CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG STEAM 1. Khái niệm dạy học 1. Dạy học truyền thống - Theo Fire – nhà xã hội học, nhà giáo dục học nổi tiếng người Braxin đã gọi dạy học truyền thống này là “Hệ thống ban phát kiến thức”. - Là quá trình chuyển tải thông tin từ đầu thầy sang đầu trò.
Thực hiện lối dạy này, giáo viên là người thuyết trình, diễn giảng, là “kho tri thức” sống, học sinh là người nghe, nhớ, ghi chép và suy nghĩ theo. - Với kiểu dạy học truyền thống này, giáo viên là chủ thể, là tâm điểm, học sinh là khách thể, là quỹ đạo. Giáo án dạy theo cách dạy truyền thống này được thiết kế kiểu đường thẳng theo hướng từ trên xuống. Do đặc điểm hàn lầm của kiến thức nên nội dung bài dạy theo cách này có tính hệ thống, tính logic cao.
- Song do quá đề cao người dạy nên nhược điểm của dạy học truyền thống là học sinh thụ động tiếp thu kiến thức, giờ dạy dễ đơn điệu, buồn tẻ, kiến thức thiên về lý luận, ít chú ý đến kỹ năng thực hành của người học, do đó kỹ năng vận dụng vào đời sống thực tế bị hạn chế. Dạy học STEAM Hình 1: Hình ảnh về giáo dục STEAM 5 - STEAM là từ viết tắt với sự kết hợp giữa STEM và Art. - STEAM là phương pháp giáo dục đặc biệt tích hợp các yếu tố về Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kĩ thuật), Art (Nghệ thuật) và Math (Toán học). - Dạy học STEAM nhằm giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức từ hoạt động khoa học và nghệ thuật, hướng tới xây dụng nền tảng chính cho thành tích học tập sau này.
- Phương pháp dạy học STEAM theo quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm” làm phát huy tính tích cực của học sinh trong các hoạt động học tập. Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn, tạo cơ hội, hỗ trợ cho học sinh hoạt động. - Từ những đặc điểm trên cho thấy, phương pháp dạy học STEAM giúp học sinh được trải nghiệm, được thực hành bằng những kỹ năng, kiến thức sẵn có vô cùng gần gũi với cuộc sống của học sinh. Qua hoạt động dạy học, học sinh sẽ tạo ra những sản phẩm thực, hữu dụng trong cuộc sống.
Điều đó tạo cho học sinh sự hứng thú trong học tập, yêu thích khám phá tìm hiểu thế giới tự nhiên, mọi vấn đề trong cuộc sống. - Chính vì vậy, việc dạy học theo theo phương pháp STEAM là một điều cấp thiết trong dạy học theo chương trình mới, giúp cho việc học tập của học sinh trở nên có ý nghĩa hơn, phát triển một cách toàn diện những năng lực và phẩm chất cần thiết, đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giáo dục hiện nay. Ngoài ra, giáo dục STEAM cũng sẽ rèn luyện nhiều kỹ năng cho học sinh: - Kỹ năng khoa học: học sinh sẽ hiểu và biết cách liên kết giữa: định nghĩa, nguyên lý, cơ sở khoa học của các sự vật và hiện tượng. Trên cơ sở đó, các em thực hành và ứng dụng vào giải quyết những vấn đề có liên quan trong thực tế.
- Kỹ năng công nghệ: mô hình STEAM giúp học sinh nhận thức đúng về công nghệ, phát triển kỹ năng sử dụng và quản lý nó, cấp độ đi từ đơn giản đến phức tạp. Giáo dục STEAM chỉ ra cho chúng ta thấy rằng, tất cả những tiến bộ của thế giới tự nhiên nhằm phục vụ con người đều được coi là công nghệ. - Kỹ năng kỹ thuật: việc lồng ghép những ứng dụng thực tế vào các môn học giúp học sinh hiểu được cách thức, quy trình sản xuất, chế tạo ra một sản phẩm nào đó. Nhờ vậy các em gia tăng khả năng sáng tạo, tư duy và kỹ năng giải quyết các vấn đề liên quan đến kỹ thuật.
