MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Ô nhiễm chất thải nhựa (CTN) là một trong những vấn đề môi trường nghiêm trọng và cấp bách nhất hiện nay tại Việt Nam cũng như trên toàn Thế giới. Từ nhiều năm qua ô nhiễm chất thải nhựa đã để lại những hậu quả, ảnh hưởng xấu đối với môi trường, hệ sinh thái và sức khỏe con người là vô cùng nghiêm trọng. Cùng với sự gia tăng dân số toàn cầu, quá trình đô thị hóa phát triển với tốc độ nhanh, và với sự thay đổi trong lối sống của cư dân thành thị đã làm tăng khối lượng và sự phức tạp của thành phần chất thải rắn.
Rác thải được sinh ra từ hoạt động sinh hoạt hàng ngày của con người như hoạt động sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, hoạt động thương mại dịch vụ, du lịch,.Các tác động do con người gây ra là nguyên nhân chính làm suy thoái các hệ sinh thái, do đó không phải ngẫu nhiên mà việc chống ô nhiễm rác thải, đặc biệt là về chất thải nhựa, trở thành một vấn đề cấp bách đối với tất cả các quốc gia trên hành tinh này. Theo báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP) năm 2018: mỗi năm thế giới sử dụng 500 tỷ túi nhựa và khoảng 40% nhựa được sản xuất ra để đóng gói. Trong 50 năm qua, lượng nhựa được tiêu dùng đã tăng gấp 20 lần và dự kiến sẽ tăng gấp đôi trong hai mươi năm tới. Hơn nữa, loại chất dẻo này lại khó phân hủy”.
Chất thải nhựa là một trong những hiểm họa môi trường lớn nhất mà thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng đang phải đối mặt. Cuộc sống thay đổi nhanh với những xô bồ tất bật sự tiện lợi được đặt lên hàng đầu. Từ đó việc phát sinh ra chất thải nhựa ngày càng nhiều, đồ nhựa dùng một lần xuất hiện khắp nơi đó là túi nilon ngoài chợ trong gian bếp, các loại hộp xốp nơi công sở, các loại cốc nhựa, thìa nhựa, ống hút nhựa,.xuất hiện khắp các quán nước, quán cafe,.Những con số đáng báo động về tình trạng chất thải nhựa hiện nay cho thấy đây thực sự là một vấn đề cần được quan tâm và xử lý. Theo tổ chức Lương 1 thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cảnh báo mỗi năm Việt Nam thải ra ngoài môi trường 1,8 triệu tấn chất thải nhựa.
Mà mỗi sản phẩm nhựa như: một chiếc túi nilon, một chiếc cốc nhựa, một cái ống hút,.chỉ sản xuất trong vài giây, sử dụng trong vài phút nhưng phải đến 20 năm - 1000 năm mới có thể phân hủy những di chứng nó để lại cho môi trường là một thảm họa. Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và Môi trường (Bộ TNMT), tại Việt Nam chất thải nhựa chiếm 7% tổng lượng chất thải rắn thải ra môi trường, tương đương gần 2. Theo đó, mỗi năm, Việt Nam xả ra đại dương 0,28 đến 0,73 triệu tấn chất thải nhựa (chiếm 6% toàn thế giới), đứng thứ 4 thế giới. Theo Bùi Đức Hiển (2019) tại Việt Nam, chỉ tính riêng Hà Nội và TP.
Hồ Chí Minh đã thải ra môi trường khoảng 80 tấn nhựa và túi nilon mỗi ngày. Nhận biết được ô nhiễm chất thải nhựa đang là một vấn đề nan giải của toàn cầu vì những ảnh hưởng vô cùng tiêu cực đến môi trường sống và sức khỏe con người. Cho nên cùng với các quốc gia trên thế giới, Việt Nam đang nỗ lực để loại bỏ ô nhiễm do chất thải nhựa gây ra. Xã Tân Châu, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên là một xã đang trong quá trình phát triển mạnh mẽ theo mô hình CNH – HĐH góp phần phát triển nền kinh tế - xã hội của địa phương từ đó nâng cao đời sống của người dân.
Bên cạnh sự phát triển sẽ gây ra ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Xuất phát từ vấn đề trên, tôi đã thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng phát sinh chất thải nhựa và đề xuất biện pháp giảm thiểu tại xã Tân Châu, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên”. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài được thực hiện để đánh giá được hiện trạng phát sinh chất thải nhựa trong sinh hoạt của người dân trên địa bàn xã Tân Châu, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên; từ đó đưa ra một số giải pháp có tính thực tiễn nhằm giảm thiểu chất thải nhựa, góp phần bảo vệ môi trường cho địa bàn nghiên cứu. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.
Nguồn gốc, phân loại chất thải nhựa 1. Khái niệm và đặc tính chung của nhựa Nhựa là thuật ngữ phổ biến chung cho các loại vật liệu rắn vô định hình tổng hợp hoặc bán tổng hợp thích hợp cho sản xuất các sản phẩm công nghiệp. Nhựa thường là các polyme có trọng lượng phân tử cao và có thể chứa các chất khác để cải thiện hiệu năng và giảm chi phí. Từ Plastic xuất phát từ tiếng Hy Lạp (plastikos) có nghĩa là phù hợp cho đúc, và (plastos) có ý nghĩa đúc.
