Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động bất lợi của người dân địa phương đến tài nguyên rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên nà hẩu huyện văn yên tỉnh yên bái

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp giảm thiểu tác động của người dân đến tài nguyên rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, Yên Bái.

• Tác giả: Trần Nguyên Dũng
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Nhâm
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm giảm thiểu tác động bất lợi của người dân địa phương đến tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Khoa Học Lâm Nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của người dân đến tài nguyên rừng Nà Hẩu

Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu, huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái, là một trong những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao. Tuy nhiên, tác động của con người đến rừng tại đây đang ngày càng gia tăng. Việc khai thác tài nguyên rừng để phục vụ nhu cầu sinh kế của người dân địa phương đã dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho môi trường. Do đó, việc tìm hiểu và đánh giá tác động này là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo vệ hiệu quả.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và xã hội của Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu

Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu có diện tích rộng lớn với hệ sinh thái phong phú. Đặc điểm dân cư chủ yếu là các dân tộc H'mông và Dao, với nhiều phong tục tập quán gắn liền với rừng. Sự phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên đã tạo ra áp lực lớn lên khu rừng này.

1.2. Vai trò của rừng trong đời sống người dân địa phương

Rừng không chỉ cung cấp gỗ mà còn là nguồn thực phẩm và thu nhập cho người dân. Việc quản lý tài nguyên rừng hiệu quả là cần thiết để đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn tài nguyên rừng Nà Hẩu

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn, nhưng tác động bất lợi của người dân vẫn là một thách thức lớn. Việc khai thác gỗ, săn bắn động vật hoang dã và thu lượm sản phẩm từ rừng đã làm suy giảm đáng kể tài nguyên rừng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn đến sự phát triển bền vững của khu vực.

2.1. Những khó khăn trong quản lý khu bảo tồn

Sự mâu thuẫn giữa lợi ích của người dân và mục tiêu bảo tồn là một trong những khó khăn lớn nhất. Người dân cảm thấy bị thiệt thòi khi không được tự do khai thác tài nguyên rừng như trước đây.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến tài nguyên rừng

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện tự nhiên, ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ sinh thái. Điều này càng làm tăng thêm áp lực lên tài nguyên rừng, đòi hỏi các giải pháp bảo vệ hiệu quả hơn.

III. Giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu

Để giảm thiểu tác động của người dân đến rừng, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất quan trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn nâng cao đời sống của người dân địa phương.

3.1. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo tồn rừng là cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của bảo tồn rừng và các biện pháp bảo vệ tài nguyên.

3.2. Phát triển sinh kế bền vững cho người dân

Cần có các chương trình hỗ trợ sinh kế cho người dân, giúp họ có nguồn thu nhập ổn định mà không phải phụ thuộc vào khai thác tài nguyên rừng. Các mô hình phát triển du lịch sinh thái có thể là một giải pháp khả thi.

3.3. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng vào quản lý rừng

Việc cho phép người dân tham gia vào quản lý tài nguyên rừng sẽ tạo ra sự đồng thuận và trách nhiệm trong bảo vệ rừng. Các chính sách cần khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Nà Hẩu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giải pháp bảo vệ tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu đã mang lại những kết quả tích cực. Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn đã giúp giảm thiểu tác động của con người đến rừng và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

4.1. Các mô hình thành công trong bảo tồn rừng

Một số mô hình bảo tồn đã được triển khai thành công, giúp bảo vệ tài nguyên rừng và cải thiện đời sống người dân. Những mô hình này có thể được nhân rộng ra các khu vực khác.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các giải pháp bảo vệ

Các giải pháp đã được áp dụng và đánh giá hiệu quả, cho thấy sự cải thiện trong tình trạng tài nguyên rừng và đời sống của người dân. Điều này khẳng định rằng bảo tồn và phát triển có thể đồng hành cùng nhau.

V. Kết luận và tương lai của bảo tồn tài nguyên rừng Nà Hẩu

Bảo tồn tài nguyên rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển bền vững sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương. Tương lai của khu rừng này phụ thuộc vào sự tham gia và ý thức của cộng đồng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn bền vững

Bảo tồn bền vững không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên rừng mà còn đảm bảo sự phát triển kinh tế cho người dân. Điều này cần được chú trọng trong các chính sách và chương trình phát triển.

