LỜI MỞ ĐẦU ì. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI Linh hoạt điều chỉnh đối sách kinh doanh luôn là nhu cầu bức thiết của mọi doanh nghiệp nói riêng; của hoạt động quản lý thương mại nói chung. Gắn liền vói điều này, dụ báo về thị trường, dụ báo về giá cả, về sức tiêu thụ, về doanh lãi. trở thành những đòi hỏi bức xúc thường xuyên đối với nhà quản lý, quản trị kinh doanh cũng như các nhà nghiên cứu kinh tế.
Không thể nói đến hiệu quả hoạt động thương mại nếu không sử dụng dụ báo kinh tế, dụ báo thị truồng. Tổng quát hem, có thể khẳng định: nâng cao chất lượng dụ báo thị truồng chính là điều kiện cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế cho doanh nghiệp nói riêng, cho hoạt động kinh doanh nói chung. Đặc biệt, trong thời đại ngày nay, thời đại của sụ bùng nổ thông tin, thòi đại của nền kinh tế số hóa, khoa học dụ báo đang phát triển mạnh mẽ và trở thành công cụ không thể thiếu đầy hiệu lục cho hoạt động quản lý kinh tế. Hơn thế nữa, quá trình hội nhập kinh tế giữa các quốc gia đang diễn ra đúng như dụ báo của nhân loại; và đến lượt nó, chính quá trình hội nhập kinh tế trên toàn cầu đã góp phần to lớn đến sụ phát triển của hệ thống thông tin, khoa học xử lý thống tin và khoa học dụ báo.
Không thể không tính đến việc khai thác thông tin, thông tin kinh tế, kinh doanh nhằm dụ báo để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh trong nước và ngoài nước. Vói nhiều lý do và dẫn luận khác nhau nêu trên, đề tài này đã được lụa chọn để góp phần giải quyết nhu cầu bức xúc cùa doanh nghiệp, cũng như của hoạt động quản lý kinh tế, quản lý kinh doanh về dụ báo thị trường. TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC Các kết quả của khoa học dụ báo đã được sử dụng từ lâu, nhưng chưa có một tổng quan về các phương pháp luận cho dụ báo. Mặt khác các phương pháp dùng trong dụ báo (đặc biệt trong dụ báo kinh tế) mang tính định tính.
Khoảng mươi năm trở lại đây đã xuất hiện một số kết quả định lượng trong dụ báo tuy còn tản mạn và chưa có phương pháp định lượng rõ ràng. Ì LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ở nước ngoài có những tác phẩm chính sau: Ì. Tỉme series analysis - Fỡrecasting and controì. Montgomery, Lyn wood A.
Forecasting and Tỉme serìes Analysis, Me. Econometrìc Anaỉysis of time serỉes. John Wileys Son Inc, NevvYork, 1991. Trong nước, một số kết quả dự báo về cung cầu trong lĩnh vực bưu chính viễn thông, thị trường dầu mỏ.được đăng tải trong một số tạp chí chuyên ngành.
MỤC ĐÍCH CệA ĐỀ TÀI 3. Tổng quan các phương pháp dự báo định tính và định lượng. Khai thác phương pháp tiên đề phối hợp với phương pháp m ô hình để xây dựng dạng định lượng quan hệ giữa kim ngạch xuất khẩu với tỷ giá. Thiết lập các m ô hình hồi quy ứng với các kịch bản dựa theo các giả thiết khác nhau về tỷ giá để đối sánh, phân tích, kết luận định lượng.
Phân tích hồi quy với biến giả để đạt gần tới chuẩn "tốt nhất" của kịch bản xuất khẩu một mặt hàng (hoặc một nhóm mặt hàng). Dùng m ô hình được thiết lập để dự báo với độ tin cậy đủ lòn về kim ngạch xuất khẩu theo sự biến động của tỷ giá đối vói một mặt hàng (hoặc một nhóm mặt hàng) xuất khẩu. Ở đề tài này, mật hàng được lựa chọn là tôm đông lạnh xuất khẩu. Khai thác kết quả vào việc đề xuất một số giải pháp để chủ động nâng cao hiệu quả kinh doanh xuất khẩu trong điều kiện buôn bán chưa có thay đổi lớn.
