CHƯƠNG 1 MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU VÀ GIẢI PHÁP MARKETING NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH XUẤT KHẨU CỦA DOANH NGHIấP KINH DOANH GIÀY DÉP NƯỚC TA 1. Phân định khái niệm cạnh tranh và năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp kinh doanh giày dép 1. Khái niệm về cạnh tranh: Có một số cách tiếp cận để đưa ra khái niệm cạnh tranh, tác giả luận văn xin trích đưa ra một số khái niệm điển hình: + Ở nước ngoài: Trong Từ điển kinh doanh của Anh (xuất bản năm 1992): “Cạnh tranh là sự ganh đua, sự kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình; là hoạt động tranh đua giữa nhiều người sản xuất hàng hoá, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường bị chi phối bởi quan hệ cung cầu nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ và thị trường có lợi nhất”. + Ở trong nước: Trong Từ điển Thuật ngữ Kinh tế học (xuất bản năm 2001): “cạnh tranh – sự đấu tranh đối lập giữa các cá nhân, tập đoàn hay quốc gia.
Cạnh tranh nảy sinh khi hai bên hay nhiều bên cố gắng giành lấy thứ mà không phải ai cũng có thể giành được”. Theo Giáo sư Chu Văn Cấp (trong cuốn sách Nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế nước ta trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế – Nhà xuất bản Chính trị quốc gia 2003): “Cạnh tranh là quan hệ kinh tế mà ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm mọi biện pháp, cả nghệ thuật và thủ đoạn để đạt được mục 6 tiêu kinh tế của mình, thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất, thị trường có lợi nhất”. Theo Giáo sư Nguyễn Bách Khoa (Trong những bài viết về Năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp đăng tải trờn cỏc tạp chí khoa học chuyên ngành các năm 1999 đến 2003): “Cạnh tranh là sự đua tranh giữa các chủ thể kinh tế nhằm đạt được các lợi thế cạnh tranh và mục đích cạnh tranh. Và mục đích cuối cùng của các chủ thể kinh tế trong quá trình cạnh tranh là tối đa hoá lợi ích, cụ thể đối với người sản xuất kinh doanh là lợi nhuận, đối với người tiêu dùng là lợi ích tiêu dùng và sự tiện lợi”.
Như vậy những khái niệm trên theo tác giả luận văn đã chỉ rõ: + Cạnh tranh là sự tranh đua nhằm giành phần thắng của nhiều chủ thể cùng tham dự (có ít nhất là 2 chủ thể), chủ thể tham gia cạnh tranh có thể là quốc gia, doanh nghiệp, cá nhân. + Mục đích trực tiếp của cạnh tranh là một đối tượng cụ thể nào đó mà các chủ thể đều muốn giành giật (một thị trường, một sản phẩm hay một cơ hội thị trường)và mục đích cuối cùng là tối đa hoá lợi ích của chủ thể. + Cạnh tranh diễn ra trong một môi trường cụ thể, cú cỏc ràng buộc chung mà các chủ thể phải tuân thủ (điều kiện pháp lý, thông lệ kinh doanh…) + Các chủ thể tham gia cạnh tranh có thể sử dụng nhiều biện pháp, công cụ khác nhau như: sự khác biệt về sản phẩm, giá bán sản phẩm, các dịch vụ bán hàng, phối thức Marketing – mix,… để cạnh tranh và giành thắng lợi trong cạnh tranh. + Cạnh tranh được phân định thành 3 cấp độ, đó là cạnh tranh cấp quốc gia, cạnh tranh cấp ngành sản xuất – kinh doanh sản phẩm, cạnh tranh cấp doanh nghiệp và, một trong những biểu hiện, yếu tố cấu thành trọng yếu là sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường mục tiêu.
