Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ THUẾ VÀ CẢI CÁCH QUẢN LÝ THUẾ Ở MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ THUẾ 1. Quản lý hành chính nhà nước Quản lý và vai trò của quản lý Bất kỳ một hoạt động nào cũng bao hàm trong đó hai yếu tố cơ bản: đó là bản thân hoạt động và yếu tố quản lý do con người đảm nhận. Hoạt động tự bản thân nó không có ý nghĩa mà cần có sự nhận thức và vận dụng sáng tạo của con người.
Nói cách khác, hoạt động bản thân nó không phản ánh điều gì mà chỉ có thông qua công tác quản lý của con người, nó mới bộc lộ hết ưu điểm, nhược điểm. Trong bản thân hoạt động tồn tại những mâu thuẫn nhất định mang tính tự thân và đòi hỏi được giải quyết thông qua hoạt động quản lý. Như vậy, thông qua quản lý, các hoạt động trong xã hội được "vận động", được điều chỉnh và hoàn thiện, phát huy vai trò trong thực tiễn đời sống. Đây là tác động vô cùng quan trọng của quản lý tới sự phát triển của xã hội.
Quản lý là một hoạt động khách quan nảy sinh trong đời sống kinh tế xã hội để đạt được mục tiêu tại một thời điểm nhất định do chủ thể quản lý định trước. Một hoạt động quản lý bao giờ cũng bao gồm 3 yếu tố cơ bản: - Chủ thể quản lý là con người hoặc tổ chức tác động lên đối tượng quản lý bằng những công cụ với những phương pháp thích hợp theo những nguyên tắc nhất định. - Đối tượng quản lý là đối tượng tiếp nhận trực tiếp sự tác động của chủ thể quản lý. 4 - Khách thể quản lý chịu sự tác động của chủ thể quản lý, có thể là con người hoặc các quá trình xã hội.
Như vậy có thể hiểu quản lý là hoạt động nhằm tác động một cách có tổ chức và định hướng của chủ thể quản lý vào một đối tượng nhất định để điều chỉnh các quá trình xã hội và hành vi của con người nhằm duy trì tính ổn định và phát triển của đối tượng theo những mục tiêu đã định. Xã hội càng phát triển, với nhiều công nghệ mới ra đời, các hoạt động càng đa dạng và phong phú thì nội dung của quản lý mở rộng hơn và yêu cầu đối với quản lý phức tạp hơn. Tuy nhiên, trong bất kỳ điều kiện xã hội nào cũng cần xem xét quản lý trong mối quan hệ tác động với 05 nhóm yếu tố sau: yếu tố con người, yếu tố tổ chức, yếu tố chính trị, yếu tố quyền lực và yếu tố thông tin. Quản lý hành chính nhà nước Khái niệm Trong xã hội, do sự tồn tại của nhiều tổ chức và nhiều thành phần kinh tế, tùy theo từng chủ thể kinh tế mà quản lý được hiểu và vận dụng khác nhau.
Hiểu theo nghĩa rộng, quản lý hành chính là hoạt động quản lý, điều hành công việc của mọi tổ chức nhà nước cũng như của doanh nghiệp, các tổ chức chính trị, xã hội. theo chức năng và điều lệ của tổ chức. Trong quản lý nhà nước, quản lý hành chính nhà nước được hiểu là một dạng quản lý xã hội mang tính quyền lực nhà nước, sử dụng quyền lực nhà nước để tổ chức và điều chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi hoạt động của con người. Như vậy, có thể hiểu quản lý hành chính nhà nước là hoạt động hành chính của các cơ quan thực thi quyền lực nhà nước để quản lý, điều hành các lĩnh vực của đời sống xã hội theo luật pháp.
Chủ thể củ quản lý hành chính nhà nước gồm có: Chính phủ và cơ quan chính quyền địa phương các cấp (không bao gồm các tổ chức thuộc Nhà nước 5 nhưng không nằm trong cơ cấu quyền lực như các doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp), các cơ quan quyền lực nhà nước trong lĩnh vực lập pháp, tư pháp không thuộc hệ thống quản lý hành chính nhưng trong cơ chế vận hành của mình cũng có công tác hành chính. Công tác quản lý hành chính nhà nước được thực hiện phải dựa trên cơ sở các văn bản pháp quy đã được ban hành. Thông qua quản lý hành chính nhà nước, các văn bản pháp quy này được vận dụng vào thực tiễn đời sống xã hội bằng việc tổ chức, điều hành, kiểm tra, đánh giá của các chủ thể quản lý. Ở nước ta, quản lý hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp của Nhà nước, đó là sự tác động có tổ chức và điều chỉnh bằng quyền lực pháp luật nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người do các cơ quan trong hệ thống chính phủ từ trung ương đến cơ sở tiến hành để thực hiện những chức năng và nhiệm vụ của Nhà nước nhằm duy trì và phát triển cao các mối quan hệ xã hội và trật tự tư pháp của con người trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Cách hiểu như trên về quản lý hành chính nhà nước bao hàm 3 nội dung sau: - Quản lý hành chính nhà nước, bản thân nó không phải là quyền lực chính trị mà là sự vận dụng quyền lực chính trị để thực thi quyền hành pháp. Chính phủ là cơ quan hành pháp cao nhất thực hiện quyền hành pháp cao nhất đối với toàn dân và toàn xã hội. Chính phủ thực hiện chức năng của mình thông qua hệ thống thể chế hành chính của nền hành chính nhà nước và được coi là cơ quan quản lý hành chính nhà nước cao nhất của Nhà nước. - Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động có tổ chức và có điều chỉnh.
