Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng thông qua các hiệp định thương mại tự do và khu vực thương mại tự do AFTA, ngành dệt may Việt Nam đứng trước sức ép cạnh tranh vô cùng khốc liệt từ các quốc gia trong khu vực. Phần lớn các doanh nghiệp may mặc trong nước vẫn duy trì phương thức gia công thuần túy, khiến tỷ suất sinh lời bị thu hẹp đáng kể và phụ thuộc lớn vào đối tác nước ngoài. Do đó, việc nâng cao chất lượng toàn diện và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo các tiêu chuẩn quốc tế trở thành bài toán sống còn để khẳng định vị thế thương hiệu.

Công ty Cổ phần Arksun là doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài thuộc tập đoàn Maruichi Holding, hoạt động chuyên sâu trong lĩnh vực may mặc xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Liên minh Châu Âu, Hoa Kỳ và Nhật Bản. Trải qua quá trình tăng trưởng, tổng nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp đã đạt mức 5.000.000 USD vào năm 2013, cùng quy mô nhà máy chính tại Nam Định có công suất thiết kế đạt 50.000 sản phẩm mỗi tháng. Tuy nhiên, phương thức quản lý chất lượng tại đơn vị còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn cục bộ, chi phí sai hỏng phát sinh đáng kể và chưa khai thác hết năng lực công nghệ hiện có.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về Quản lý chất lượng toàn diện (Total Quality Management - TQM), đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất và kiểm soát chất lượng tại Công ty Cổ phần Arksun giai đoạn 2011 - 2013, từ đó hoạch định hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm áp dụng thành công TQM. Luận văn hướng đến việc giúp doanh nghiệp giảm thiểu tỷ lệ phế phẩm từ 30% đến 40%, tối ưu hóa chi phí vận hành và thúc đẩy tỷ suất lợi nhuận trên doanh thu vượt mốc 5,3% trong giai đoạn phát triển tiếp theo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết Quản lý chất lượng toàn diện (TQM) của các chuyên gia hàng đầu thế giới như Armand V. Feigenbaum, Hitoshi Kume và Kaoru Ishikawa. Bản chất của TQM là một triết lý quản trị tập trung vào chất lượng, dựa trên sự tham gia của tất cả thành viên nhằm mang lại thành công dài hạn thông qua sự thỏa mãn khách hàng và lợi ích của toàn thể tổ chức. Ba trụ cột cốt lõi của TQM được vận dụng gồm: coi khách hàng là trung tâm, cải tiến liên tục mọi quy trình và phát huy tối đa vai trò của nhân tố con người.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp mô hình vòng tròn Deming (Chu trình PDCA: Plan - Do - Check - Act) với 4 giai đoạn lặp đi lặp lại nhằm chuẩn hóa và liên tục hoàn thiện chất lượng công việc. Mô hình chi phí chất lượng PAF (Prevention, Appraisal, Failure Costs) được áp dụng để phân loại và kiểm soát 4 nhóm chi phí: chi phí phòng ngừa, chi phí đánh giá, chi phí sai hỏng bên trong và chi phí sai hỏng bên ngoài. Luận văn cũng vận dụng hệ thống 7 công cụ kiểm soát chất lượng thống kê (7 QC Tools) bao gồm: phiếu kiểm tra, biểu đồ Pareto, biểu đồ nhân quả, biểu đồ phân tán, biểu đồ kiểm soát, biểu đồ phân bố và các loại đồ thị, kết hợp cùng mô hình quản trị hiện trường 5S và triết lý sản xuất đúng thời điểm (Just In Time - JIT).

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ hệ thống báo cáo tài chính, báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh, hồ sơ kỹ thuật và lưu trình kiểm tra chất lượng tại Công ty Cổ phần Arksun trong giai đoạn 3 năm từ 2011 đến 2013. Nguồn dữ liệu sơ cấp được tổng hợp thông qua phương pháp khảo sát hiện trường trực tiếp tại 4 cơ sở trực thuộc và phỏng vấn chuyên gia.

