Nghiên cứu giá trị từ nối và lập luận trong bài báo khoa học y dược học quân sự

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ngôn ngữ học giá trị liên kết và giá trị lập luận của một số từ nối trong các bài báo khoa học qua, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Triệu Đức Thọ
• Người hướng dẫn: PGS TS Phạm Văn Tình
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn Ngữ Học
• Đề tài: Giá Trị Liên Kết Và Giá Trị Lập Luận Của Một Số Từ Nối Trong Các Bài Báo Khoa Học
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Đóng góp của luận văn
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT
• 1.1. Tổng quan và Lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về văn bản và phép nối ở nước ngoài
• 1.3. Tình hình nghiên cứu về văn bản và phép nối ở trong nước
• 1.4. Ngữ pháp Văn bản và những vấn đề liên quan
• 1.5. Liên kết và mạch lạc
• 1.6. Phương tiện liên kết và phương thức liên kết
• 1.7. Từ nối và phân loại từ nối
• 1.8. Từ nối xem xét theo hướng Ngữ nghĩa học
• 1.9. Lập luận trong văn bản
• 1.10. Giới thiệu về tạp chí Y Dược học Quân sự
• 2. CHƯƠNG 2: GIÁ TRỊ LIÊN KẾT HÌNH THỨC CỦA NHÓM TỪ NỐI THEO PHẠM TRÙ KẾT QUẢ - TỔNG KẾT (QUA TẠP CHÍ Y DƯỢC HỌC QUÂN SỰ)
• 2.1. Mối quan hệ đối ứng giữa chủ ngôn và kết ngôn
• 2.2. Liên kết logic, liên kết cấu trúc của các từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết
• 2.3. Giá trị liên kết của từ nối “Vì vậy”
• 2.4. Giá trị liên kết của từ nối “Cho nên”
• 2.5. Giá trị liên kết của từ nối “Do đó”
• 2.6. Giá trị liên kết của từ nối “Nhìn chung”
• 2.7. Giá trị liên kết của từ nối “Nói chung”
• 3. CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ LẬP LUẬN CỦA NHÓM TỪ NỐI THEO PHẠM TRÙ KẾT QUẢ - TỔNG KẾT (QUA TẠP CHÍ Y DƯỢC HỌC QUÂN SỰ)
• 3.1. Từ nối, liên kết ngữ nghĩa và liên kết lập luận
• 3.2. Giá trị lập luận qua từ nối “Vì”
• 3.3. Giá trị lập luận qua từ nối “Cho nên”
• 3.4. Giá trị lập luận qua từ nối “Do đó”
• 3.5. Giá trị lập luận qua từ nối “Nhìn chung”
• 3.6. Giá trị lập luận qua từ nối “Nói chung”
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giá trị từ nối trong bài báo khoa học y dược

Giá trị từ nối trong bài báo khoa học y dược đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra sự liên kết và mạch lạc cho văn bản. Các từ nối không chỉ đơn thuần là các từ hoặc cụm từ mà còn là những yếu tố quyết định đến cấu trúc và ý nghĩa của văn bản. Theo nghiên cứu, từ nối giúp xác định mối quan hệ giữa các câu, từ đó làm rõ lập luận và thông điệp mà tác giả muốn truyền tải. Việc khảo sát các từ nối trong các bài báo khoa học y dược, đặc biệt là trong Tạp chí Y Dược học Quân sự, sẽ giúp làm sáng tỏ vai trò của chúng trong việc xây dựng các lập luận khoa học. Các từ nối như "vì vậy", "cho nên", "do đó" không chỉ là công cụ ngữ nghĩa mà còn là cầu nối giữa các ý tưởng, giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu nội dung.

1.1. Tầm quan trọng của từ nối trong văn bản khoa học

Từ nối có vai trò thiết yếu trong việc tạo ra sự liên kết giữa các phần của văn bản. Chúng không chỉ giúp người đọc dễ dàng theo dõi mạch văn mà còn làm rõ các mối quan hệ ngữ nghĩa giữa các câu. Theo Trần Ngọc Thêm, "phép nối là một phương tiện quan trọng để thể hiện mối quan hệ giữa các phát ngôn". Điều này đặc biệt quan trọng trong các bài báo khoa học, nơi mà sự chính xác và rõ ràng là điều cần thiết. Các từ nối như "nhìn chung", "nói chung" không chỉ giúp tổng kết thông tin mà còn tạo ra sự mạch lạc cho toàn bộ văn bản.

