CHƯƠNG 1. THỊ TRƯỜNG ASEAN VÀ KHẢ NĂNG XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG ASEAN 1. ĐẶC TRƯNG CỦA THỊ TRƯỜNG ASEAN VỀ HÀNG NÔNG SẢN 1. Đặc trưng của thị trường ASEAN * Về văn hoá Các nước ASEAN đều có những điểm tương đồng về văn hoá.
Đặc biệt các nước ASEAN đều có nền văn hoá truyền thống đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc,có lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước.Văn hoá là di sản được kế thừa từ cha ông qua cả quá trình lịch sử,là tổng thể những hiểu biết về phong tục tập quán ,về trí tuệ và vật chất.Văn hoá trong ASEAN có những đặc trưng sau : _Đánh giá cao tính kiên nhẫn, lòng kính trọng với địa vị, thân thế (tuổi tác, danh vọng…), năng lực chuyên môn. _Rất tự hào về dân tộc mình và kính trọng truyền thống dân tộc :mỗi một nước đều có một nghi thức, tập tục truyền thống khác nhau nhưng tất cả họ đều tự hào và kính trọng truyền thống dân tộc của họ. _Văn hoá kinh doanh mang tính cạnh tranh cao và có đạo đức kinh doanh. _Đều có xuất phát điểm là nền văn minh lúa nước, con người cần cù chịu khó,có tinh thần trách nhiệm, uy tín ,thân thiện… _Mỗi quốc gia đều có rất nhiều dân tộc anh em sinh sống, mỗi dân tộc sử dụng một ngôn ngữ riêng,tạo nên sự đa dạng trong ngôn ngữ.
* Về địa lý sinh thái. Nằm giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, là đầu mối cửa ngõ giao thông quan trọng, các nước ASEAN có điều kiện để phát triển mở rộng hợp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Nguyễn Thị Huyền TMQT 42 tác giao lưu, văn hoá, kinh tế, chính trị, xã hội với nhau và các nước trên thế giới. Chính vì vậy, việc đi lại trao đổi mua bán rất thuận lợi trở thành một trong những sợi dây liên kết khu vực Đông Nam Á. * Về kinh tế.
Các nước thành viên ASEAN đã có chương trình về hợp tác kinh tế. Thực tế cho thấy về mặt kinh tế, tổ chức kinh tế khu vực có tác dụng thúc đẩy sự hợp tác kinh tế, buôn bán và phân công lao động. Kinh tế các nước ASEAN thuộc loại đang phát triển trừ có Singapore. Thu nhập bình quân đầu người giữa các nước chênh lệch khá lớn.
Đối với các nước như Malaysia, Thái Lan, Singapore, Brunei là những nước phát triển nhất trong khối có thu nhập bình quân đầu người trên 3000 USD. Hai nước Philipin, Inđônêxia có thu nhập bình quân đầu người trên 1000 USD. Sáu nước này có thu nhập bình quân đầu người cao hơn rất nhiều so với các nước còn lại như Việt Nam, Lào, Campuchia, Mianma. Trong những năm qua, Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã không ngừng đẩy mạnh hợp tác giữa các nước thành viên.
Tháng 1 năm 1992, các nước ASEAN đã đi đến quyết định thành lập khu mậu dịch tự do ASEAN (AFTA) thông qua việc ký kết hiệp định về chương trình ưu đãi thuế quan có hiệu lực chung (CEPT) nhằm đưa nền kinh tế khu vực này thành một cơ sở sản xuất thống nhất với một thị trường rộng lớn trên 500 triệu dân, tỷ lệ tăng dân số trung bình 2,05% thì đây thực sự là một thị trường tiêu thụ rất lớn. Mặc dù, AFTA chưa có hiệu lực trước 2003, song thuế quan nhập khẩu giữa các nước thành viên ASEAN đã được giảm dần từ năm 1997. Tính đến năm 2001, thuế quan của 92,8 số sản phẩm trong danh mục cắt giảm ngay của 6 nước thành viên ban đầu gồm Inđônêxia, Malaysia, Philipin, Singapore, Thái Lan, Brunei được giảm xuống mức 0 – 5%. Việt Nam đã chính thức tham gia vào AFTA năm 2003 và hoàn thành cắt giảm thuế quan vào năm 2006.