5.2. Hướng đi cho tương lai của Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu

Cần có những chiến lược dài hạn để bảo vệ tài nguyên rừng, đồng thời phát triển các mô hình sinh kế bền vững cho người dân. Sự hợp tác giữa các bên liên quan sẽ là chìa khóa cho thành công trong bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu thuộc huyện Văn Yên, tỉnh Yên Bái được thành lập chính thức theo Quyết định số 512/QĐ-UB ngày 09 tháng 10 năm 2006 của Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái. Khu bảo tồn sở hữu tổng diện tích tự nhiên trải rộng trên địa bàn 4 xã với 43.310 ha, trong đó phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm 9.863 ha và phân khu phục hồi sinh thái chiếm 6.991,5 ha. Toàn khu vực ghi nhận 2.226 hộ gia đình với 11.902 nhân khẩu sinh sống, mật độ dân số bình quân đạt 26 người/km2. Mặc dù sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới và á nhiệt đới vô cùng trù phú với 1.198 loài động thực vật, khu bảo tồn đang phải đối mặt với áp lực sinh kế gay gắt khi tỷ lệ hộ nghèo lên tới 54% và diện tích đất canh tác lúa nước bình quân chỉ đạt 193,5 m2/khẩu.

Vấn đề then chốt của nghiên cứu tập trung vào sự xung đột giữa mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học nghiêm ngặt của Nhà nước và nhu cầu khai thác tài nguyên rừng truyền thống để duy trì đời sống của cộng đồng bản địa. Mục tiêu cụ thể của luận văn là nhận diện toàn diện các hình thức và mức độ tác động của người dân; phân tích các nguyên nhân kinh tế, xã hội chi phối; lượng hóa mức độ phụ thuộc sinh kế; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm giảm thiểu tác động bất lợi, thúc đẩy quản lý rừng dựa vào cộng đồng bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại 3 xã trọng điểm gồm Nà Hẩu, Đại Sơn và Mỏ Vàng trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2011. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ định lượng giúp cơ quan quản lý giảm thiểu 70% nguy cơ xâm hại tài nguyên rừng và nâng cao hiệu quả phối hợp bảo vệ rừng giữa cộng đồng với lực lượng kiểm lâm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên 4 nền tảng lý thuyết và quan điểm tiếp cận khoa học liên ngành:

1. Lý thuyết hệ thống (Systems Theory): Xem xét mối quan hệ hữu cơ đa chiều giữa hệ thống tự nhiên (tài nguyên rừng, diễn thế sinh thái) và hệ sinh thái kinh tế - xã hội của con người. Tác động của người dân đến rừng vừa chịu sự chi phối bởi nhu cầu thu nhập, thị trường, vừa tác động ngược lại đến sự ổn định sinh thái và chu chuyển tài nguyên.
2. Mô hình tháp sinh thái nhân văn: Kế thừa lý thuyết của Park (1936), Teherani Kroenner (1992) và Nguyễn Bá Ngãi (2001) với 4 tầng bậc tương tác gồm: Bậc sinh thái (yếu tố tự nhiên, lập địa), Bậc kinh tế (sinh kế, mức sống hộ gia đình), Bậc thể chế chính sách (luật tục, quy định pháp luật), và Bậc đạo đức văn hóa (tập quán canh tác, nhận thức cộng đồng).
3. Quan điểm bảo tồn và phát triển: Tiếp cận theo 3 trụ cột can thiệp: giải pháp thay thế sinh kế, phát triển kinh tế nâng cao mức sống, và tạo điều kiện cho người dân tham gia quy hoạch quản lý tài nguyên.
4. Mô hình tứ diện Được - Mất (Win - Loss Matrix): Vận dụng mô hình của Sunderlin (2003) để phân tích 4 trạng thái tương tác giữa phát triển kinh tế hộ và bảo vệ rừng (Được - Được, Được - Mất, Mất - Được, Mất - Mất), lấy trạng thái "Được - Được" làm mục tiêu tối ưu.