Nó đề cập đến tính dẻo dai của chúng, hoặc dẻo trong quá trình sản xuất, cho phép chúng được đúc, ép, hoặc ép đùn thành nhiều hình dạng khác nhau - chẳng hạn như màng, sợi, tấm, ống, chai, hộp, và nhiều hơn nữa. Từ nhựa thông thường không nên nhầm lẫn với nhựa tính từ tính kỹ thuật, được áp dụng cho bất kỳ vật liệu nào trải qua sự thay đổi hình dạng vĩnh viễn (biến dạng dẻo) khi căng thẳng vượt quá một điểm nhất định. Nhôm, ví dụ, là nhựa theo nghĩa này, nhưng không phải là nhựa theo nghĩa thông thường; ngược lại, ở dạng hoàn thiện, một số chất dẻo sẽ vỡ trước khi biến dạng và do đó không phải là nhựa theo nghĩa kỹ thuật. Tóm lại nhựa (hay còn gọi là plastic) là loại hợp chất không có trong thiên nhiên mà do con người tạo ra.
Nhựa là các chất dẻo hoặc các hợp chất cao phân tử được tổng hợp từ dầu hoả hoặc các chất từ khí tự nhiên. So với các loại nguyên liệu truyền thống như kim loại, gỗ, thủy tinh, da, … vật liệu nhựa có một số tính chất ưu việt hơn, cụ thể như sau. o Khả năng chống ăn mòn, chống thấm: so với các loại nguyên liệu truyền thống như kim loại hay gỗ thì khả năng chống bị ăn mòn do tác động của oxy hóa hay khả năng chống thấm nước của vật liệu nhựa là tốt hơn. 3 o Dễ tạo hình và sản xuất: với nhiệt độ nóng chảy thấp hơn kim loại hay thủy tinh, vật liệu nhựa giúp công việc tạo hình và chế tác sản phẩm trở nên dễ dàng hơn cũng như tiết giảm được chi phí sản xuất.
o Khả năng tái sinh và tính đa dạng lớn: ngoài khả năng tái sinh tốt, nguyên liệu nhựa còn có tính đa dạng hơn so với các loại nguyên vật liệu truyền thống. Nguồn gốc ra đời 1. Nguồn gốc ra đời của nhựa Nhựa hay còn gọi là chất dẻo hoặc mủ, là các hợp chất cao phân tử, được dùng làm vật liệu để sản xuất nhiều loại vật dụng trong đời sống hàng ngày như túi nilon, ống hút nhựa, ly nhựa… cho đến những sản phẩm công nghiệp, gắn với đời sống hiện đại của con người. Chúng là những vật liệu có khả năng bị biến dạng khi chịu tác dụng của nhiệt, áp suất và vẫn giữ được sự biến dạng đó khi thôi tác dụng.
Chất dẻo còn được sử dụng rộng rãi để thay thế cho các sản phẩm làm bằng vải, gỗ, da, kim loại, thủy tinh. Vì chúng bền, nhẹ, khó vỡ, nhiều màu sắc đẹp. Hầu hết chất dẻo chứa các polyme hữu cơ. Phần lớn các polyme này có nguồn gốc từ các chuỗi chỉ có các nguyên tử cacbon hoặc kết hợp với ôxy, lưu huỳnh hoặc nitơ.
Để tạo ra các đặc điểm của chất dẻo, các nhóm phân tử khác nhau được liên kết vào mạch cacbon tại những vị trí thích hợp. Cấu trúc của các chuỗi như thế này ảnh hưởng đến tính chất của các polyme. Việc can thiệp một cách tinh vi như thế này vào tạo thành nhiều tính chất của polymer bằng cách lặp lại cấu trúc phân tử đơn vị cho phép chất dẻo trở thành một bộ phận không thể thiếu của thế kỷ 21. Những cột mốc đánh dấu sự ra đời của nhựa như (1) năm 1930 ni lông được tìm thấy, lúc đó nó có tên gọi là Polyamide 66; (2) năm 1939, tất ni lông được tung ra thị trường và sử dụng phổ biến; (3) những năm 40 của thế kỷ 20, silicon có nguồn gốc là nhựa được trộn lẫn với axit boric tạo thành một hợp chất 4 có độ đàn hồi tốt hơn cao su đến 25%; (4) năm 1950, Polyethylene trọng lượng cao được phát hiện và ngày nay dùng trong những chai sữa bằng nhựa.
Cũng thời gian này, Polypropylene được tìm thấy; (5) từ những năm 1960, nhựa trở nên phổ biến và được sử dụng rộng rãi trong đời sống; (6) năm 1970 nhựa nhân tạo đầu tiên ra đời, có tên là Bakelite. Bakelite đã được sử dụng để sản xuất nhiều mặt hàng bao gồm điện thoại, máy ảnh và thậm chí cả gạt tàn thuốc lá (Lajeunesse, 2004). Cho đến nay nhựa đã trở thành một vật liệu không thể thiếu hàng ngày. Từ truyền thông, giải trí, sức khỏe, đến bảo tồn năng lượng trong vận tải và sử dụng năng lượng mặt trời, nguồn nước và sức gió, nhựa đang đóng vai trò chính trong cuộc sống hằng ngày của chúng ta và phúc lợi xã hội trong tương lai.
Nguồn gốc phát sinh chất thải nhựa Chất thải nhựa là cụm từ dùng để chỉ chung cho những sản phẩm làm bằng nhựa đã qua sử dụng hoặc không được dùng đến và bị đem vứt bỏ. Chất thải nhựa bao gồm túi nhựa, cốc nhựa, ống hút nhựa, đồ chơi cũ bằng nhựa, … Chất thải nhựa sinh ra từ các hoạt động sống hàng ngày của con người như từ (1) các chất thải sinh hoạt của dân cư, khách vãng lai, du lịch, … (2) bao gói thực phẩm, chai nước nhựa, các chất thải nguy hại, (3) từ các chợ, tụ điểm buôn bán, nhà hàng, khách sạn,… (4) từ các cơ quan, đơn vị, trường học,… (5) từ các công trình xây dựng, cải tạo và nâng cấp,… (6) từ các nhà máy, xí nghiệp, khu công nghiệp,… 5 Bảng 1.