1.2. Phân loại và chức năng của từ nối

Từ nối có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm chức năng ngữ nghĩa và cấu trúc. Các từ nối có thể được chia thành nhóm như từ nối nguyên nhân - kết quả, từ nối thời gian, và từ nối tương phản. Mỗi nhóm từ nối có chức năng riêng, giúp làm rõ mối quan hệ giữa các ý tưởng trong văn bản. Ví dụ, từ nối "do đó" thường được sử dụng để chỉ ra kết quả của một lập luận trước đó, trong khi "tuy nhiên" lại thể hiện sự tương phản. Việc hiểu rõ chức năng của từng loại từ nối sẽ giúp người viết sử dụng chúng một cách hiệu quả hơn trong việc xây dựng lập luận.

II. Phân tích giá trị liên kết của từ nối trong bài báo khoa học

Giá trị liên kết của từ nối trong bài báo khoa học y dược không chỉ nằm ở việc kết nối các câu mà còn ở khả năng tạo ra một hệ thống logic cho toàn bộ văn bản. Các từ nối như "vì vậy", "cho nên" không chỉ đơn thuần là từ nối mà còn là những yếu tố quyết định đến tính mạch lạc và sự thuyết phục của lập luận. Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng từ nối một cách hợp lý có thể làm tăng tính thuyết phục của bài viết. Chúng tạo ra sự liên kết chặt chẽ giữa các ý tưởng, giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu rõ hơn về nội dung mà tác giả muốn truyền tải.

2.1. Tác động của từ nối đến cấu trúc văn bản

Từ nối có tác động lớn đến cấu trúc của văn bản. Chúng giúp xác định mối quan hệ giữa các câu và đoạn văn, từ đó tạo ra một hệ thống logic cho toàn bộ bài viết. Việc sử dụng từ nối một cách hợp lý không chỉ giúp người đọc dễ dàng theo dõi mạch văn mà còn làm rõ các lập luận mà tác giả muốn truyền tải. Theo nghiên cứu, các từ nối như "do đó" và "vì vậy" thường được sử dụng để chỉ ra mối quan hệ nguyên nhân - kết quả, giúp người đọc dễ dàng nhận diện được logic trong lập luận.

2.2. Giá trị ngữ nghĩa của từ nối trong lập luận

Giá trị ngữ nghĩa của từ nối trong lập luận là rất quan trọng. Chúng không chỉ đơn thuần là các từ nối mà còn là những yếu tố quyết định đến cách mà thông điệp được truyền tải. Các từ nối như "nhìn chung" và "nói chung" thường được sử dụng để tổng kết thông tin, giúp người đọc dễ dàng nhận diện được các điểm chính trong bài viết. Việc sử dụng từ nối một cách hợp lý có thể làm tăng tính thuyết phục của lập luận, từ đó giúp người đọc dễ dàng tiếp nhận và hiểu rõ hơn về nội dung mà tác giả muốn truyền tải.

III. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu về từ nối trong bài báo khoa học

Nghiên cứu về giá trị từ nối trong bài báo khoa học y dược không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Các kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc soạn thảo các bài báo khoa học, giảng dạy và học tập trong lĩnh vực y dược. Việc hiểu rõ vai trò và chức năng của từ nối sẽ giúp các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên có thể sử dụng chúng một cách hiệu quả hơn trong việc xây dựng lập luận và truyền tải thông điệp. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng bài viết mà còn góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ học văn bản trong nước.

3.1. Ứng dụng trong giảng dạy và học tập

Nghiên cứu về từ nối có thể được áp dụng trong giảng dạy và học tập, đặc biệt là trong các khóa học về ngôn ngữ học và viết văn. Việc hiểu rõ vai trò của từ nối sẽ giúp sinh viên có thể viết các bài báo khoa học một cách mạch lạc và thuyết phục hơn. Các giảng viên có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu để thiết kế các bài giảng, giúp sinh viên nhận diện và sử dụng từ nối một cách hiệu quả trong văn bản của mình.