Nghiên cứu tiến hành khảo sát với cỡ mẫu gồm 120 cán bộ quản lý, kỹ sư công nghệ, nhân viên kiểm định (KCS) và công nhân may tại các xưởng sản xuất. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu ngẫu nhiên được sử dụng để đảm bảo tính đại diện cho 4 bộ phận chuyên biệt: xưởng cắt, xưởng may, xưởng hoàn thiện và phòng nghiên cứu xử lý mẫu. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích tổng hợp kết hợp thống kê mô tả và phân tích định lượng là nhằm phản ánh khách quan mối quan hệ nhân quả giữa quy trình quản trị, cơ cấu vốn đầu tư và mức độ phát sinh sai sót kỹ thuật trong chuỗi chuyền may công nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô vốn và kết quả kinh doanh của Arksun có sự tăng trưởng vượt bậc trong giai đoạn 2010 - 2013 nhưng cơ cấu lợi nhuận còn thiếu bền vững. Vốn đầu tư của công ty tăng mạnh hơn 2,7 triệu USD trong vòng 4 năm, nâng tỷ trọng vốn chủ sở hữu từ 52,5% ở thời điểm năm 2001 lên mức 70% vào năm 2013 (tương đương hơn 3,5 triệu USD). Doanh thu tăng trưởng liên tục từ mức 3.264,7 nghìn USD năm 2010 lên các mốc cao hơn qua từng năm, kéo theo lợi nhuận sau thuế tăng từ 4,3 tỷ đồng (2010) lên 6,412 tỷ đồng (2013), tương đương mức tăng gần 50%. Tỷ lệ lợi nhuận trên doanh thu tăng đều đặn từ 3,4% năm 2010 lên 4,2% năm 2011, 4,5% năm 2012 và đạt 5,3% vào năm 2013. Tỷ số doanh thu trên tổng vốn năm 2013 đạt 1,78 lần và tỷ số sinh lời trên tổng vốn đạt 0,10 lần.

Thứ hai, hạ tầng công nghệ được đầu tư hiện đại nhưng chưa đồng bộ với kỹ năng quản trị chất lượng. Năm 2012, công ty đã đầu tư 2 triệu USD xây dựng nhà máy Nam Định với diện tích 12.000 m2, trong đó dành 1,5 triệu USD để trang bị thêm hơn 300 máy may công nghiệp (nâng tổng số lên 470 máy), 35 máy giặt công nghiệp, 2 máy cắt laser và 2 máy kiểm tra lỗi tự động. Tuy nhiên, quy trình đo lường chất lượng trước, trong và sau sản xuất vẫn mang nặng tính thụ động. Hoạt động kiểm tra chủ yếu là phát hiện lỗi ở khâu cuối cùng thay vì phòng ngừa ngay từ khâu thiết kế rập và giác sơ đồ mẫu.

Thứ ba, công tác phân bổ chi phí chất lượng và quản trị nhân sự còn nhiều bất cập. Doanh nghiệp chưa lập ngân sách riêng cho chi phí phòng ngừa và chi phí đào tạo chất lượng, khiến chi phí sai hỏng nội bộ do sửa chữa, may lại và phế phẩm chiếm tỷ trọng ước tính khoảng 4% đến 6% tổng giá trị lô hàng. Cơ cấu tổ chức quản lý vẫn mang tính trực tuyến - chức năng cứng nhắc, thiếu sự phối hợp chéo giữa phòng kinh doanh, phòng sản xuất và các xưởng may, dẫn đến hiện tượng đứt gãy thông tin kỹ thuật khi triển khai các đơn hàng thời trang phức tạp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên bắt nguồn từ thói quen sản xuất gia công kéo dài, nơi đối tác chịu trách nhiệm chính về kỹ thuật và tiêu chuẩn nguyên phụ liệu. Khi chuyển dịch sang phương thức tự chủ sản xuất và xuất khẩu trực tiếp sang các thị trường cao cấp, sự thiếu vắng của một hệ thống tài liệu chất lượng chuẩn hóa và các nhóm chất lượng (QC Circles) đã tạo ra rào cản lớn.