Nói khác đi, công cụ dự báo bằng m ô hình được xây dựng thích hợp, tốt cho các dự báo ngắn hạn; góp phần ra quyết định cho phương án kinh doanh xuất khẩu hợp lý nhất, hiệu quả nhất có thể được. Đ ề tài cũng nêu rõ một số hạn chế cần khắc phục, đặc biệt là vấn đề số liệu; cần thiết cai tổ hệ thống kinh tế nói chung và hệ thống thông tin kinh doanh nói riêng với sự hỗ trợ hiệu lực cao của CNTT nhằm làm cho "chất liệu" của m ô hình, của m ô hình dự báo được nâng cấp, để nâng cao chất lượng của việc xây dựng m ô hình dự báo. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN cứu CỦA ĐỀ TÀI 4.
Khảo cứu quan hệ về lượng giữa k i m ngạch xuất khẩu một mặt hàng (mở rộng cho một nhóm mặt hàng), vói tỷ giá hối đoái. Tớng hợp và phân tích các mặt mạnh và mặt hạn chế của các phương pháp dự báo nói chung và dự báo kinh tế nói riêng trong và ngoài nước để dùng cho đề tài. Xác định dạng thức lượng hóa mối quan hệ trên thông qua m ô hình. Xây dựng các m ô hình, các m ô hình hồi quy cho kim ngạch xuất khẩu với tỷ giá để sử dụng trong dự báo.
Sử dụng số liệu thu thập về mặt hàng tôm đông lạnh xuất khẩu theo chuỗi thời gian của Việt Nam để thiết lập các kịch bản theo các m ô hình định lượng. Kiểm định các m ô hình được xây dựng; phân tích so sánh các kịch bản và kết luận. Đ ề xuất một số kiến nghị theo kết quả thu được 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ĐƯỢC sử DỤNG TRONG ĐỀ TÀI 5.
Phương pháp điều tra. Phương pháp thống kê: Thu thập và lọc số liệu theo thời gian. Phương pháp tớng hợp và phương pháp phân tích định lượng trên tập số liệu, trên các kết qủa tính toán; (tớng hợp các giải pháp dự báo định tính, phân loại và phân tích). Phương pháp tiên đề; phương pháp m ô hình kết hợp phương pháp kinh tế lượng.
Phương pháp tích hợp và phương pháp phân tích hệ thống. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI Ngoài phần mở đẩu và kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung đề tài được dàn trải thành 3 phần sau: Phần Ì: Cơ sở khoa học của dự báo Phần 2: Xây dựng m ô hình dự báo cho hàng xuất khẩu và ứng dụng Phần 3: Kết luận và đề xuất 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com PHẨN 1 Cơ SỞ KHOA HỌC CỦA Dự BẢO Dự báo kinh tế là một công đoạn quan trọng trong quy trình quản lý hoạt động kinh tế, nhằm thông báo sự "an - nguy - hỷ - lạc" của tình hình kinh doanh thương mại có thể xảy ra trong tương lai; đang góp phần quyết định, hoạch định chính sách hay chiến lưắc, chiến thuật thích hắp. KHOA HỌC Dự BÁO VÀ Dự BÁO Thuật ngữ dự báo bắt nguồn từ chữ Hylạp "Prognosis" là sự tiên đoán về mặt toán học, dự báo hay dự đoán là sự đánh giá các khả năng xảy ra trong tương lai của các đối tưắng đưắc nghiên cứu (cũng tức là đánh giá xác suất của khả năng đó). Từ sự khái quát chặt và gọn này, cần chọn lọc khả năng có xác suất lớn nhất của đối tưắng đưắc nghiên cứu để đánh giá.