Đối với các thành viên Lào và Mianma sẽ bắt đầu thực hiện hiệp định CEPT từ 1- 1- 1998 và kết thúc vào ngày 1- 1- 2008. Campuchia bắt đầu thực LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Nguyễn Thị Huyền TMQT 42 hiện CEPT từ 1-1- 2000 và kết thúc vào ngày 1- 1- 2010. Việc thực hiện CEPT đã làm cho xuất khẩu nội khu vực ASEAN tăng từ 43 tỷ USD năm 1993 lên 84 tỷ năm 2001, tăng hơn 90% trong vòng 8 năm. Thị trường ASEAN đã trở nên ngày càng quan trọng hơn đối với các nước thành viên ASEAN.
Do vậy, AFTA sẽ tiếp tục thúc đẩy các hoạt động thương mại khu vực. Khi thực hiện hiệp định CEPT các hàng rào phi thuế quan như hạn chế số lượng, hạn ngạch giá trị xuất nhập khẩu, giấy phép nhập khẩu có tác dụng hạn chế định lượng… cũng bị loại bỏ trong vòng 5 năm sau khi một sản phẩm được hưởng ưu đãi thuế quan. Việc xoá bỏ các hàng rào thuế quan và phi thuế quan sẽ thúc đẩy thương mại và cải thiện phúc lợi của các nước tham gia, tạo ra môi trường cạnh tranh hơn, nhưng nó cũng làm tăng năng suất lao động, đa dạng hoá các sản phẩm và giảm giá hàng hoá. Các hoạt động thương mại ngày càng tăng cũng thúc đẩy các hoạt động kinh tế các nước này, việc làm được tạo ra và các nền kinh tế có thể tăng trưởng nhanh hơn.
* Về chính trị. Về chính trị nó có tác dụng củng cố tinh thần đoàn kết, giúp đỡ các nước vừa và nhỏ có tiếng nói mạnh mẽ và vai trò trong giải quyết vấn đề quốc tế, xã hội của các nước thành viên. Phần lớn các nước trong khối ASEAN thực hiện theo chế độ đa Đảng. Nhưng nhìn chung chính trị trong khu vực SAEAN là khá ổn định, rất thuận lợi cho hoạt động trao đổi buôn bán với các nước với nhau và với thế giới.
Tóm lại, thị trường ASEAN có đặc điểm tương đồng về văn hoá và gần gũi nhau về địa lý, chính trị trong khối tương đối ổn định.ASEAN là một thị trường đầy tiềm năng với trên 500 triệu dân và yêu cầu về chất lượng hàng hoá không phải là cao. Hầu hết các nước ASEAN có xuất phát điểm là nền văn minh nông nghiệp lúa nước, đi lên từ nông nghiệp và lấy nông nghiệp là điều kiện phát triển kinh tế. Do vậy, sự cạnh tranh về các sản phẩm đồng loại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Nguyễn Thị Huyền TMQT 42 là rất khốc liệt, bên cạnh đó có sự tự do hoá thương mại theo cả hướng đa phương và song phương nên sự cạnh tranh trong một thị trường như vậy càng mãnh liệt hơn. Nhu cầu của thị trường ASEAN về nông sản Việt Nam.
Với một thị trường hơn 500 triệu dân, ngoài các nhu cầu về mặc, ở, đi lại… thì nhu cầu về ăn uống là rất lớn.Và so với các nước Singapo, Thái Lan, Philippin, Malaysia, Inđônêsia thì Việt Nam có nền kinh tế kém phát triển hơn rất nhiều.Do đó, ngoài nhu cầu nhập khẩu nông sản Việt Nam về bổ sung cho nhu cầu ăn uống. Các nước Singapo, Thái Lan, Philippin, Malaysia, Inđônêsia còn có nhu cầu nhập khẩu nông sản Việt Nam về chế biến và tái xuất. Cùng sự phát triển mạnh mẽ, các nước ASEAN đang được coi là khu vực hấp dẫn, sôi động nhất thế giới. Tăng trưởng buôn bán giữa Việt Nam và các nước ASEAN đạt 20 – 25%/năm.