3.2. Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học

Trong nghiên cứu khoa học, việc sử dụng từ nối một cách hợp lý có thể làm tăng tính thuyết phục của các lập luận. Các nhà nghiên cứu có thể áp dụng các kết quả nghiên cứu về từ nối để xây dựng các bài báo khoa học rõ ràng và mạch lạc hơn. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng bài viết mà còn góp phần vào việc phát triển ngôn ngữ học văn bản trong nước, từ đó tạo ra một nền tảng vững chắc cho các nghiên cứu tiếp theo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong lĩnh vực ngôn ngữ học, đặc biệt là nghiên cứu về ngôn ngữ học văn bản và phân tích diễn ngôn, tính liên kết và mạch lạc của văn bản đóng vai trò then chốt trong việc tạo nên sự rõ ràng, logic và hiệu quả truyền đạt thông tin. Theo ước tính, các phương tiện liên kết như từ nối chiếm tỷ lệ cao trong các văn bản khoa học, góp phần quan trọng trong việc duy trì mạch lạc và lập luận chặt chẽ. Luận văn tập trung nghiên cứu giá trị liên kết và giá trị lập luận của nhóm từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết trong các bài báo khoa học đăng trên Tạp chí Y Dược học Quân sự từ năm 2019 đến nửa đầu năm 2023, với tổng số 27 số báo. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ vai trò của các từ nối như "vì vậy", "cho nên", "do đó", "nhìn chung", "nói chung" trong việc liên kết các phát ngôn, đồng thời phân tích cách thức sử dụng và giá trị lập luận của chúng trong văn bản khoa học. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc nâng cao chất lượng soạn thảo bài báo khoa học, hỗ trợ giảng dạy và học tập ngành y dược, đồng thời góp phần phát triển lý thuyết ngôn ngữ học văn bản và phân tích diễn ngôn trong bối cảnh tiếng Việt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: Ngôn ngữ học văn bản (Text Linguistics) và Phân tích diễn ngôn (Discourse Analysis). Ngôn ngữ học văn bản tập trung vào tính liên kết (cohesion) và mạch lạc (coherence) của văn bản, trong đó phép nối (conjunctions) được xem là phương tiện liên kết quan trọng, tạo nên sự liên kết hình thức và nội dung giữa các phát ngôn. Phân tích diễn ngôn mở rộng phạm vi nghiên cứu từ câu đơn lẻ đến chuỗi phát ngôn, chú trọng đến mối quan hệ lập luận giữa các phần trong văn bản. Các khái niệm chính bao gồm: phát ngôn (utterance), câu, văn bản, liên kết hình thức, liên kết ngữ nghĩa, phép nối, mạch lạc, và lập luận (argumentation). Mô hình quan hệ chủ ngôn - kết ngôn (A.rB) được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các phát ngôn qua từ nối.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích diễn ngôn để khảo sát các đoạn văn, câu chứa từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết trong các bài báo khoa học. Phân tích cú pháp - ngữ nghĩa được áp dụng để làm rõ mối liên kết giữa các phát ngôn thông qua từ nối. Nguồn dữ liệu chính là các bài báo đăng trên Tạp chí Y Dược học Quân sự từ năm 2019 đến nửa đầu năm 2023, với tổng số 27 số báo. Cỡ mẫu gồm các đoạn văn bản có chứa từ nối tiêu biểu như "vì vậy", "cho nên", "do đó", "nhìn chung", "nói chung". Thủ pháp thống kê phân loại được dùng để thu thập và phân tích tần suất xuất hiện, trong khi thủ pháp so sánh giúp nhận diện sự khác biệt về cấu trúc và ngữ nghĩa của các từ nối. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 4 năm, từ 2019 đến giữa 2023, đảm bảo tính cập nhật và thực tiễn của dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giá trị liên kết của từ nối "vì vậy": Từ nối này xuất hiện phổ biến trong các bài báo, đóng vai trò kết nối chặt chẽ giữa phát ngôn chủ ngôn và kết ngôn, thể hiện quan hệ nguyên nhân - kết quả rõ ràng. Ví dụ, trong bài báo năm 2022 về an toàn sinh học, "vì vậy" được dùng để tổng kết và khẳng định mục tiêu nghiên cứu, góp phần làm tăng tính thuyết phục của luận điểm. Tần suất xuất hiện của từ này chiếm khoảng 25% trong nhóm từ nối nghiên cứu.

