mở đầu thời kỳ vùng dậy của các nước Tây Phi, để rồi đến năm 1960-có 17 nước châu Phi tuyên bố độc lập và đi vào lịch sử với tên gọi “Năm Châu Phi”. Châu Á-đối tượng xâm lược của các đế quốc châu Âu và Bắc Mỹ từ hăng trăm năm nay, cuộc đấu tranh của nhân dân các dân tộc ở đây được tiếp thêm sức mạnh rõ rệt, đặc biệt là ở Đông Dương, sự đoàn kết gắn bó giữa nhân dân ba nước Việt Nam-Lào-Campuchia càng thêm chặt chẽ, để chuẩn bị đối phó với những thủ đoạn xâm lược kiểu thực dân mới mà đế quốc Mỹ đang tích cực thực hiện. Đặc biệt, ngày 1-1-1959, cách mạng Cuba giành thắng lợi và tháng 5- 1960, Chính phủ Cuba tuyên bố gia nhập hệ thống các nước xã hội chủ nghĩa, bất chấp sự ngăn chặn thù địch của Mỹ. Cách mạng Cuba thành công trên một đất nước nằm ngay ở cửa ngõ nước Mỹ đã xua tan ấn tượng về sức mạnh của giai cấp tư bản thống trị, củng cố lòng tin vào sức mạnh của quẩn chúng nhân dân, làm cho nhân dân các nước Mỹ Latinh càng giác ngộ về nhiệm vụ đấu tranh giành quyền sống và độc lập tự do cho dân tộc mình.
Cuba đã trở thành ngọn cờ đầu của phong trào giải phóng dân tộc ở khu vực Mỹ Latinh. Bằng việc công nhận hàng loạt các nước Á, Phi, Mỹ Latinh giành độc lập, các nước đế quốc phương Tây phải thừa nhận sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên toàn thế giới. Thêm vào đó là sự phát triển mạnh mẽ của phong trào vì hoà bình, dân chủ và tiến bộ của giai cấp công nhân ở các nước tư bản. “Nếu phong trào giải phóng dân tộc ở thuộc địa có tác dụng đánh phá các hậu phương của chủ Ừ Ạ I H Ọ C QUOC G ia h a n ộ i ỵ r u n g TÃM t h ò n g tin thư v iê n 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nghĩa đế quốc thì phong trào cách mạng của giai cấp công nhân ở chính quốc có tác dụng công phá vào sào huyệt của chủ nghĩa tư bản”[47;tr.
Sau chiến thắng Điện Biên Phủ ở Việt Nam, cuộc đấu tranh giữa các lực lượng dân chủ với các lực lượng phản động ở các nước tư bản ngày càng phát triển vói quy mô rộng lớn, phong phú và linh hoạt. Ở Pháp, Italia, nhiều cuộc đấu tranh để bảo vệ chế độ dân chủ, chống chế độ phản động của nền chuyên chế cá nhân cũng phát triển bằng nhiều hình thức. Ở nhiều nước Mỹ Latinh, giai cấp cầm quyền vẫn tiếp tục đi theo con đường cai trị của thực dân Tây Ban Nha hoặc Bồ Đào Nha, làm cho đời sống nhân dân chịu cảnh cơ cực, xã hội suy thoái. Lạm phát, nợ nần, đói rách là những vấn đề nhức nhối kéo dài mà chính quyền không giải quyết được.
Nhân dân đã nổi dậy lật đổ chính quyền ở nhiều nước. Ở Châu Á, cuộc đấu tranh của nhân dân lao động chống sự hà khắc của chính quyền tư sản cũng không kém phần sôi nổi, quyết liệt. Những cuộc biểu tình, mitting trong các tầng lớp nhân dân diễn ra mạnh mẽ ở Nhật Bản, Hàn Quốc. Bên cạnh đó, hoà chung với phong trào chống đế quốc, chính phủ các nước Ấn Độ, Miến Điện, Nam Dương tích cực thực hiện chính sách ngoại giao độc lập, tự chủ, xoá bỏ những ảnh hưởng của thực dân trên đất nước mình.
