CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi : Hội đồng sáng kiến Sở GD & ĐT Ninh Bình. Chúng tôi : STT Họ và tên Ngày tháng Nơi công tác Chức vụ Trình độ Tỷ lệ (%) năm sinh chuyên đóng góp môn vào việc tạo ra sáng kiến 1 Phạm Văn Đoài 10/11/1975 THPT Kim Sơn B Tổ trưởng Đại học 25% 2 Phạm Trung Hiếu 16/08/1983 THPT Kim Sơn B Giáo viên Đai học 25% 3 Bùi Thị Kim Chi 18/03/1984 THPT Kim Sơn B Giáo viên Đại học 25% 4 Vũ Văn Điệp 04/10/1985 THPT Kim Sơn B Giáo viên Cao học 25% A. TÊN SÁNG KIẾN VÀ LĨNH VỰC ÁP DỤNG Nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến : “GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN GIÚP HỌC SINH KHÁ GIỎI GIẢI ĐƯỢC CÂU HỎI VẬN DỤNG CAO VỀ DAO ĐỘNG CỦA CON LẮC LÒ XO TRONG KÌ THI TỐT NGHIỆP THPT” Lĩnh vực áp dụng: Trong giảng dạy môn vật lí. GIẢI PHÁP CŨ THƯỜNG LÀM, HẠN CHẾ Qua thực tế giảng dạy chúng tôi thấy đa số học sinh khi gặp các bài tập ở mức độ vận dụng cao về dao động của con lắc lò xo thường hay lúng túng tìm hướng giải hoặc mất nhiều thời gian cho một bài tập trong khi thời gian khi thi trắc nghiệm cho mỗi câu không nhiều và trong đề thi có nhiều câu hỏi vận dụng cao khác ở phần kiến thức khác nữa.
Bên cạnh đó có Trang 1 skkn nhiều học sinh không hứng thú nên không phân tích tìm tòi cách giải mà chọn phương án đánh bừa đáp án từ đó dẫn đến kết quả dạy và học của phần này không cao. Trên thực tế tài liệu tham khảo, hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu đầy đủ các dạng toán vận dụng cao về dao động của con lắc lò xo rất ít hoặc có nhưng chưa đủ hết dạng, viết hàn lâm khó hiểu dẫn đến việc tự học, tự nghiên cứu của học sinh gặp nhiều khó khăn. Do đối tượng học sinh khá giỏi học được môn vật lí trong mỗi lớp chiếm tỉ lệ không cao nên các giáo viên trực tiếp giảng dạy hằng ngày vẫn tập trung chủ yếu cho nhóm đối tượng học sinh yếu và trung bình do đó việc hướng dẫn những bài tập vận dụng nâng cao cho nhóm đối tượng học sinh khá giỏi có khá ít thời gian. Mà những bài tập vận dụng cao này thì cần tổng hợp nhiều kiến thức nên để giải quyết được một bài cũng đã chiếm một quỹ thời gian không hề nhỏ.
Trong kì thì tốt nghiệp THPT phần bài tập vận dụng cao được ra ở các chương khác nhau, nên giáo viên khi dạy cũng chỉ đưa được phần bài tập chung cho cả một chương chứ chưa đi sâu vào từng phần kiến thức nâng cao trong mỗi chương đó. Do đó dẫn đến học sinh khi gặp những bài toán vận dụng cao hay trở lúng túng vì không hình dung ra được hướng tiếp cận, phương pháp giải phù hợp. Giáo viên khi giảng dạy cũng cung cấp tài liệu cho học sinh đầy đủ các dạng nhưng lại chưa chi tiết cụ thể những dạng bài tập thuộc loại vận dụng cao và thường ra nhiều các bài tập chung cho cả một chương hoặc một chủ đề lớn dấn đến học sinh khó hình dung hết được các dạng bài tập vận dụng cao ở từng phần kiến thức. Nhiều giáo viên thường đưa ra lời giải hoặc giải thích cách làm của một bài toán khó mà không đưa ra phương pháp giải chung, cách tiếp cận, cách phân tích hướng ra tiếp theo của các dạng bài tập tương tự.