Tác giả luận văn trên cơ sở quan niệm cạnh tranh như trên và với những đặc điểm của doanh nghiệp, đặc điểm mặt hàng giày dép xuất khẩu nước ta nói chung để tiếp cận, xác định khái niệm năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh 7 nghiệp giày dép và chỉ ra nội hàm cơ bản của khái niệm năng lực cạnh tranh trong xuất khẩu của doanh nghiệp kinh doanh giày dép Việt Nam hiện nay. Khái niệm năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp kinh doanh giày dép: Mặt hàng giày dép là mặt hàng cơ bản thuộc nhóm hàng hóa trang phục cho con người có cơ cấu rất đa dạng và phong phú. Có thể phân loại mặt hàng xuất khẩu giày dép ở Việt Nam ra thành những nhúm mặt hàng sau: (1) Nếu phân chia theo giới tính người sử dụng thì mặt hàng giày dép xuất khẩu của Việt Nam có hai loại: giày dép nam và giày dép nữ; (2) Nếu phân loại theo lứa tuổi: Giày dép trẻ em (thiếu niên, nhi đồng) và giày dép người lớn; (3) Nếu phân theo dạng của giày dép: giày cao cổ, giày thấp cổ, dép xăng đan; (4): Nếu phân theo nguyên liệu làm mũ giày dép: Giày da bò, da lợn, giả da,…; (5) Nếu phân theo nguyên liệu làm đế giày dép: Đế bằng da, đế bằng cao su, đế nhựa hóa học,…; (6): Nếu phân theo phương pháp vào đế: Giày khâu chỉ, giày dán keo; (7): Nếu phân theo công dụng: Giày dùng trong sinh hoạt, giày dùng trong sản xuất, giày thể thao; (8): có thể phân loại chi tiết giày dép theo cấp độ về chất lượng dựa trên cỏc nhóm chỉ tiêu chất lượng gồm: chỉ tiêu ecgonomic, chỉ tiêu thẩm mỹ, chỉ tiêu vệ sinh, chỉ tiêu độ bền… Trong một số năm qua, mặc dù về số lượng các doanh nghiệp kinh doanh giày dép nước ta phát triển với nhịp điệu khá nhanh, đa dạng hóa các loại hình và sở hữu (Doanh nghiệp Nhà nước, Doanh nghiệp cổ phần, Doanh nghiệp liên doanh, Doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn, Doanh nghiệp tư nhõn…) nhưng cho đến nay các doanh nghiệp đa phần là những công ty có quy mô nhỏ và vừa, vốn đầu tư cho hoạt động phát triển sản xuất kinh doanh còn nhiều hạn chế, trang thiết bị và công nghệ còn ở mức độ khá thấp. Các doanh nghiệp hiện nay chưa thật sự chú trọng và đầu tư nhiều cho hoạt động quảng bá thương hiệu sản phẩm và thương hiệu doanh nghiệp đến với thị trường nước ngoài, phương thức gia công xuất khẩu cũn chiếm tỉ trọng lớn.