Tháng 6-1954, Chính phủ Ân Độ và Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa ra tuyên bố chung về năm nguyên tắc cùng tồn tại hoà bình: 1. Tôn trọng chủ quyền và sự thống nhất lãnh thổ của nhau 2. Không xâm lược lẫn nhau 3. Không can thiệp vào nội chính của nhau 4.
Bình đẳng và có lợi cho hai bên 5. Cùng tồn tại trong hoà bình Bản tuyên bố này được chính phủ các nước ủng hộ và coi đó là năm nguyên tắc bất di bất dịch của mối quan hệ quốc tế giữa các nước trên thế giới. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Trả đũa Ồ ạt”, “Bên miệng hố chiến tranh”. Thực hiện âm mưu bá chủ thế giới, Mỹ tập hợp các nước đế quốc trong các liên minh quân sự do Mỹ cầm đầu: Tổ chức hiệp ước Đông Nam Á (SEATO), khối CENTO ở Trung Cận Đông (1959), và nhiều hiệp định song phương khác.
Trong quá trình điều chỉnh chiến lược ngăn chặn ở châu Á, giới chiến lược quân sự Mỹ phát hiện thấy lúc này hướng yếu nhất trong chiến lược của Mỹ ở châu Á là Đông-Nam Á, một khu vực rộng lớn tiếp xúc với Trung Quốc ở phía Nam. Đông-Nam Á có tầm quan trọng về chiến lược, nó kiểm soát cửa ngõ ra vào giữa hai biển Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Chiến lược ngăn chặn Đông Nam Á bắt đầu và Đông Dương trở thành trọng điểm của chiến lược này. Sau một thời gian dài tiến hành chiến tranh lạnh và chạy đua vũ trang, cuộc ganh đua giữa hai cường quốc Xô-Mỹ đã bắt đầu chững lại, thay vào đó là xu thế hoà hoãn.
Xu thế này được khẳng định rõ hơn với Hiệp định Đình chiến ở Triều Tiên và Hiệp định Giơnevơ về Đông Dương. Từ sau Đại hội Đảng Cộng sản Liên Xô lần thứ XX (1956), N.Khơrútsôp chính thức lên nắm quyền, đưa ra kế hoạch nhanh chóng hoàn thành xây dựng cơ sở vật chất của chủ nghĩa cộng sản trong vòng 20 năm. Để thực hiện mục tiêu đó, Liên Xô đã đề nghị với Mỹ giảm bớt chạy đua vũ trang, giữ nguyên trạng (Thâu Âu với khẩu hiệu “Thi đua hoà bình”, “Chung sống hoà bình, tập trung xây dựng kinh tế, ổn định tình hình chính trị”. Đối với phong trào cách mạng thế giới, Liên Xô chủ trương đấu tranh giành chính quyền bằng phương pháp hoà bình.
Nhìn chung, lúc này Đông Nam Á nói chung và Đông Dương nói riêng không phải là mối quan tâm hàng đầu của Liên Xô. Thời gian cuối thập niên 50, Liên Xô tập trung viện trợ cho một số nước: Ở châu Á có Ấn Độ, Inđônêxia; ở châu Phi có Ai Cập; ở châu Mỹ có Cuba. Liên Xô coi những nước này là đồng minh chiến lược quan trọng. Còn đối với Việt Nam, Liên Xô tự đặt vị trí của mình là quan sát viên, tránh đụng đầu với Mỹ.
Liên Xô thúc 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đẩy việc thi hành các điều khoản của Hiệp định Giơnevơ về tập kết, chuyển quân, giải phóng miền Bắc, viện trợ cho Việt Nam Dân chủ Cộng hoà khôi phục và xây dựng kinh tế. Coi miền Nam Việt Nam là một bộ phận của phong trào độc lập dân tộc, Liên Xô muốn Việt Nam đấu tranh chính trị, pháp lý để từng bước giải quyết vấn đề miền Nam. Liên Xô đã phản ứng một cách dè dặt, không dứt khoát với việc Mỹ-Diệm phá hoại Hiệp định Giơnevơ. Năm 1957, Liên Xô đề nghị kết nạp cả miền Nam và Bắc Việt Nam vào Liên Hợp Quốc.