- Kỹ năng nghệ thuật: các hoạt động múa hát, thưởng thức âm nhạc,…được xây dựng trong chương trình học giúp trẻ phát triển các giác quan một cách tốt nhất, biết 6 khám phá và phân tích vấn đề. Ở các trường áp dụng mô hình STEAM, múa được xem là một môn học cụ thể giúp học sinh rèn luyện kĩ năng quan sát và kỹ năng hiểu. - Kỹ năng toán học: học sinh được làm quen và rèn luyện các kỹ năng toán học từ sớm trong định hướng giáo dục STEAM giúp hình thành tư duy toán học đúng đắn, phản ứng nhanh nhạy với các phép tính, định nghĩa và quan trọng hơn là áp dụng hiệu quả những kiến thức toán học vào đời sống thực tế. So sánh sự khác nhau giữa dạy học truyền thống và dạy học STEAM Dạy học truyền thồng Dạy học STEAM - GV là người truyền tải kiến thức - GV là người hướng dẫn, hỗ trợ - HS là ghi chép, suy nghĩ theo - HS là trung tâm - HS thụ động - HS chủ động - Tiết học đơn điệu, buổn tẻ - Tiết học sôi nổi, HS hứng thú - Khả năng vận dụng kiến thức vào thực - Vận dụng tốt các kiến thức đã học vào tế còn hạn chế thực tế - HS phát triển được các phẩm chất và - HS phát triển được các phẩm chất, năng năng lực lực và các kĩ năng Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật, Nghệ thuật và Toán học Bảng 1: Bảng so sánh dạy học truyền thống và dạy học STEAM 1.
Tổng quan về cây sả chanh 1. Phân loại khoa học về cây sả chanh - Cây sả chanh là loại thực vật thuộc: + Giới Plantae + Bộ Poales + Họ Poaceae + Chi Cymbopogon + Loài Cymbopogon citratus 1. Mô tả đặc điểm thực vật - Cây sả có nguồn gốc tại Ấn Độ sau đó du nhập vào các nước. Hiện nay, cây sả được trồng ở khắp các vùng miền của Việt Nam, đặc biệt là các tỉnh Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ.
+ Thân cây: là thân thảo, cao từ 1- 1,5m, thân rễ, có màu trắng xanh và hơi tía, thường mọc thành bụi cao. 7 + Rễ cây: có kiểu rễ chùm, mọc sâu vào đát, rễ phát triển mạnh khi đất tơi, xốp. + Lá cây: lá hẹp dài, mép lá hơi nhám. Bẹ lá ôm chặt vào nhau rất chắc, tạo thành một thân giả hay còn gọi là củ.
Trong lá có nhiều tinh dầu được dùng để chưng cất tinh dầu cùng với thân. Thành phần trong tinh dầu sả chanh và tác dụng của nó Hình 2: Hình ảnh về tinh dầu sả chanh - Thành phần chính trong tinh dầu sả: tinh dầu sả chanh tên khoa học là Cymbopogon citratus, có chứa 65-85% thành phần citral và hoạt động như myrcene, geraniol, geranyl acetate,… Trong đó, myrcene là hợp chất thơm còn citral và geraniol là chất khử mùi, kháng khuẩn mạnh, chống viêm và xua đuổi côn trùng. - Citral đã được chứng minh là cung cấp các đặc tính kháng khử mạnh. Một nghiên cứu được công bố trên Letters in Application Microbiology cho thấy chất này có thể hoạt động như chất kháng khuẩn để chống lại cả vi khuẩn gram dương và gram âm, cũng như nấm.
