đó cơ sở vật chất cũng như sân bãi tập luyện chưa quy hoạch được, còn gặp nhiều khó khăn, dẫn đến việc giảng dạy môn học cho khối chuyên còn nhiều bất cập, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng giảng dạy và việc rèn luyện thể chất cho sinh viên. Trường là cơ sở đào tạo con em của các vùng Tây Bắc với nhiều ngành nghề khác nhau.
Sinh viên khối chuyên thể dục chiếm tới 10% sinh viên toàn trường. Khi ra trường các em phải có trình độ chuyên môn giỏi, trách nhiệm cao, tinh thần lao động tự chủ năng động sáng tạo, có khả năng giảng dạy tốt phục vụ con em vùng cao Tây Bắc, bắt kịp miền xuôi theo chủ trương đường lối của Đảng và nhà nước [51], [52]. Trường Đại học Tây Bắc là những cơ sở đào tạo con em của các vùng Tây Bắc khoảng 75% là con em dân tộc trong đó 30% là dân tộc H’mông, dân tộc Dao, 45 % là dân tộc Thái, Tày, Mường, còn lại là 25% là dân tộc kinh. Đây cũng là một vấn đề gặp rất nhiều khó khăn trong công tác giảng dạy nói chung và môn GDTC nói riêng.
Sự tiếp cận với các môn thể thao cũng như trình độ tiếp thu của các em học sinh dân tộc thiểu số, đời sống sinh hoạt của các em còn gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến dinh dưỡng cũng như sức khỏe thể lực của các em trong việc rèn luyện sức khỏe. 5 Khoa thể dục thể thao mới được thành lập vào tháng 8/2010, là một khoa còn non trẻ, số lượng giảng viên là 28, trong đó giảng viên là dân tộc có 1 người, tuổi đời trên 50 tuổi có 1 người, trên 40 tuổi có 1 người, trên 30 tuổi có 3 người, còn lại dưới 30 tuổi, trình độ tiến sĩ chưa có, trình độ Thạc sỹ có 15 giảng viên. Đây cũng là điều kiện thuận lợi cho công tác GDTC, nhưng cũng có nhiều khó khăn, vì có nhiều giảng viên trẻ chưa có kinh nghiệm trong công tác giảng dạy, chưa có trình độ tiến sỹ để đáp ứng với công tác đào tạo trong xu thế hiện nay [51], [52]. Khoa TDTT trường Đại học Tây Bắc đang tiến hành tổ chức quá trình đào tạo sinh viên khối sư phạm chuyên khoa thể dục thể thao theo hệ thống tín chỉ.
Kết quả đã mang lại hiệu quả nhất định trong việc đáp ứng nguồn nhân lực giáo viên GDTC ở khu vực Tây Bắc. Tuy nhiên, trong những năm qua, công tác đào tạo sinh viên khối sư phạm chuyên khoa TDTT chưa thực sự nâng cao được chất lượng đào tạo. Thực tế cho thấy còn tồn tại nhiều bất cập liên quan đến chương trình đào tạo, đội ngũ giảng viên, cơ sở vật chất. Để hỗ trợ sinh viên khối sư phạm chuyên TDTT của trường đạt được chuẩn đầu ra như mong muốn, cần thiết phải có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng nhu cầu cung ứng giáo viên GDTC cho vùng cao Tây bắc và của ngành giáo dục - đào tạo đặt ra hiện nay.