Các khái niệm chính được vận dụng bao gồm: Rừng đặc dụng, Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt, Phân khu phục hồi sinh thái, Vùng đệm, và Sinh kế bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp kết hợp phương pháp phân tích định tính và định lượng:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Dung lượng mẫu khảo sát được xác định theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên không lặp lại với phương sai tổng thể $S^2 = 0,25$ và sai số cho phép $d = 5% - 10%$. Tổng số mẫu điều tra chính thức là 97 hộ gia đình tại 20 thôn bản thuộc 3 xã: xã Nà Hẩu (31 hộ), xã Đại Sơn (33 hộ), xã Mỏ Vàng (33 hộ). Cấu trúc mẫu đại diện đầy đủ 3 nhóm kinh tế hộ (20 hộ khá, 43 hộ trung bình, 34 hộ nghèo), 2 nhóm dân tộc chính (47 hộ H'Mông, 48 hộ Dao, 2 hộ khác) và 3 vùng phân khu địa lý (42 hộ vùng lõi, 24 hộ phục hồi sinh thái, 31 hộ vùng đệm).
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Sử dụng các công cụ đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA), bảng câu hỏi phỏng vấn hộ gia đình có cấu trúc, thảo luận nhóm trọng tâm, phân tích nguyên nhân gốc rễ 5 Whys và ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức (SWOT).
• Phương pháp và lý do phân tích: Số liệu được xử lý trên phần mềm thống kê chuyên dụng Excel và SPSS 13.0. Hàm sản xuất Cobb-Douglas dạng logarit hóa ($LnY = a_0 + \sum \beta_i LnX_i + \sum \gamma_i Z_i$) được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác sự co giãn và mức độ đóng góp của các biến nguồn lực sản xuất cũng như các biến hiệu quả xã hội đến tổng thu nhập hộ gia đình. Tương quan Pearson và hệ số xác định $R^2$ được áp dụng để đo lường mức độ phụ thuộc của kinh tế hộ vào việc khai thác tài nguyên rừng.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu tài liệu thứ cấp, điều tra khảo sát thực địa hiện trường và hoàn thiện mô hình xử lý số liệu được triển khai từ năm 2010 đến năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sức ép dân số hiện hữu bên trong các phân khu chức năng trọng yếu: Nghiên cứu ghi nhận có tới 1.878 cư dân sinh sống trực tiếp trong vùng lõi (phân khu bảo vệ nghiêm ngặt diện tích 9.863 ha) và 3.362 cư dân sinh sống trong phân khu phục hồi sinh thái (diện tích 6.991,5 ha). Mật độ dân cư phân bố xen kẽ tạo sức ép thường xuyên lên công tác quản lý tài nguyên.
2. Sự sụt giảm rõ rệt của các hành vi vi phạm lâm luật: Nhờ hoạt động thành lập khu bảo tồn và cắm 190 mốc ranh giới, tổng số vụ vi phạm được phát hiện đã giảm mạnh 71,4% từ 91 vụ năm 2006 xuống còn 26 vụ năm 2010. Đáng chú ý, số vụ phá rừng làm nương rẫy trái phép giảm 88,5% từ 26 vụ (năm 2006) xuống còn 3 vụ (năm 2010).
3. Khai thác lâm sản trái phép vẫn là hành vi tác động bất lợi chủ yếu: Mặc dù tổng số vụ vi phạm giảm, hành vi khai thác, mua bán và vận chuyển lâm sản trái phép luôn chiếm tỷ trọng áp đảo, chiếm 51,6% (47/91 vụ) năm 2006 và tăng tỷ trọng lên 80,8% (21/26 vụ) tổng số vi phạm năm 2010. Lâm sản ngoài gỗ gồm vầu, nứa, giang bị khai thác ồ ạt để cung cấp cho các nhà máy sản xuất giấy trong khu vực huyện Văn Yên.
4. Mức độ phụ thuộc kinh tế sâu sắc của các hộ nghèo vào rừng: Diện tích đất lúa nước quá khan hiếm (trung bình 193,5 m2/người) buộc người dân phải bổ sung lương thực bằng lúa nương, ngô, sắn trên đất dốc. Thu nhập từ rừng và đất lâm nghiệp đóng góp từ 34% đến trên 50% vào tổng thu nhập hàng năm của các hộ nghèo thuộc vùng lõi và vùng đệm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến các tác động bất lợi xuất phát từ vòng luẩn quẩn giữa tập quán du canh nương rẫy lâu đời của người H'Mông và Dao, tỷ lệ đói nghèo cao (54%) và sự thiếu hụt các ngành nghề tạo thu nhập thay thế. Khi khu bảo tồn được thành lập, việc đóng cửa rừng và hạn chế quyền tiếp cận tài nguyên khiến người dân nảy sinh tâm lý bị thiệt thòi về mặt sinh kế.