2. Giá trị liên kết của từ nối "cho nên": Từ này thể hiện mối quan hệ nhân quả, giúp liên kết các câu văn trong bài báo về bệnh xơ gan và ung thư trực tràng, làm rõ nguyên nhân dẫn đến kết quả. Tỷ lệ sử dụng "cho nên" chiếm khoảng 18%, thường xuất hiện trong phần giải thích và kết luận.

3. Giá trị liên kết của từ nối "do đó": Được sử dụng để chỉ ra kết quả tất yếu từ các luận cứ trước đó, từ nối này góp phần làm rõ mục tiêu nghiên cứu trong các bài báo về chất lượng cuộc sống và bệnh Parkinson. Tần suất xuất hiện khoảng 20%, thường dùng trong phần tổng kết và đề xuất nghiên cứu.

4. Giá trị liên kết của từ nối "nhìn chung" và "nói chung": Hai từ nối này có chức năng tổng kết, bao quát và khái quát các kết quả nghiên cứu hoặc tình hình chung. Ví dụ, trong bài báo về tỷ lệ mắc sốt rét và ung thư tuyến giáp, "nhìn chung" và "nói chung" được dùng để kết luận và khẳng định xu hướng hoặc phạm vi nghiên cứu. Tỷ lệ xuất hiện của hai từ này chiếm khoảng 22%.

Thảo luận kết quả

Các từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết không chỉ tạo nên liên kết hình thức mà còn góp phần xây dựng lập luận chặt chẽ trong văn bản khoa học. Việc sử dụng linh hoạt các từ nối này giúp người viết tổ chức ý tưởng mạch lạc, dẫn dắt người đọc theo một trình tự logic rõ ràng. So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả nghiên cứu này khẳng định vai trò quan trọng của từ nối trong việc duy trì mạch lạc và lập luận, đồng thời mở rộng hiểu biết về cách thức sử dụng từ nối trong ngữ cảnh tiếng Việt chuyên ngành y dược. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tần suất xuất hiện các từ nối và bảng phân loại chức năng ngữ nghĩa của từng từ nối, giúp minh họa rõ nét hơn về vai trò của chúng trong văn bản.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ năng sử dụng từ nối trong soạn thảo bài báo khoa học: Các cơ sở đào tạo và nghiên cứu nên tổ chức các khóa học chuyên sâu về ngôn ngữ học văn bản, tập trung vào việc sử dụng từ nối để nâng cao tính mạch lạc và lập luận trong bài viết. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: Học viện Quân y và các trường đại học y dược.

2. Phát triển tài liệu hướng dẫn biên tập và viết bài khoa học: Biên soạn tài liệu chuyên biệt về cách sử dụng các từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết, giúp tác giả và biên tập viên hiểu rõ vai trò và cách vận dụng hiệu quả. Thời gian: 3-6 tháng; Chủ thể: Ban biên tập Tạp chí Y Dược học Quân sự.

3. Áp dụng công cụ phân tích ngôn ngữ tự động: Nghiên cứu và triển khai phần mềm hỗ trợ phân tích từ nối và liên kết trong văn bản khoa học, giúp phát hiện và đề xuất cải thiện tính mạch lạc. Thời gian: 12-18 tháng; Chủ thể: Trung tâm nghiên cứu ngôn ngữ học và công nghệ thông tin.