Lưắc đồ logic tổng quát của quá trình dẫn đến dự báo như sau: (Ả.C) -> D A: là tập các dữ liệu về quá khứ, hiện tại và môi trường của đối tưắng cần dự báo. B: tập các giả thuyết, các giả thiết về khả năng biến động của những đối tưắng cùng những mối quan hệ đa dạng giữa chúng. C: tập các lý thuyết lên quan đến sự vận động của đối tưắng đưắc nghiên cứu. D: các kết luân dự báo.
M ô n khoa học chuyên nghiên cứu các nguyên lý logic, phương pháp luận về dự báo đưắc gọi là khoa học dự báo; nói cách khác đó là m ô n khoa học chuyên nghiên cứu các quy luật khảo sát xác suất các tình huống của tương lai. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chỉ đến các thế kỷ gần đây, với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học thì những loại hình dự báo mang tính khoa học mới xuất hiện. Những dự báo như vậy được thực hiện theo các công thức tính toán có tính chất tiền định trong thiên văn học, hoa học, cơ học, vật lý học cố điển,. Đ ể dự báo các hiện tượng thuộc hệ phức tạp, ngẫu nhiên với quan hệ tương quan của vô số các yếu tố như lĩnh vực sản xuất - kinh doanh.
phải sử dụng các phương pháp m ô hình gắn với công cụ thống kê - xác suất. Tống quan, có thể khái quát những nhóm phương pháp dự báo lớn sau: 1. CÁC PHƯƠNG PHÁP Dự BÁO 1. Nhóm các phương pháp dự báo "chuyên gia" Định hướng của các phương pháp thuộc nhóm này là phát hiện những ý tưởng mói trên cơ sở trực giác của các chuyên gia trong quá trình "tấn công não".
Cơ sở khoa học của nhóm phương pháp này là giả thuyết rằng: trong số lòn các ý tưởng thuộc lớp người tích lũy nhiều kinh nghiệm, tồn tại ít nhất một số ý tưởng có giá trị. Các giải pháp thông dụng để thực hiện dự báo "chuyên gia" bao gồm: • Giải pháp xung kích: nhằm đột phá "tấn công não"phát xạ ý tưởng. • Giải pháp "sáng tạo ứng đáp" dành cho "người chủ trì" nhóm chuyên gia tìm kiếm lòi dự báo kỳ vọng hầu chắc chắn. • Giải pháp Delphi: sự phối hợp của các chuyên gia nhằm tạo dựng bức tranh về tương lafcủa hiện tượng cần dự báo, thường là dự báo dài hạn.
Giải pháp này phát sinh ở M ỹ "Rend" áp dụng với kết quả công bố vào năm 1964 "Khảo sát các khả năng dự báo dài hạn". Thông thường, các nhà chuyên môn và các chuyên gia thuộc lĩnh vực khoa học kỹ thuật và khoa học kinh tế - xã hội có liên quan cần giải đáp các câu hỏi vấn đề thuộc 5 nhóm sau: 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com • Tác động của phát minh công nghệ. • Ả n h hưởng của sự phát triển dân số. • Môi trường và điều chỉnh để thích nghi.
• Chính sách và cơ chế. • Các điều kiện riêng cho dự báo cụ thể. Chẳng hạn dẫn ra dưới đây một bản hổi đáp dành cho chuyên gia dự báo về thời điểm năm xảy ra các biến cố sau: • Làm nhạt nước biển có lợi về kinh tế • Sử dụng phổ cập máy dịch từ ngôn ngữ này sang ngôn ngữ khác. • Dự báo chắc chắn về thời tiết.
• Sử dụng nước nước biển đã tẩy mặn để tưới ruộng. • Điều khiển năng lượng nhiệt hạch. • Tạo ra những hình thể sống thô sơ. • Sử dụng đại dương làm nguồn cung cấp một nửa số lượng lương thực, thực phẩm trên thế giới.