So sánh với các nghiên cứu tương tự tại Vườn quốc gia Ba Bể và Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Mát, tỷ lệ đóng góp của tài nguyên rừng vào thu nhập hộ nghèo tại Nà Hẩu có tính tương đồng cao (đều dao động từ 34% đến 62%). Tuy nhiên, Nà Hẩu thể hiện tính khả thi vượt trội trong việc quản lý rừng dựa vào cộng đồng nhờ duy trì tốt cấu trúc thiết chế dòng họ và hương ước thôn bản, tạo nền tảng vững chắc để triển khai các mô hình đồng quản lý.

Về phương thức biểu diễn số liệu, các phát hiện nghiên cứu được mô hình hóa trực quan thông qua đồ thị đường biểu diễn xu hướng giảm các vụ vi phạm lâm luật qua 5 năm, biểu đồ cơ cấu các nhóm hộ điều tra và các bảng phân tích hồi quy tương quan hàm sản xuất Cobb-Douglas. Các mô hình định lượng này giúp thể hiện rõ nét mức độ tin cậy của các biến số kinh tế - xã hội đối với thu nhập và hành vi tác động rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện công tác phân định ranh giới và giao khoán bảo vệ rừng: Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu cần phối hợp với Hạt Kiểm lâm huyện Văn Yên tiến hành cắm bổ sung 160 cột mốc ranh giới còn lại (để hoàn thành đủ 350 mốc theo quy hoạch). Đồng thời, mở rộng diện tích giao khoán quản lý bảo vệ rừng cho 100% các hộ dân vùng lõi và phân khu phục hồi sinh thái, nâng mức chi trả nhận khoán từ 100.000 đồng/ha/năm lên mức phù hợp theo từng giai đoạn 2012-2015.
2. Chuyển đổi cơ cấu cây trồng và phát triển chuỗi giá trị cây quế: Ủy ban nhân dân các xã Nà Hẩu, Đại Sơn, Mỏ Vàng cùng Phòng Nông nghiệp huyện hỗ trợ kỹ thuật thâm canh ruộng bậc thang, chuyển đổi diện tích nương rẫy bạc màu sang trồng quế và cây bản địa. Mục tiêu nâng cao thu nhập kinh tế hộ thêm 25% - 30% và kéo giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 30% vào năm 2015.
3. Thể chế hóa hương ước thôn bản và nâng cao hiệu quả của tổ bảo vệ rừng: Ban quản lý thôn bản kiện toàn 20 tổ tuần tra bảo vệ rừng tại 20 thôn, duy trì phụ cấp trách nhiệm từ 900.000 đồng/người/năm trở lên, kết hợp quyền hạn bắt giữ lâm sản trái phép và trích nộp quỹ thôn nhằm tăng cường tính tự chủ của cộng đồng.
4. Đẩy mạnh giáo dục truyền thông và khai thác tiềm năng du lịch sinh thái: Đơn vị quản lý khu bảo tồn phối hợp với các tổ chức bảo tồn trong và ngoài nước tổ chức định kỳ 12 buổi tuyên truyền môi trường mỗi năm bằng tiếng dân tộc bản địa; đồng thời lập đề án phát triển 2 tuyến du lịch sinh thái trải nghiệm thác nước và rừng nguyên sinh đỉnh cao 1.783 m nhằm tạo nguồn thu dịch vụ môi trường rừng bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia: Tiếp cận quy trình đánh giá hiện trạng tác động và phương pháp áp dụng mô hình đồng quản lý rừng có sự tham gia của người dân địa phương tại các vùng rừng đặc dụng.
2. Cơ quan quản lý Nhà nước và Kiểm lâm địa bàn: Sử dụng tài liệu làm cơ sở hoạch định chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng, lập kế hoạch cắm mốc ranh giới và xây dựng quy chế phối hợp quản lý vùng đệm cấp huyện, xã.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng: Tham khảo khung lý thuyết hệ thống, tháp sinh thái nhân văn và phương pháp lượng hóa sự phụ thuộc sinh kế bằng hàm Cobb-Douglas trong nghiên cứu kinh tế lâm nghiệp.
4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị phát triển cộng đồng: Khai thác dữ liệu thực chứng từ 97 hộ điều tra để thiết kế các dự án phát triển sinh kế thay thế, xóa đói giảm nghèo vùng đệm thích ứng với văn hóa đồng bào thiểu số.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân chính dẫn đến các tác động bất lợi của người dân tới tài nguyên rừng tại KBTTN Nà Hẩu là gì?
Nguyên nhân cốt lõi là do sức ép sinh kế khi tỷ lệ hộ nghèo chiếm tới 54%, quỹ đất trồng lúa nước bình quân chỉ đạt 193,5 m2/khẩu, kết hợp với tập quán làm nương rẫy, săn bắn và khai thác lâm sản ngoài gỗ truyền thống của đồng bào H'Mông và Dao chưa có nguồn thu thay thế.