4. Khuyến khích nghiên cứu tiếp tục mở rộng phạm vi từ nối: Khuyến khích các nhà nghiên cứu tiếp tục khảo sát các nhóm từ nối khác theo các phạm trù ngữ nghĩa khác nhau trong các loại văn bản khác nhau để hoàn thiện lý thuyết và ứng dụng. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Cộng đồng nghiên cứu ngôn ngữ học Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành ngôn ngữ học: Luận văn cung cấp cơ sở lý thuyết và phương pháp phân tích từ nối trong văn bản khoa học, hỗ trợ giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về ngôn ngữ học văn bản và phân tích diễn ngôn.

2. Các nhà biên tập và tác giả bài báo khoa học: Giúp nâng cao kỹ năng sử dụng từ nối để tạo lập luận mạch lạc, logic trong bài viết, từ đó tăng chất lượng và tính thuyết phục của bài báo.

3. Cán bộ và học viên ngành y dược: Cung cấp kiến thức về cách thức tổ chức văn bản khoa học chuyên ngành y dược, hỗ trợ trong việc soạn thảo và đánh giá các bài báo khoa học.

4. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng và công nghệ ngôn ngữ: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc phát triển các công cụ phân tích ngôn ngữ tự động, đặc biệt trong lĩnh vực xử lý ngôn ngữ tự nhiên tiếng Việt.

Câu hỏi thường gặp

1. Từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết là gì?
   Từ nối theo phạm trù này là các từ hoặc cụm từ dùng để liên kết các phát ngôn thể hiện quan hệ nguyên nhân - kết quả hoặc tổng kết, ví dụ như "vì vậy", "cho nên", "do đó", "nhìn chung", "nói chung". Chúng giúp tạo sự mạch lạc và logic trong văn bản.

2. Tại sao nghiên cứu từ nối lại quan trọng trong văn bản khoa học?
   Từ nối giúp liên kết các ý tưởng, làm rõ mối quan hệ giữa các luận điểm, từ đó tạo nên lập luận chặt chẽ và mạch lạc, giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu nội dung nghiên cứu.

3. Phương pháp phân tích diễn ngôn được áp dụng như thế nào trong nghiên cứu này?
   Phương pháp này được sử dụng để phân tích các đoạn văn, câu chứa từ nối, xác định mối quan hệ giữa các phát ngôn, từ đó làm rõ vai trò liên kết và lập luận của từ nối trong văn bản khoa học.

4. Các từ nối "nhìn chung" và "nói chung" có điểm gì khác biệt?
   Cả hai đều mang tính tổng kết và bao quát, nhưng "nhìn chung" thường dùng để kết luận về xu hướng hoặc tình hình tổng thể, còn "nói chung" mang tính khái quát hơn, bao gồm nhiều trường hợp hoặc đối tượng.

5. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn soạn thảo bài báo?
   Người viết nên chú ý sử dụng các từ nối phù hợp để liên kết các luận điểm, đảm bảo tính logic và mạch lạc. Đồng thời, biên tập viên có thể dựa vào các tiêu chí này để đánh giá và chỉnh sửa bài viết nhằm nâng cao chất lượng.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của nhóm từ nối theo phạm trù kết quả - tổng kết trong việc tạo liên kết và lập luận trong văn bản khoa học tiếng Việt.
• Nghiên cứu dựa trên dữ liệu thực tiễn từ 27 số Tạp chí Y Dược học Quân sự giai đoạn 2019-2023, đảm bảo tính cập nhật và ứng dụng cao.
• Phân tích chi tiết các từ nối như "vì vậy", "cho nên", "do đó", "nhìn chung", "nói chung" cho thấy sự đa dạng về chức năng liên kết và lập luận.
• Kết quả nghiên cứu góp phần mở rộng lý thuyết ngôn ngữ học văn bản và phân tích diễn ngôn, đồng thời hỗ trợ thực tiễn trong soạn thảo và biên tập bài báo khoa học.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, phát triển tài liệu và ứng dụng công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng từ nối trong văn bản khoa học, hướng tới cải thiện chất lượng nghiên cứu và truyền đạt thông tin.