Hàng năm, ASEAN nhập khẩu một lượng khá lớn nông sản Việt Nam, kim ngạch trung bình mỗi năm đạt khoảng 3. Hầu hết các nước ASEAN đều chú trọng đến phát triển nông nghiệp. Các nước Inđônêxia, Thái Lan, Malaysia, Philipin là các nước có nền nông nghiệp khá phát triển thế mà hàng năm Inđônêxia phải nhập khẩu về từ 1,8 – 2 triệu tấn gạo của Việt Nam. Philipin, Malaysia, Thái Lan cũng nhập khẩu một lượng khá lớn nông sản Việt Nam.
Trung bình tỷ trọng thị trường ASEAN trong tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam chiếm khoảng 18%, với các mặt hàng chủ yếu như : gạo, hạt điều, lạc nhân, cao su, long nhãn, hành, sắn, tỏi… Trong tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang ASEAN thì có tới 60 – 70% được xuất sang Singapore. Đây là thị trường tái xuất điển hình trong ASEAN. Năm 2000, Việt Nam có 21 thị trường xuất khẩu nông sản (có kim ngạch xuất khẩu nông sản khoảng 100 triệu USD) thì có 3 nước là Singapore đạt 886,7 triệu USD, Philipin đạt 477 triệu USD, Malaysia đạt 413,5 triệu USD. Ngoài ra, còn Inđônêxia và Campuchia cũng là thị trường nhập khẩu nông sản lớn của Việt Nam.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chuyên đề thực tập Nguyễn Thị Huyền TMQT 42 Tóm lại, nhu cầu của thị trường ASEAN về hàng nông sản Việt Nam là rất lớn. Ngoài nhu cầu về hàng nông sản phục vụ cho tiêu dùng hàng ngày, các nước ASEAN còn nhập khẩu nông sản của Việt Nam cho sản xuất chế biến trong nước rồi tái xuất sang nước khác. ĐẶC TRƯNG CỦA NÔNG SẢN VIỆT NAM Nước ta nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới có 2 mùa nắng mưa rõ rệt. Việt Nam được coi là nước có đIều kiện khí hậu thuận lợi cho việc trồng các cây nông sản.
Do điều kiện khí hậu 2 mùa rõ rệt nên đã tạo nên ngành nông nghiệp Việt Nam 2 mùa thu hoạch: vụ mùa và vụ chiêm. Do nông sản có tính thời vụ vì vậy quá trình sản xuất, buôn bán nông sản Việt Nam cũng mang tính thời vụ. Từ đó tạo nên sự cung theo mùa có nghĩa là khi chính vụ thì hàng nông sản dồi dào, chủng loại đa dạng, chất lượng tốt, giá bán rẻ (cung >cầu) nhưng khi trái vụ nông sản lại trở nên khan hiếm, số lượng ít, chất lượng không cao, giá lại cao (cung<cầu). Nông sản Việt Nam khi thu hoạch thường có chất lượng cao nhưng do không được bảo quản dự trữ và chế biến đúng quy cách, kỹ thuật nên khi xuất khẩu thì thường xuất khẩu hàng thô hoặc qua sơ chế hay có được chế biến thì chất lượng sản phẩm không cao, không đạt các tiêu chuẩn do vậy thường bán với giá rẻ.
Hàng nông sản phụ thuộc rất lớn vào thời tiết, khí hậu, địa lý… Năm nào có mưa thuận gió hoà thì cây cối phát triển, năng suất cao, hàng nông sản được bày bán tràn ngập trên thị trường. Năm nào thời tiết khắc nghiệt, bão, lũ lụt, hạn hán xảy ra thường xuyên nông sản mất mùa lúc đó thì hàng nông sản khan hiếm, chất lượng lại không cao, do không có hàng bán nên cung < cầu, lúc này giá bán lạI rất cao.