Ngoài ra citral được tối ưu hóa ở độ pH kiềm. Do đó, citral có thể được sử dụng làm chất bảo quản trong công thức mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc da. - Citral là một trong những thành phần chủ yếu của tinh dầu sả chanh và là thành phần phổ biến được sử dụng làm thuốc chống côn trùng. Trên thực tế, sả được công nhận là một loại thuốc chống côn trùng nhẹ có nguồn gốc từ thực vật ở Hoa Kỳ từ năm 1948.
Một số bằng chứng cho thấy rằng, citral cũng như các hợp chất hoạt động khác 8 trong sả, can thiệp vào thụ thể khứu giác của muỗi. Thuốc chống côn trùng Citronella thậm chí đã chứng minh là có tác dụng đuổi muỗi Aedes aegypti nguy hiểm, có khả năng truyền bệnh sốt xuất huyết và virus Zika. Các sản phẩm từ sả: - Trong đời sống hằng ngày, cây sả chanh tạo ra được nhiều sản phẩm phục vụ cho đời sống con người như: + Tinh dầu sả chanh: tinh dầu chiết suất từ cây sả chanh có tác dụng khử khuẩn, làm sạch không khí, đuổi côn trùng, giảm căng thẳng, giảm nguy cơ mắc bệnh trầm cảm, giảm đau nhức cơ, tăng cường hệ miễn dịch của cơ thể, tốt cho da và giảm Cholesterol. + Nước lau sàn nhà sả chanh: có tác dụng khử mùi ẩm mốc khó chịu, xua đuổi muỗi và côn trùng, giúp cho không gian thơm mát, dễ chịu nhờ mùi hương của tinh dầu sả.
Nước lau sàn nhà sả chanh là sản phẩm từ nguyên liệu thiên nhiên nên an toàn và không gây hại cho sức khỏe như các loại hóa chất tẩy rửa khác. + Nến thơm: sản phẩm được làm từ nguyên liệu sáp và tinh dầu sả không độc hại và thân thiện với môi trường. khi sử dụng nến, nhờ mùi hương của tinh dầu sả bên trong nến thơm sẽ giúp cho tinh thần thư giãn hơn, giảm căng thẳng mệt mỏi, tạo mùi hương cho không gian sống. + Trà thảo mộc sả chanh: sả chanh được sấy khô, nghiền thành bột hoặc sử dụng tưởi để sử dụng trong trà.
Trà sả chanh tạo sự dễ chịu cho tinh thần, giúp giải độc cơ thể bằng cách tăng số lượng và tần suất đi tiểu. Trà sả chanh cũng giúp giảm cân, đốt cháy các chất béo. Bên cạnh đó, trà sả chanh giúp ngăn ngừa bệnh ung thư và hỗ trợ tiêu hóa. [9] + Xà phòng sả hữu cơ: công dụng của xà phòng hữu cơ sả chanh là giúp kháng khuẩn, giảm ngứa, giảm các bệnh ngoài da như nấm, viêm lỗ chân lông,.Ngoài ra, còn giúp làm mờ vết thâm do muỗi đốt và côn trùng cắn.
+ Sản phẩm mỹ nghệ từ lá sả: các sản phẩm như rổ, lọ, lót ly,… từ lá sả giúp giảm thiểu rác thải nông nghiệp, nâng cao giá trị của các sản phẩm từ sả, bảo vệ môi trường và giảm thiểu rác thải nhựa. - Tóm lại, các sản phẩm làm từ cây sả chanh rất đa dạng, đem lại rất nhiều công dụng và góp phần phục vụ cho đời sống của chúng ta. Thế nên, việc đưa sản phẩm tinh dầu sả từ cây sả chanh (là một nguyên liệu từ thiên nhiên gần gũi với đời sống hằng ngày của các em) vào trong dạy học sẽ giúp cho học sinh hiểu rõ thêm về những tác 9 dụng và hiệu quả đem lại của nó. Ngoài ra còn giúp cho học sinh dễ dàng vận dụng các kiến thức đã học của mình vào thực tiễn để phòng bệnh sốt rét từ tinh dầu sả.