Dữ liệu doanh thu và lợi nhuận được minh họa sinh động qua biểu đồ tăng trưởng cột kết hợp đường (Hình 13 trong luận văn), cùng các bảng cân đối cơ cấu vốn (Bảng 1 và Bảng 2) đã phản ánh rõ: nguồn lực tài chính dồi dào là điều kiện cần, nhưng hệ thống quản trị chất lượng tối ưu mới là điều kiện đủ để gia tăng giá trị thặng dư. So sánh với các doanh nghiệp dệt may áp dụng thành công TQM tại Nhật Bản, việc chuyển từ kiểm tra thụ động sang kiểm soát bằng 7 công cụ thống kê và chu trình PDCA giúp giảm thiểu sai lệch kích thước, lỗi đường may và tối ưu hóa 100% thời gian giao hàng đúng hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Để triển khai thành công hệ thống Quản lý chất lượng toàn diện TQM tại Công ty Cổ phần Arksun, bốn nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi cao được đề xuất như sau:

Thứ nhất, tái cấu trúc công tác hoạch định và chuẩn hóa hệ thống chất lượng. Ban Giám đốc cùng Trưởng phòng Sản xuất cần trực tiếp chủ trì xây dựng bộ Sổ tay chất lượng và hệ thống văn bản hướng dẫn tác nghiệp chuẩn cho 100% các công đoạn cắt, may, ủi, giặt và đóng gói. Thời gian hoàn thành trong 6 tháng đầu năm, hướng tới mục tiêu giảm 25% thời gian xử lý sự cố kỹ thuật phát sinh tại chuyền may.

Thứ tư, thiết lập và vận hành mạng lưới nhóm chất lượng (Quality Circles). Quản đốc nhà máy Nam Định phối hợp cùng kỹ thuật viên trưởng thành lập 8 nhóm QC tại các tổ may và tổ hoàn thiện trong quý III. Các nhóm hoạt động định kỳ hàng tuần, ứng dụng biểu đồ Pareto và biểu đồ xương cá để phân tích nguyên nhân lỗi đường may, đặt mục tiêu đưa ra ít nhất 30 sáng kiến cải tiến quy trình mỗi năm.

Thứ ba, thực thi nghiêm ngặt mô hình 5S tại toàn bộ 4 chi nhánh. Phòng Tổ chức - Hành chính chủ trì triển khai 5S (Sàng lọc, Sắp xếp, Sạch sẽ, Săn sóc, Sẵn sàng) tại xưởng may 12.000 m2 ở Nam Định, kho vận Hải Phòng và xưởng mẫu Gia Lâm. Lộ trình thực hiện trong vòng 9 tháng, đặt chỉ tiêu giải phóng 15% diện tích mặt sàn bị lãng phí và triệt tiêu 100% nguy cơ nhầm lẫn nguyên phụ liệu.

Thứ tư, triển khai chương trình đào tạo đa tầng về văn hóa chất lượng và sản xuất tinh gọn. Phòng Nhân sự kết hợp cùng các chuyên gia tư vấn tổ chức các khóa huấn luyện định kỳ về chu trình PDCA, kỹ thuật JIT và 7 công cụ thống kê cho 100% cán bộ quản lý và tối thiểu 85% công nhân trực tiếp sản xuất trong vòng 12 tháng, tạo nền tảng vững chắc để chuyển hóa nhận thức sang phương châm làm đúng ngay từ đầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn sâu sắc và là tài liệu tham khảo đắc lực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Thứ nhất, các nhà lãnh đạo và giám đốc điều hành doanh nghiệp dệt may, da giày. Luận văn cung cấp khung tham chiếu thực chứng để tái cấu trúc mô hình quản lý, chuyển đổi thành công từ gia công thuần túy sang sản xuất xuất khẩu trọn gói với biên lợi nhuận cao.

Thứ hai, trưởng bộ phận quản lý chất lượng (QA/QC), quản đốc phân xưởng và kỹ sư công nghệ may. Đối tượng này có thể trực tiếp ứng dụng quy trình 7 công cụ thống kê, lưu trình đo lường chất lượng trước sản xuất và phương pháp vận hành nhóm QC vào thực tế quản trị chuyền may.

Thứ ba, các học viên cao học, giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Quản lý Công nghiệp. Tài liệu đóng góp nguồn dẫn chứng thực tế chi tiết với hệ thống bảng biểu về cơ cấu vốn, tỷ số sinh lời và phương pháp luận khảo sát doanh nghiệp FDI tại Việt Nam.