Dẫn đến học sinh nhanh quên, khi gặp một bài toán khó khác thì lúng túng trong việc phân tích hay phân tích sai hiện tượng vật lý dẫn đến bài toán giải sai hoặc không giải được. Với mong muốn tìm được cách tiếp cận mới và giúp học sinh khá giỏi có thể hoàn thành được các câu hỏi vận dụng cao để đạt được điểm số cao trong kì thi tốt nghiệp THPT một cách có hiệu quả, kích thích khả năng tự học của học sinh và lôi cuốn được nhiều học sinh tham gia vào quá trình giải bài tập, giúp các em cảm thấy đơn giản hơn trong việc giải Trang 2 skkn các bài tập khó về con lắc lò xo. Bằng kinh nghiệm thực tế giảng dạy, chúng tôi tổng kết và quyết định chọn: “GIẢI PHÁP TOÀN DIỆN GIÚP HỌC SINH KHÁ GIỎI GIẢI ĐƯỢC CÂU HỎI VẬN DỤNG CAO VỀ DAO ĐỘNG CỦA CON LẮC LÒ XO TRONG KÌ THI TỐT NGHIỆP THPT” làm sáng kiến năm học 2020 – 2021 B. PHƯƠNG PHÁP MỚI CẢI TIẾN Phương pháp cải tiến mới có thể áp dụng cho việc giảng dạy với đối tượng học sinh khá giỏi trực tiếp ở trên lớp hoặc phát tài liệu cho các em có thể tự nghiên cứu cá nhân ở nhà hoặc học nhóm.
Các dạng toán được tập trung riêng cho bài tập về con lắc lò xo nên học sinh có thể hiểu và làm nhuần nhuyễn những bài tập này trước khi chuyển sang các bài tập vận dụng cao ở các chủ đề khác. Trong các bài tập vận dụng cao về con lắc lò xo thì được chia chi tiết các dạng nhỏ, có cách phân tích hiện tượng vật lý, hướng tiếp cận bài toán để từ đó học sinh có thể hiểu được bài mẫu và có thể tự nghiên cứu lời giải cho các bài tập tương tự. Cụ thể so với phương pháp cũ thì phương pháp mới có một số cải tiến: B. Trong sinh hoạt nhóm chuyên môn Áp dụng sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học, do đó trong buổi họp tổ chuyên môn ngay từ đầu năm chúng tôi đưa ra các giải pháp làm thế nào để nâng cao kết quả của đội tuyển học sinh giỏi vật lý dự thi học sinh giỏi cấp tỉnh, làm thế nào để học sinh có thể đạt được điểm số cao môn vật lí trong kì thi tốt nghiệp THPT.
Từ đó, chúng tôi trao đổi để đưa ra phương pháp dạy hướng tới từng đối tượng học sinh trong đó có cả những học sinh học yếu, trung bình đến những học sinh học khá giỏi. Ngoài việc chuẩn bị giáo án, đề cương học tập cho học sinh theo chương trình đổi mới, mỗi thầy cô trong nhóm vật lí chịu trách nhiệm soạn một chủ đề về từng phần kiến thức có thể là đơn vị kiến thức của bài, của chủ để, của một chương áp dụng cho cả ba khối 10,11 và 12. Những tài liệu đó sẽ là tài liệu tham khảo chung cho giáo viên dạy cũng như cho các đối tượng học sinh để các em có thể tự nghiên cứu, tự làm để nắm vững hơn kiến thức của mình đã được học. Trang 3 skkn Để thực hiện đề tài này, ngay từ đầu năm trong buổi họp tổ chuyên môn thì nhóm chúng tôi được nhóm trưởng phân công xây dựng cách tiếp cận, phương pháp và phân loại cụ thể các dạng bài tập vận dụng cao về dao động của con lắc lò xo.