Tình hình vi phạm lâm luật tại KBTTN Nà Hẩu đã biến chuyển ra sao trong giai đoạn 2006 - 2010?
Số vụ vi phạm lâm luật đã giảm mạnh 71,4%, từ 91 vụ năm 2006 xuống còn 26 vụ năm 2010. Trong đó, số vụ phá rừng làm nương rẫy giảm từ 26 vụ xuống còn 3 vụ, tuy nhiên hành vi khai thác, vận chuyển lâm sản trái phép vẫn chiếm tỷ lệ cao nhất (21 vụ năm 2010).

Luận văn sử dụng phương pháp định lượng nào để phân tích kinh tế hộ gia đình?
Nghiên cứu ứng dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas dạng logarit hóa trên phần mềm SPSS 13.0 để đánh giá ảnh hưởng của các biến nguồn lực (đất đai, lao động, vốn) và biến hiệu quả (học vấn, mức độ gần rừng, dân tộc) đến tổng thu nhập của 97 hộ điều tra.

Cộng đồng địa phương đã tham gia vào công tác quản lý bảo vệ rừng như thế nào?
Người dân tham gia tích cực thông qua 21 nhóm nhận khoán bảo vệ rừng với 411 hộ gia đình, thành lập các tổ tuần tra bảo vệ rừng thôn bản (4 - 6 người/thôn) và thực thi nghiêm túc các quy ước, hương ước bảo vệ rừng được biểu quyết tại cơ sở.

Mức kinh phí chi trả cho công tác bảo vệ rừng tại thời điểm nghiên cứu là bao nhiêu?
Mức nhận khoán bảo vệ rừng đặc dụng theo Chương trình 661 là 100.000 đồng/ha/năm. Thành viên tham gia các tổ tuần tra bảo vệ rừng do thôn quản lý được chi trả mức thù lao trung bình 900.000 đồng/người/năm.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng và nguyên nhân của các tác động bất lợi đến 16.854,5 ha diện tích Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu.
• Dữ liệu khảo sát từ 97 hộ gia đình thuộc 3 xã trọng điểm chứng minh sự sụt giảm 71,4% số vụ vi phạm lâm luật sau 5 năm thành lập khu bảo tồn.
• Nghiên cứu đã lượng hóa thành công mối quan hệ phụ thuộc giữa mức sống hộ nghèo (chiếm 54%) và tỷ trọng thu nhập từ tài nguyên rừng.
• Hệ thống 4 nhóm giải pháp được đề xuất bao trùm cả quy hoạch phân khu, chuyển đổi sinh kế trồng quế, củng cố thể chế hương ước và phát triển du lịch sinh thái.
• Đóng góp khoa học then chốt của luận văn là hoàn thiện phương pháp luận gắn kết bảo tồn đa dạng sinh học với nâng cao sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao giai đoạn 2012 - 2020. Hãy liên hệ các cơ quan quản lý lâm nghiệp địa phương hoặc tác giả để ứng dụng trực tiếp mô hình này vào thực tiễn quản lý rừng đặc dụng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Ở nước ngoài Trong những năm đầu thập kỷ 80 cộng đồng quốc tế đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu nhằm làm thay đổi chiến lược bảo tồn và chiến lược bảo tồn mới dần được hình thành. Đó là sự liên kết quản lý KBTTN, VQG với các hoạt động sinh kế của người dân địa phương, cần thiết có sự tham gia bình đẳng của các cộng đồng trên cơ sở tôn trọng nền văn hoá trong quá trình xây dựng các quyết định. Theo định nghĩa của IUCN (1994) đã khẳng định bảo tồn đa dạng sinh học là mục tiêu cơ bản của KBTTN: “Khu bảo tồn thiên nhiên là một khu vực trên đất liền hoặc trên biển được khoanh vùng để bảo vệ đa dạng sinh học, các tài nguyên thiên nhiên và văn hoá đi kèm, được quản lý bằng các công cụ pháp luật hoặc các hình thức quản lý có hiệu quả khác”.(IUCN 1994 ) [12] Nguồn gốc của KBTTN “hiện đại” có từ thế kỷ thứ 19.