Hãy áp dụng những kiến thức này để nâng cao kỹ năng viết và phân tích văn bản khoa học, góp phần phát triển nghiên cứu chuyên ngành một cách hiệu quả và thuyết phục hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề cho các nhà ngữ học quan tâm nghiên cứu về vai trò của từ nối trong phép nối. Theo hai tác giả này, khi xem xét phép nối “phải dựa trên mối quan hệ về nghĩa giữa chúng và cái theo sau được kết nối một cách hệ thong với cái di trước”. Các tac giả cũng đã khảo sát, thống kê, miêu tả và phân tích một số liên từ cơ bản có vai trò thể hiện mối quan hệ ngữ nghĩa của phép nối. Người đầu tiên nghiên cứu kĩ về phép nối ở cả bình diện hệ thống và cau trúc chính là J.

Công trình English Text — System and Structure (Văn bản tiếng Anh — Hệ thống và Cấu trúc, Amsterdam, 1992) đã được tac giả tiến hành nghiên cứu văn bản tiếng Anh trên bình diện hệ thống — cấu trúc. Với việc khảo cứu và phân tích sự biểu hiện của các phép liên kết, tác giả đã đặc biệt lưu ý tới sự nối kết văn bản qua phép nối (có các từ nối hiện diện). Dựa trên các ngữ liệu được phân tích, cũng như căn cứ vào các từ nối xuất hiện trong và ngoài phát ngôn, có hai dạng thức nối được tác giả phân biệt: nói bên trong (internal relations) và noi bén ngoài (external relations) theo các quan hệ bổ sung (addictive relations), nhân quả (consiquential relations), so sánh (comparative relations), thoi gian (temporal) và định vị (locative relations). Lan đầu tiên, từ nối được “cấp” cho một chức năng chi dấu và định vị phạm vi liên kết văn bản.

Năm 2000, công trình “English Grammar - An Introduction” (Tác giả: Peter Collins và Carmella Hollo) được tái bản. Quyền sách gồm hai phần Grammatical Decription (Mô tả ngữ pháp) va Looking at language in context (Xem xét ngôn ngữ trong ngữ cảnh). O phan thứ 2, mục Cohesion — Liên kết và Analysis of Cohesion in sample texts — Phân tích phép liên kết trong những văn bản tiêu biểu, van dé liên kết va phép nối đã được tác giả đề cập đến. Theo hai tác giả, các loại phép liên kết ở cấp độ vĩ mô có: deictic (trực chi), generic (loại thé) và logical signposts (dau hiệu logic).

Còn các loại liên kết: dong sở chỉ (co-reference), thay thé (substitution) và tinh lược (ellipsis) ở cấp độ vi mô. Qua các công trình của các nhà ngôn ngữ học trên thé giới thì phép nối tuy không được nghiên cứu rộng rãi nhưng so với các phép liên kết khác thì đã đạt được những kết quả đáng chú ý. Đây có thể xem là nền tảng quan trọng về mặt lí luận dé có thé tiến hành nghiên cứu phép nối theo các mối quan hệ khác nhau, tức là những kiểu loại ý nghĩa khác nhau về phạm trù phản ánh trong các văn bản, ngôn bản cụ thể. Tình hình nghiên cứu về văn bản và phép nỗi ở trong nước Có thể nói, vào năm 1973, hai tác giả Nguyễn Tài Cẩn và N.

Stankevich đã phần nào đưa ra ý tưởng nghiên cứu các đơn vị trên câu, trong bài viết “Góp thêm một số ý kiến về hệ thống các đơn vị ngữ pháp” (4, 15). Nhưng người có vai trò tiên phong và đóng góp nhiều tâm huyết và công sức nhất phải ké đến là Tran Ngọc Thêm. Năm 1985, qua công trình “Hệ thống liên kết văn bản tiếng Việt” ông đã trình bày một cách hệ thống, đầy đủ về những vấn đề lí thuyết của Ngôn ngữ học Văn bản và được vận dụng vào nghiên cứu thực tiễn tiếng Việt. Một trong những tac giả có đóng góp quan trọng vào những thành tựu của ngôn ngữ học văn bản không thể không nhắc đến là Diệp Quang Ban.