Thứ tư, các chuyên gia tư vấn năng suất chất lượng và chuyển đổi sản xuất tinh gọn. Nghiên cứu mang lại góc nhìn đa chiều về những rào cản tâm lý, thói quen tác nghiệp của người lao động khi tiếp cận triết lý TQM và 5S tại một nhà máy quy mô lớn.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao Công ty Cổ phần Arksun cần chuyển đổi sang mô hình TQM thay vì chỉ duy trì kiểm tra KCS truyền thống? Kiểm tra KCS truyền thống chỉ phát hiện khuyết tật sau khi sản phẩm đã hoàn thành, gây lãng phí lớn về chi phí nhân công và nguyên liệu sửa chữa. TQM thiết lập cơ chế phòng ngừa lỗi ngay từ khâu thiết kế rập, kiểm soát chặt chẽ từng công đoạn sản xuất và huy động 100% nhân sự tham gia, giúp giảm thiểu triệt để chi phí phi chất lượng.

Mô hình 5S đóng vai trò như thế nào trong việc hỗ trợ phương thức sản xuất đúng thời điểm (JIT) tại Arksun? Thực thi tốt 5S giúp mặt bằng sản xuất tại xưởng may 12.000 m2 luôn ngăn nắp, giảm thiểu thời gian tìm kiếm phụ liệu, kéo và mẫu rập. Sự thông thoáng và chuẩn hóa tại nơi làm việc là tiền đề cốt lõi để các công đoạn chuyền may luân chuyển bán thành phẩm nhịp nhàng, triệt tiêu thời gian chờ đợi và đảm bảo giao hàng đúng tiến độ JIT.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị những nguồn lực then chốt nào trước khi bắt tay vào triển khai TQM? Doanh nghiệp cần chuẩn bị 3 nguồn lực trọng yếu: sự cam kết tuyệt đối của ban lãnh đạo cao nhất về chính sách chất lượng, nguồn ngân sách thỏa đáng dành cho công tác đào tạo kỹ năng 7 công cụ QC, và một hệ thống công nghệ thông tin đủ mạnh để thu thập, phân tích dữ liệu kiểm soát quá trình bằng thống kê.

Làm thế nào để duy trì hoạt động hiệu quả của các nhóm chất lượng (QC Circles) mà không bị hình thức hóa? Để duy trì động lực, ban lãnh đạo cần trao quyền tự chủ cho các nhóm trong việc nhận diện vấn đề và đề xuất giải pháp cải tiến tại tổ may. Đồng thời, công ty phải xây dựng cơ chế khen thưởng kịp thời, trích từ 10% đến 20% giá trị làm lợi từ các sáng kiến cải tiến để tái thưởng trực tiếp cho các thành viên nhóm QC.

Việc đầu tư mở rộng máy móc hiện đại tại Arksun có tự động mang lại chất lượng sản phẩm cao hay không? Máy móc hiện đại chỉ chiếm khoảng 20% sự thành công của chất lượng sản phẩm, trong khi 80% còn lại do hiệu quả của hệ thống quản trị và con người quyết định. Nếu không có quy trình vận hành chuẩn và ý thức tự kiểm soát của thợ may, máy móc công nghệ cao vẫn có thể tạo ra hàng loạt sản phẩm lỗi với tốc độ nhanh hơn.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý chất lượng và phương thức Quản lý chất lượng toàn diện (TQM), khẳng định vai trò sống còn của triết lý phòng ngừa và cải tiến liên tục trong ngành dệt may.
  • Đánh giá chân thực bức tranh sản xuất kinh doanh của Công ty Cổ phần Arksun giai đoạn 2011 - 2013, làm rõ sự tăng trưởng nguồn vốn lên 5 triệu USD cùng năng lực thiết bị 470 máy khâu tại nhà máy Nam Định.
  • Chỉ rõ những mắt xích yếu kém trong công tác kiểm soát chất lượng hiện hành, tình trạng gia công phụ thuộc và việc thiếu vắng các công cụ thống kê chuyên sâu.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với thực tiễn: chuẩn hóa tài liệu chất lượng, thành lập 8 nhóm QC, triển khai sâu rộng 5S và tổ chức đào tạo đa tầng.
  • Xác lập lộ trình chuyển đổi chất lượng trong 12 đến 24 tháng tới, tạo đòn bẩy vững chắc để Arksun nâng cao tỷ suất sinh lời và mở rộng thị phần xuất khẩu quốc tế.

Quý độc giả và các nhà quản trị quan tâm có thể khai thác các mô hình và biểu mẫu phân tích trong luận văn để ứng dụng trực tiếp vào quá trình chuẩn hóa chất lượng tại doanh nghiệp của mình.