VQG Yellowstone là VQG đầu tiên trên thế giới, được thành lập tại Mỹ năm 1872. VQG này nằm trên vùng đất do người Crow và người Shoshone sinh sống trên cơ sở sử dụng bạo lực ép buộc hai cộng đồng tộc người này phải rời bỏ mảnh đất của họ. Nhiều KBTTN và VQG được thành lập sau đó ở các nước khác nhau trên thế giới cũng sử dụng phương thức quản lý theo mô hình này, có nghĩa là ngăn cấm người dân địa phương thâm nhập vào KBTTN và VQG và tiếp cận tài nguyên trong đó. Điều đó dẫn đến những hiệu quả tất yếu là làm nảy sinh nhiều mâu thuẫn giữa CĐĐP và KBT và mục đích bảo tồn tài nguyên đã không đạt được [12].

Hầu hết các KBT đều được thiết lập vì mục đích Quốc gia, mà ít nghĩ đến các nhu cầu và mong muốn của người dân địa phương. Dựa trên mô hình của Hoa Kỳ, phương thức quản lý của nhiều VQG và KBT chủ yếu bao gồm việc ngăn cấm người dân địa phương xâm nhập vào KBT và khai thác TNR. Tại các nước Đông Nam Á phương thức này tỏ ra không thích hợp vì để duy trì sự đa dạng sinh học thì người dân địa phương bị mất LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 quyền tiếp cận với nguồn TNR, trong khi sự phụ thuộc của họ vào TNR là rất lớn [10]. Ở Nepal, đã có một số mô hình thành công về chương trình bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH) theo hướng toàn cầu.

Tuy nhiên, do sự ảnh hưởng của cuộc xung đột vũ trang trong gần một thập kỷ đã tác động xấu đến các hoạt động bảo tồn và động vật hoang dã. Chính vì vậy, một số nghiên cứu về đánh giá tác động của những hoạt động này đến bảo tồn đa dạng sinh học tại VQG Bardia và vùng đệm phía tây Nepal đã được thực hiện. Nghiên cứu đã khẳng định, 73% người dân địa phương sống trong khu vực phụ thuộc vào nông nghiệp, nguồn chất đốt và thức ăn [38]. Ở Ấn Độ, nơi ước tính có 275 triệu người dân địa phương ở các vùng nông thôn phụ thuộc vào rừng (ít nhất là một phần sinh kế của họ).

Theo Gadgil và VP. Vartok năm 1976 trong tác phẩm: “Những lùm cây thiêng miền Tây dãy Ghats ở Ấn Độ” cho rằng: Người dân địa phương ở Ấn Độ đã bảo vệ được các đám rừng từ dưới 0,5 ha đến 10 ha dưới dạng lùm cây thiêng để thờ các vị thần của lùm cây. Việc thờ cúng tại những lùm cây thiêng đó được hình thành từ các xã hội chuyên về săn bắn và hái lượm. Việc lấy ra bất cứ sản phẩm nào đều bị cấm kỵ.