Ông đã có rất nhiều bài báo, chuyên luận viết về lĩnh vực này. Chang hạn: “ Văn ban và liên kết trong tiếng Việt, 1998; Giao tiếp - Van bản - Mach lạc - Liên kết - Đoạn văn, 2002. 10 Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu của tác giả Lê Xuân Thại (1998), Phạm Văn Tình (1983, 2002), Lương Đình Dũng (2005), Lương Đình Khánh (2006), Bùi Văn Năm (2010). Cùng với đó là những luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ cũng đã nghiên cứu về vấn đề liên kết trong văn bản như: Phạm Thu Trang (2001), Dương Thị Bích Hạnh (2003), Thái Thị Như Quỳnh (2013), Nguyễn Thị Thu (2014), Lê Thị Thùy Linh (2015), Võ Thị Hường (2017), Nguyễn Thị Tố Hoa (2021).

Người được coi là đầu tiên, đánh dấu mốc cho sự phát triển mới về nghiên cứu ngữ pháp văn bản và các phép liên kết trong đó có phép nối phải kế đến là Tran Ngọc Thêm (1985, 1999, 2001. Công trình “Hệ thong liên kết trong văn bản tiếng Việt” đã đi sâu nghiên cứu các khía cạnh của văn ban cả từ phương diện ngữ pháp, ngữ nghĩa của phép nối. Trần Ngọc Thêm phân loại các phương thức liên kết căn cứ vào “đơn vị mà chúng liên kết (các phát ngôn hiện diện trên văn bản). Từ đó, tác giả chia ra 3 loại chính: 1) các phương thức liên kết chung, bao gồm: phép lặp, phép đối, phép thế đồng nghĩa, phép liên tưởng, phép tuyến tính; 2) các phương thức liên kết hợp nghĩa, bao gồm: phép thế đại từ, phép tỉnh lược yếu, phép nối lỏng; 3) các phương thức liên kết trực thuộc, bao gồm: phép tỉnh lược mạnh, phép nối chặt”.

Tác giả cũng đã đưa ra ba nhận xét, trong đó: “các phương thức liên kết chung có độ liên kết yếu nhất”; “Các phương thức liên kết hợp nghĩa có độ liên kết đã khá mạnh”; “Các phương thức liên kết trực thuộc là những phương thức liên kết cực mạnh ” [38, tr. O đây, phép nối có sự phân biệt. Từ đó, phép nối đã được Trần Ngọc Thêm phân ra làm hai loại: phép nối lỏng và phép nối chặt. Tác giả đã phân chia phép nối lỏng dựa trên phương thức liên kết hợp nghĩa và phát ngôn hợp nghĩa còn phép nối chặt dựa trên phương liên kết của ngữ trực thuộc.

Có thé nói, trong “Hé thong liên kết văn bản tiếng Việt”, Trần Ngọc Thêm đã tập trung mô tả phép nối (trong đó 11 tiêu điểm là các từ nối) với những biểu hiện đa dang, sinh động của nó. Trần Ngọc Thêm đưa ra định nghĩa về phép nối (nói chung) bằng cách chỉ ra quan hệ và mô hình (hay cấu trúc) của phép nối: “Hiện tượng nói liên kết có dạng của một quan hệ hai ngôi a R b, trong đó (a, b) là cặp phần tử được sắp thứ tự (. Ở đây, R là phương tiện noi. Phương tiện noi R có hai chức năng: chức năng liên kết và chức năng ngữ nghĩa (goi tên, định loại quan hệ”.

203) Tiếp đó, Diệp Quang Ban, trong công trình “Văn bản và liên kết trong tiếng Việt” (Nxb Giáo dục, 1998) đã nghiên cứu rộng và kĩ tới một loạt van đề mà Ngôn ngữ học Văn bản quan tâm: văn bản, đoạn văn, liên kết, mạch lạc. Trong việc phân chia phép nối ở cấp độ vĩ mô, giống với kết qua phân chia của Trần Ngọc Thêm, tác giả cũng chia phép nối thành hai loại lớn: phép nối lỏng và phép nối chặt. Phép nối còn được dé cập đến trong công trình “Dung học Việt ngữ” của tác giả Nguyễn Thiện Giáp (2007). Tuy không mô tả một cách chi tiết và ti mi nhưng tác giả đã chỉ ra 4 loại quan hệ: đồng hướng hay bổ sung, ngược hướng, nhân qua và thời gian — trình tự với những vi dụ rất dé hiểu và điển hình.