8 Theo số liệu của Hiệp hội da giày Việt Nam, nếu tớnh trờn toàn bộ các doanh nghiệp xuất khẩu giày dép của Việt Nam thì mới chỉ có một số ít những doanh nghiệp có thương hiệu trên một số thị trường nước ngoài như Biti’s, Công ty Da – Giày Hà Nội, Công ty Da Giày Việt Nam, còn lại hầu hết các doanh nghiệp khác do vốn còn hạn chế, công nghệ chưa được chú trọng đầu tư, thương hiệu chưa được quan tâm phát triển đúng mức, giải pháp marketing xuất khẩu kém hiệu lực. Vì vậy hiệu lực giải pháp và kết quả xuất khẩu còn thấp. Hơn nữa, tính liên kết chuỗi giữa các doanh nghiệp chưa cao và chiến lược sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp chưa có sự liên kết và chưa thực sự là bộ phận cấu thành chiến lược đầu tư phát triển chung cho ngành Da giày Việt Nam, những ứng xử tác nghiệp theo thời cơ thị trường xuất khẩu thường là cá biệt của một doanh nghiệp hoặc chỉ rừ liên kết của một vài doanh nghiệp vì vậy giá trị cung ứng cho khách hàng thấp và sức cạnh tranh doanh nghiệp thấp, nhất là trờn cỏc thị trường xuất khẩu mục tiêu; những đặc điểm này cùng với sức ép cạnh tranh cao đã tạo lập những khó khăn và thách thức cao trong xâm nhập và thâm nhập sâu hơn nữa vào thị trường nước ngoài của các doanh nghiệp giày dép Việt Nam hiện nay. Mặt hàng giày dép xuất khẩu của các doanh nghiệp giày dép nước ta ngày càng đa dạng về chủng loại, chất lượng được nõng, đó cú một số các sản phẩm đủ tiêu chuẩn đáp ứng được những yêu cầu của những thị trường nổi tiếng là khú tớnh như thị trường một số quốc gia thuộc khối EU, thị trường Hoa Kỳ… Tuy nhiên, có thể dễ dàng nhận thấy rằng hầu hết những sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn này do các công ty liên doanh, công ty 100% vốn đầu tư nước ngoài, hoặc một số ít công ty của Việt Nam nhập công nghệ đồng bộ từ nước ngoài.
Do vậy, một thách thức nữa đối với xuất khẩu giày dép Việt Nam, đặc biệt là với những doanh nghiệp nhỏ - có vốn đầu tư khiêm tốn, là phát triển các sản phẩm và triển khaigp marketing xuất khẩu đáp ứng những yêu cầu khắt khe của những thị trường hiện hữu khó tính nhưng giàu tiềm năng và phát triển thị trường mới. Hơn nữa, nguyên vật liệu để sản xuất giày dép phục vụ cho xuất khẩu có yêu cầu cao về chất lượng hiện phải nhập khẩu, đặc biệt là các nguyên liệu cho sản xuất giày dép da như da thuộc hay 9 các loại nhựa hóa học… đã làm tăng thêm những thách thức cho xuất khẩu của các doanh nghiệp giày dép Việt Nam hiện tại và trong một số năm tiếp theo. Với những đặc điểm của mặt hàng thách thức của các doanh nghiệp giày dép Việt Nam trong xuất khẩu và từ quan niệm về cạnh tranh đã xác lập ở tiểu mục 1.1, tác giả Luận văn xác lập khái niệm năng lực cạnh tranh xuất khẩu của doanh nghiệp giày dép là toàn bộ năng lực nội tại (tích hợp các yếu tố kinh tế, tổ chức, công nghệ, tâm lý.) của doanh nghiệp và việc sử dụng các năng lực đó để tạo ra lợi thế của doanh nghiệp trong tương quan so sánh trực tiếp với đối thủ cạnh tranh chớnh trờn thị trường xuất khẩu mục tiêu nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu của thị trường và khách hàng quốc tế. Như vậy hiệu năng tích hợp của các yếu tố nội tại của doanh nghiệp giày dép được tạo lập, duy trì và phát triển nhằm mục tiêu giành được lợi thế cạnh tranh trờn cỏc thị trường xuất khẩu mục tiêu được đo lường chủ yếu bằng khả năng duy trì và phát triển thị phần, lợi nhuận và được biểu hiện qua: (1) Năng lực cạnh tranh của sản phẩm xuất khẩu; (2) Năng lực cạnh tranh hiển thị trờn cỏc thị trường xuất khẩu mục tiêu; (3) Năng lực cạnh tranh từ các yếu tố nguồn lực của các doanh nghiệp giày dép trong xuất khẩu, đã khẳng định vị trí và vai trò của các giải pháp marketing.
Nguyên lý xác định năng lực cạnh tranh xuất khẩu của các doanh nghiệp kinh doanh giày dép: 1. Những yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu giày dép: 1.