Điều đó chứng tỏ trên thực tế chủ trương hoà hoãn Xô-Mỹ buộc Liên Xô thừa nhận khu vực ảnh hưởng của Mỹ ở Châu Á. Thực tế lịch sử cho thấy, quan điểm của Liên Xô trong quan hệ vứi Việt Nam gặp phải nhiều lực cản từ phía Mỹ. Sau khi hoà bình lập lại ở Đông Dương, Trung Quốc tăng cường quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa, duy trì và mở rộng quan hệ với Liên Xô, tỏ thái độ hoà hoãn với Mỹ và tìm cách bình thường hoá vói một số nước phương Tây. Trên con đường tập hợp lực lượng, Trung Quốc chủ trương lấy vấn đề ủng hộ Việt Nam làm khẩu hiệu thu phục nhân tâm.
Trung Quốc xem Việt Nam là đối tác trung gian tốt nhất để có thể đưa ra đàm phán với Liên Xô và Mỹ khi cần thiết. Để khống chế được Việt Nam, Trung Quốc vận động Việt Nam thi hành tốt Hiệp định Giơnevơ năm 1954, viện trợ cho Việt Nam hàn gắn vết thương chiến tranh. Riêng đối với miền Nam, Trung Quốc cho rằng ta nên trường kỳ mai phục, không nên nóng vội phát động đấu tranh vũ trang. Nhiệm vụ trước mắt của cách mạng Việt Nam là tập trung xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc vững mạnh, trở thành cơ sở vững chắc cho cách mạng cả nước.
Thái độ này của Trung Quốc là hoàn toàn dễ hiểu. Một trong những nét nổi bật nhất trong chính sách ngoại giao của Trung Quốc là thường xuyên muốn duy trì hoà bình ở sườn phía Nam bằng cách thiết lập một sự cân bằng dựa trên sự kình địch giữa các quốc gia trong khu vực. Ngay trong thời gian Hội nghị Giơnevơ diễn ra Trung Quốc đã nhiều lần ngăn cản mục đích của Việt Minh bằng chính sách cổ điển đó của họ. Lập trường của Trung Quốc là 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com “Trung Quốc có thể chấp nhận Việt Nam có hai chính quyền (Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà và Chính phủ Bảo Đại)”[53;tr.
Những người lãnh đạo Trung Quốc muốn chấp dứt chiến tranh ở Việt Nam theo giải pháp kiểu Triều Tiên. Với giải pháp có tính chất thoả hiệp với thực dân Pháp như vậy, Trung Quốc hy vọng tạo một khu đệm ở Đông Nam Á, ngăn chặn Mỹ vào thay thế Pháp ở Đông Dương, bảo đảm an ninh biên giới phía Nam của Trung Quốc. Nước Pháp sau thất bại ở Việt Nam đã rơi vào tình trạng suy thoái kéo dài trong nhiều năm. Những cuộc đấu tranh giành độc lập ở các nước khác trong hệ thống thuộc địa của Pháp, việc thi hành Hiệp định Giơnevơ và ổn định tình hình nội bộ, cũng như giải quyết những mối quan hệ phức tạp giữa các nước Tây Âu lúc đó, đặt chính phủ Pháp trước tình cảnh vô cùng bê bối.
Nền tài chính kiệt quệ, lạm phát tăng nhanh, mức sống của nhân dân giảm sút, làm cho vai trò của nước Pháp trên trường quốc tế giảm sút nghiêm trọng. Tình hình trên làm cho Pháp càng bị ràng buộc vào viện trợ và chính sách của Mỹ trong các vấn đề quốc tế. Thái độ của Pháp sau Hiệp định Giơnevơ là biểu hiộn của sự ràng buộc đó. Chính phủ Pháp vừa muốn thiết lập các quan hệ kinh tế-văn hoá với miền Bắc Việt Nam, để tạo ra những thuận lợi trong tương lai, vừa muốn không làm phật ý Mỹ để tiếp tục được Mỹ viện trợ.
Chính sách đó đã hoàn toàn bị phá sản khi Mỹ độc chiếm miền Nam Việt Nam và tiếp tục cuộc chiến tranh mà Pháp không theo đuổi được. Người Pháp đã không làm hết trách nhiệm thi hành Hiệp định Giơnevơ mà họ đã ký kết.