Ông cũng dùng khái niệm hồi chỉ (anaphoric) và khứ chỉ (cataphoric) để xem như là một phương thức liên kết văn bản độc lập. Đặc biệt, theo Nguyễn Thiện Giáp: “Trong tiếng Việt, không những các liên từ được dùng để nối mà cả những cụm từ cũng được dùng trong chức năng này. Thí dụ: với lại, thêm vào đó, ngoài ra, tương tự, một mặt thì, mặt khác thì, tóm lại, hay là, ấy là chưa kế, nếu như, với lý do, với điều kiện, trong hoàn cảnh, ngay lập tức, lúc đó, trên đây, sau đó, v.178] Từ ngữ nối còn được đề cập đến trong một loạt các bài báo, bài viết đăng trên tạp chí chuyên ngành và hội thảo khoa học. Các từ ngữ nối đã được nghiên cứu ở những khía cạnh và mức độ khác nhau, tạo nên một “bức tranh” 12 từ ngữ nối vô vùng phong phú và đa dang.

Ngoài ra, và cũng rất đáng chú ý là hiện nay xuất hiện nhiều nghiên cứu so sánh đối chiếu phép nối trong tiếng Việt với tiếng Anh. Điển hình là các nghiên cứu của một số tác giả như: Ngô Thị Bảo Châu (2009), Bùi Văn Năm (2010), Nguyễn Thị Thanh Hà (2011), Nguyễn Thị Hoa (2011), Nguyễn Thi Hoàng Huế (2012), Nguyễn Thị Tổ Hoa (2021). Tuy có những thành công nhất định nhưng đa số các công trình này mới chỉ đối chiếu các phép nối nói chung, còn cụ thé từng nhóm từ nối thì chưa được khai thác triệt dé. Các nghiên cứu mới chỉ dừng lại ở việc nhận diện, mô tả đặc điểm cú pháp, đặc điểm ngữ nghĩa chứ chưa thực sự nghiên cứu chuyên sâu dé có những cái nhìn toàn diện hơn trong việc đối chiếu phép nối.

Hiện nay, các nhóm từ nối tiếng Việt theo từng phạm trù đang dần được quan tâm nhiều hơn. Có thé đề cập đến những nghiên cứu về cặp từ nối theo phạm trù hợp — tuyển của tác giả Thái Thị Như Quỳnh (2013), theo pham tru tương phản - nhượng bộ của Nguyễn Thị Thu (2014), theo phạm trù tương phản của Vũ Thị Huyền Trang (2014), v. Trên cơ sở lí thuyết chung về từ nối, từ liên kết, các tác giả đã có những giới thuyết căn bản về từ nối tiếng Việt, mở đường cho nhiều công trình nghiên cứu tiếp theo. Ngữ pháp Văn bản và những vẫn đề liên quan 1.

Văn bản và tính liên kết - Các khái niệm cần yếu: văn bản, phát ngôn, câu, tính liên kết, mạch lạc Van ban (text) được hiểu theo nhiều cách khác nhau nhưng chúng ta cũng có thé hiểu văn bản một cách đơn giản như sau “Van bản là một sản phẩm dưới hình thức là một diễn ngôn xuất hiện một cách rất tự nhiên ở dạng nói và dạng viết hoặc có những sự được biểu hiện bằng cứ chỉ, được nhận dạng dưới những mục đích bằng phân tích. Trong mỗi chỉnh thể về một ngôn ngữ với mỗi chức năng giản tiép khác nhau vi dụ như một cuộc hội thoại, một tac pham van 13 học, một mâu chuyện nhỏ, một vài những văn bản hành chính." Ta có thê hình dung khái niệm về văn bản qua sơ đô sau: câu x. ee (phat > câu > đoạn van | —> van ban ngôn) Phát ngôn (utterance) là đơn vi cơ bản, đơn vi hạt nhân cua giao tiếp ngôn ngữ (trong ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết), được tạo nên trong một hoàn cảnh cụ thể, mang một nội dung tương đối sẽ trọn vẹn.