CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1.1 Giới thiệu chung Nghị quyết Hội nghị TW 8 khóa XI “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường, định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” khẳng định Giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân. Đầu tư cho giáo dục là đầu tư phát triển, được ưu tiên đi trước trong các chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội. Trong những năm qua, ngành giáo dục, đào tạo được ưu tiên đầu tư nguồn lực lớn từ ngân sách nhà nước. Tỷ lệ chi ngân sách nhà nước cho giáo dục hàng năm của Việt Nam ở mức xấp xỉ 20%.
Từ năm 2013 đến năm 2017, quy mô chi ngân sách cho giáo dục luôn tăng về số tuyệt đối. Cụ thể, năm 2013 là 155.604 tỷ đồng, năm 2014 là 174.777 tỷ đồng, năm 2015 là 229.529 tỷ đồng, năm 2016 là 234.924 tỷ đồng, năm 2017 là 248.vn/giao-duc- khuyen-hoc/chi-ngan-sach-cho-giao-duc-la-248118-ty-dong- 1: Chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực GDĐT giai đoạn 2013 - 2017 HVTH: Hoàng Quốc Việt – MSHV: 1870521 12 Luận văn thạc sỹ GVHD: TS. Lê Hoài Long Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều văn bản khẳng định tiếp tục đầu tư cho giáo dục và đào tạo những năm tiếp theo, với nguồn ngân sách nhà nước là nguồn vốn chủ đạo, quyết định, song song với việc đẩy mạnh xã hội hóa đầu tư cho giáo dục và đào tạo từ tất cả các thành phần kinh tế và nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA đóng vai trò quan trọng (http://tapchicongthuong.vn/bai-viet/thu-hut- von-oda-cho-giao-duc-va-dao-tao-25862. Với nguồn lực hỗ trợ từ vốn ODA và vốn chương trình mục tiêu quốc gia, điều kiện, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học đã được tăng cường.
Cơ hội tiếp cận giáo dục đào tạo của đối tượng có hoàn cảnh khó khăn, vùng sâu, vùng xa được mở rộng (https://bnews.vn/chinh-phu-giai-trinh-ve-hieu-qua-su-dung-oda-trong-linh- vuc-giao-duc/6519. Trong giai đoạn 2004 - 2014, Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo thực hiện 26 chương trình, dự án ODA với tổng kinh phí được phê duyệt là 1.925,39 triệu USD, bao gồm vốn vay là 1.390,18 triệu USD (chiếm 72%), vốn viện trợ là 300,66 triệu USD (chiếm 16%) và vốn đối ứng là 234,55 triệu USD (chiếm 12%), tỷ lệ giải ngân chung đạt 52% so với tổng vốn dự án được phê duyệt (http://tapchicongthuong.vn /bai-viet/thu-hut-von-oda-cho-giao-duc-va-dao-tao-25862. Tuy nhiên, các dự án xây dựng ngành giáo dục có sử dụng vốn ODA (sau đây viết tắt là dự án ODA) chưa phát huy được hiệu quả tốt nhất lợi thế có được: thời gian thực hiện dự án ODA còn dài, tỷ lệ giải ngân vốn ODA còn chậm, chất lượng một số dự án còn chưa cao.2 Xác định vấn đề nghiên cứu: Mặc dù được đầu tư rất lớn nhưng ngân sách nhà nước vẫn chưa đáp ứng đủ nguồn vốn đảm bảo phát triển ngành giáo dục. Trong những năm gần đây, với sự phát triển kinh tế, nhu cầu nguồn nhân lực tăng cao, số lượng học sinh, sinh viên tăng lên nhanh nên định mức chi bình quân cho mỗi học sinh, sinh viên bị hạ xuống; cơ sở vật chất đã được đầu tư nhưng chưa đáp ứng được tốc độ phát triển về số lượng, cơ sở vật chất trường lớp vẫn còn lạc hậu, nhiều công trình bị xuống cấp nhưng chưa được thay mới, dẫn đến giáo dục và đào tạo trong giai đoạn tiếp theo HVTH: Hoàng Quốc Việt – MSHV: 1870521 13 Luận văn thạc sỹ GVHD: TS.