Tổ chức được coi là chức năng quan trọng nhất của quản lý hành chính nhà nước. Đó là việc thiết lập các mối quan hệ giữa con người với con người, 6 giữa các tập thể để thực hiện quản lý hành chính nhà nước trong một quá trình xã hội. Như vậy, để quản lý thì trước tiên phải thực hiện tổ chức, coi tổ chức như một sự sắp xếp định hướng ban đầu, không có tổ chức thì không thể quản lý được. Điều chỉnh là sự quy định về mặt pháp lý thể hiện bằng các quyết định quản lý về quy tắc, tiêu chuẩn, biện pháp.
nhằm tạo sự phù hợp giữa chủ thể và khách thể quản lý, tạo sự cân bằng, cân đối các mặt hoạt động của các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người. - Quản lý hành chính nhà nước là sự tác động bằng quyền lực nhà nước. Chủ thể quản lý căn cứ vào hệ thống luật pháp và nguyên tắc pháp chế để tác động tới đối tượng quản lý. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện, chủ thể quản lý phải quán triệt những nguyên tắc nhất định để đảm bảo tính công bằng và nghiêm minh: + Ra quyết định quản lý phải dựa trên cơ sở luật pháp.
+ Nghiêm túc thực hiện các quy trình và thủ tục. + Đánh giá đúng thực chất của hành vi để ra quyết định đúng đắn. + Thực hiện đầy đủ và nghiêm minh nguyên tắc pháp chế trong quản lý, chống phong cách qua loa, nể nang, tùy tiện trong quản lý. + Kết hợp pháp lý và đạo lý trong quản lý.
Đặc điểm của quản lý hành chính nhà nước Quản lý hành chính nhà nước là một dạng quản lý xã hội nói chung nhưng nó là dạng quản lý xã hội đặc biệt. những đặc điểm "đặc biệt" của quản lý hành chính nhà nước cho phép phân biệt dạng quản lý này với các dạng quản lý xã hội khác. Quản lý hành chính nhà nước có các đặc điểm cơ bản sau: 7 - Quản lý hành chính nhà nước có tính quyền lực đặc biệt, thể hiện mệnh lệnh đơn phương của chủ thể quản lý và tính chấp hành vô điều kiện của khách thể quản lý hành chính nhà nước. - Quản lý hành chính nhà nước là hoạt động có mục tiêu chiến lược, có chương trình và kế hoạch để thực hiện mục tiêu.
- Quản lý hành chính nhà nước có tính chủ động, sáng tạo, linh hoạt trong việc điều hành, phối hợp để huy động mọi lực lượng phát huy hết sức mạnh để thực hiện luật pháp, chính sách và mệnh lệnh của cấp trên trong khuôn khổ phân công, phân cấp, đúng thẩm quyền và đúng nguyên tắc tập trung dân chủ. - Quản lý hành chính nhà nước có tính liên tục và tương đối ổn định. - Quản lý hành chính nhà nước có tính chuyên môn hóa và nghề nghiệp cao. Quản lý hành chính nhà nước được coi là một nghề tổng hợp, phức tạp và sáng tạo nhất trong các nghề.
Quản lý hành chính nhà nước xã hội chủ nghĩa là một dạng quản lý đặc biệt hơn cả vì ngoài các đặc điểm chung của quản lý hành chính nhà nước nói chung còn mang những đặc điểm riêng như sau: - Quản lý hành chính nhà nước xã hội chủ nghĩa không có sự tách biệt tuyệt đối về mặt xã hội giữa người quản lý và người bị quản lý. - Quản lý hành chính nhà nước xã hội chủ nghĩa không vụ lợi. Ở đây, Quản lý hành chính nhà nước không có mục đích tự thân mà tồn tại vì xã hội, phục vụ lợi ích công cộng và lợi ích nhân dân. - Quản lý hành chính nhà nước xã hội chủ nghĩa mang tính nhân đạo.
Những đặc điểm riêng có của Quản lý hành chính nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa xuất phát từ bản chất của Nhà nước dân chủ xã hội chủ nghĩa: Nhà nước của dân, do dân và vì dân; tất cả các hoạt động của nền hành chính nhà nước đều có mục tiêu phục vụ con người, tôn trọng quyền và lợi ích 8 hợp pháp của công dân, coi đó là xuất phát điểm của hệ thống luật, thể chế, quy tắc và thủ tục hành chính. Phạm vi của quản lý hành chính nhà nước Quản lý hành chính nhà nước được thể hiện trong thực tiễn đời sống xã hội là các mục tiêu, nhiệm vụ, chức năng hoạt động cụ thể của từng cơ quan hành chính nhà nước. Tất cả các cơ quan hành chính ở trung ương và địa phương đều có mục tiêu, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, thẩm quyền; có cơ cấu tổ chức và đội ngũ công chức tương ứng để thực hiện chức năng hành pháp trong hành động về các lĩnh vực và các mặt sau: - Quản lý hành chính nhà nước về kinh tế, văn hóa, xã hội, ngoại giao, an ninh, quốc phòng. - Quản lý hành chính nhà nước về tài chính, NSNN, kế toán, kiểm toán, quản lý tài sản và công sản.