Các thành viên trong nhóm đã thực hiện ngay từ đầu năm để dạy cho đối tượng là đội tuyển vật lí chuẩn bị cho các kì thi chọn học sinh giỏi của tỉnh cũng như áp dụng để dạy cho các em học sinh thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển đại học. Trang bị đầy đủ kiến thức nền cơ bản cho học sinh Phần bài tập vận dụng cao về con lắc lò xo đòi hỏi học sinh phải vận dụng nhiểu kiến thức, ngoài những kiến thức cơ bản của môn vật lí ở cả ba khối còn phải áp dụng linh hoạt kiến thức toán học để giải quyết các bài toán vật lí. Để học sinh có thể tự đọc được tài liệu tham khảo, vận dụng để giải được các bài tập vận dụng cao đó thì các em học sinh phải nắm thật vững những kiến thức cơ bản. Do đó khi giảng dạy giáo viên cần trang bị thật tốt kiến thức nền cơ bản cho học sinh bằng các phương pháp dạy học tích cực ngay khi các em bắt đầu học ở lớp 10.
Một số kiến thức nền cần cung cấp cho học sinh trong đề tài này như: + Vật lí lớp 10: Chuyển động cơ, các định luật Niu-tơn, các lực cơ học( lực đàn hồi, lực ma sát.), các định luật bảo toàn( cơ năng, động lượng), các loại va chạm( va chạm đàn hồi, va chạm mềm)… + Vật lí 11: Điện trường, lực điện trường, công lực điện trường, từ trường, lực từ, cảm ứng điện từ, thấu kính… + Vật lí 12: Lí thuyết dao động điều hòa, các dạng toán về dao động điều hòa, lí thuyết dao động của con lắc lò xo, các dạng toán cơ bản về con lắc lò xo… + Toán học: Các công thức lượng giác, phương trình lượng giác; các định lí hàm số sin, cosin; đạo hàm, tích phân; các bất đẳng thức thông dụng… Do nhóm học sinh khá giỏi thì thông thường các em cũng đã nắm được tương đối tốt các kiến thức cơ bản và vì phần kiến thức cơ bản vật lí ở cả bai khối, chúng tôi đã thực hiện trong các đề tài khác và cũng đã cung cấp tài liệu cho giáo viên và học sinh. Nên trong phạm vi sáng kiến này, chúng tôi chủ yếu hướng tới rèn luyện kĩ năng giải các bài tập vận dụng cao cho học sinh khá giỏi do đó những kiến thức nền cơ bản chúng tôi không nêu ra cụ thể ở đây. Phân loại chi tiết các dạng bài tập vận dụng cao về dao động của con lắc lò xo Phân loại chi tiết các dạng bài tập kèm theo hướng dẫn cách tiếp cận, phương pháp giải, hướng phát triển của bài toán, kiến thức trọng tâm của từng dạng toán, những lầm lẫn mà học sinh hay mắc phải và thiết lập được công thức giải nhanh của từng dạng toán nếu có. Trong phần bài toán khó về dao động của con lắc lò xo có rất nhiều các dạng bài tập khác nhau, có những dạng bài toán lại gắn với nhiều kiến thức liên quan đến nhau.
Nên việc phân chia nhỏ ra các dạng toán cũng chỉ tương đối, nhưng việc phân chia chi tiết giúp học sinh khi đọc sẽ có cái nhìn dễ hơn, dễ tiếp cận và sau đó có cánh đánh giá tổng quát hơn khi gặp các bài tập vận dụng cao về dao động của con lắc lò xo. * Trong mỗi dạng toán chúng tôi thường chia ra các giai đoạn: + Hướng dẫn cách tiếp cận bài toán + Ví dụ minh họa - Xác định hiện tượng vật lí xảy ra - Hướng dẫn giải chi tiết + Một số bài toán mở rộng cùng dạng học sinh tự vận dụng. * Các dạng toán vận dụng cao về con lắc lò xo: + Các bài toán về va chạm giữa hai vật.