Lê Hoài Long nếu không được đầu tư đúng mức, duy trì ở mức cao sẽ không đáp ứng được việc đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa của đất nước và nguồn nhân lực sau năm 2020 khi nền kinh tế nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại mà Đảng đã đề ra. Việc sử dụng vốn ODA trong giáo dục đào tạo cơ bản có hiệu quả, đóng góp tích cực vào việc phát triển cơ sở vật chất nói riêng và sự nghiệp phát triển giáo dục, đào tạo nói chung. Thực tế cho thấy, bên cạnh các dự án ODA đạt được các kế hoạch đề ra, còn nhiều dự án ODA không hoàn thành được mục tiêu ban đầu. Theo đánh giá của Kiểm toán nhà nước, công tác quản lý vốn ODA còn nhiều bất cập, một số dự án chưa được tiếp thu đầy đủ ý kiến góp ý của các Bộ, ngành hoặc chưa rà soát, xây dựng, thiết kế kỹ lưỡng nên trong quá trình thực hiện còn lúng túng, phải điều chỉnh, thay đổi nội dung, kế hoạch nhiều lần, kéo dài thời gian thực hiện.
Một số hoạt động thiếu tương đồng giữa các dự án nên khi triển khai thực hiện phải hủy bỏ, điều chuyển nhiệm vụ. Bên cạnh đó, do việc xây dựng dự án còn nhiều bất cập, chưa sát với tình hình thực hiện, phải thay đổi, điều chỉnh tổng mức đầu tư, nội dung hoặc kéo dài thời gian thực hiện nên một số dự án phải điều chỉnh hiệp định, báo cáo nghiên cứu khả thi (Internet: http://baokiemtoannhanuoc.vn/qua-ket-qua- kiem-toan/nang-cao-hieu-qua-quan-ly-su-dung-von-oda-cua-nganh-giao-duc---dao- tao-142135, 23/9/2019). Theo báo cáo của Ủy ban văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng của Quốc hội, tiến độ thực hiện các dự án ODA cho giáo dục mặc dù đều có kế hoạch, lộ trình, phân kì thực hiện cụ thể nhưng tiến độ triển khai của hầu hết các dự án đều rất chậm trễ, nhất là trong giai đoạn đầu khởi động, dẫn đến gia hạn thực hiện (Internet: https://giaoduc.vn/giao-duc-24h/hau-het-du-an- oda-giao-duc-covan-de-post162103. Bên cạnh đó, các quy trình thủ tục quản lý ODA của Việt Nam và nhà tài trợ chưa hài hoà, gây chậm trễ trong quá trình thực hiện các chương trình, dự án, làm HVTH: Hoàng Quốc Việt – MSHV: 1870521 14 Luận văn thạc sỹ GVHD: TS.
Lê Hoài Long giảm hiệu quả đầu tư và tăng chi phí giao dịch. Các tiêu chí xét duyệt các dự án trong diện xin tài trợ còn thiếu minh bạch và hiệu quả (Hằng, 2018). Công tác giải ngân vốn cho các dự án còn chậm: mức giải ngân ODA của Việt Nam vẫn còn dưới mức cam kết với các nhà tài trợ và thấp hơn rất nhiều so với mức giải ngân trung bình của khu vực. Các chương trình, dự án đầu tư ODA quy mô lớn một khi bị kéo dài tiến độ xây dựng, có tỷ lệ giải ngân thấp thường dẫn đến những hậu quả như hiệu quả đầu tư không đảm bảo.
Một số nhà tài trợ đã hoặc có ý định cắt vốn đối với một số chương trình, dự án. Công tác giám sát, kiểm tra, đánh giá dự án còn kém hiệu quả. Hiện nay nước ta vẫn chưa có hệ thống thông tin đầy đủ để theo dõi, đánh giá các chương trình, dự án đã và đang thực hiện; cơ chế giám sát, kiểm tra chưa được tăng cường dẫn đến việc vẫn còn nhiều tiêu cực trong quá trình thực hiện dự án như tham nhũng, lãng phí, gây thất thoát vốn lớn đối với các dự án ODA. Có một thực tế là nhiều dự án sau khi đi vào khai thác sử dụng đã bộc lộ những bất cập, thể hiện sự không hiệu quả và cho đến nay vẫn chưa có những thống kê cụ thể nhằm rút kinh nghiệm trong việc thẩm định, đánh giá hiệu quả trước dự án để phân bổ nguồn vốn ODA một cách hợp lý hơn.
Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến thành công của dự án ODA với mức tác động của mỗi yếu tố là khác nhau. Do đó, đề tài nghiên cứu “Yếu tố thành công của các dự án xây dựng ngành giáo dục sử dụng vốn ODA” là rất cần thiết. Mục tiêu nghiên cứu. - Xác định được các yếu tố thành công của dự án ODA; - Phân tích, đánh giá tầm quan trọng của các yếu tố chủ yếu đã xác định được; - Đề xuất một số biện pháp quản lý nhằm nâng cao sự thành công của dự án ODA.
HVTH: Hoàng Quốc Việt – MSHV: 1870521 15 Luận văn thạc sỹ GVHD: TS. Lê Hoài Long 1. Phạm vi nghiên cứu.1 Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu: Các dự án xây dựng ngành giáo dục có sử dụng vốn ODA không phân biệt quy mô, tỷ lệ các nguồn vốn. Đối tượng khảo sát: Nghiên cứu dựa trên cơ sở khảo sát các chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng đã từng tham gia trong các dự án giáo dục sử dụng vốn ODA và đang công tác tại các đơn vị như: World bank, ADB, Ban Quản lý các dự án – Bộ Giáo dục và đào tạo, Ban QLDA xây dựng trường Đại học Việt Đức, các trường đại học trên địa bàn TPHCM, các công ty đã và đang tham gia vào dự án trên gồm có Tư vấn quản lý dự án, Tư vấn giám sát, Nhà thầu thi công.2 Phạm vi thời gian nghiên cứu: Các dự án được thực hiện từ năm 2016 đến năm 2019 1.3 Phạm vi không gian nghiên cứu: Các dự án ODA do Ban Quản lý các dự án – Bộ Giáo dục và đào tạo, Ban QLDA xây dựng trường ĐH Việt Đức và các trường đại học trên cả nước trực thuộc bộ GD&ĐT làm chủ đầu tư hoặc đại diện chủ đầu tư.
Đóng góp của nghiên cứu.1 Về mặt học thuật. Thực hiện khảo sát tuân thủ quy trình nghiên cứu định tính và bảng câu hỏi khảo sát 1.2 Về mặt thực tiễn. Nhận dạng được các yếu tố thành công của dự án ODA Xác định các yếu tố thành công cốt lõi cho dự án ODA Giúp các nhà tài trợ vốn, nhà hoạch định chính sách, chủ đầu tư và các bên tham gia khác trong dự án ODA nhận dạng các yếu tố thành công của dự án và từ đó đề ra các giải pháp nâng cao thành công của dự án. HVTH: Hoàng Quốc Việt – MSHV: 1870521 16 Luận văn thạc sỹ GVHD: TS.
Lê Hoài Long 1.6 Cấu trúc luận văn: Chương 1: Giói thiệu đề tài - Xác định các mục tiêu nghiên cứu Phạm vi nghiên cứu Đóng góp của nghiên cứu Cấu trúc luận văn Quy trình thực hiện nghiên cứu Chương 2: Tổng quan Định nghĩa một số thuật ngữ trong nghiên cứu Tổng quan các nghiên cứu trước đây Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Lý thuyết về bảng ccâu hỏi và công ụ nghiên cứu Thiết kế bảng câu hỏi và thu thập dữ liệu Cấu Các công cụ nghiên cứu trúc luận văn Chương 4:Xác định các yếu tố thành công Tính trung bình và xếp hạng cho các yếu tố Phân tích và đánh giá các yếu tố đã đạt được Kiểm tra tương quan hạng Spearman và kiểm định ANOVA cho các nhóm Phân tích nhân tố Chương 5: Phân tích hồi quy Chương 6: Kết luận và kiến nghị Kết luận Kiến nghị Hình 1.
