Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ triết học với đề tài "Động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội hiện nay" do nghiên cứu sinh Bùi Văn Mạnh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Nguyễn Hùng Oanh, bảo vệ tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng vào năm 2020. Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, mã số 922 90 02.

Tiêu chí Nội dung xác định từ văn bản
Đề tài Động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội hiện nay
Tác giả ThS Bùi Văn Mạnh
Người hướng dẫn PGS, TS Nguyễn Hùng Oanh
Cơ sở đào tạo Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng
Chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử (Mã số: 922 90 02)
Năm bảo vệ 2020
Đối tượng nghiên cứu Động lực của giảng viên lý luận chính trị
Địa bàn khảo sát Học viện Chính trị, Học viện Biên phòng, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2
Thời gian khảo sát Từ năm 2014 đến tháng 7/2019

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Về mặt lý luận, hoạt động thực tiễn của con người bắt nguồn từ việc tự ý thức nhằm theo đuổi thỏa mãn các nhu cầu bằng những lợi ích khác nhau. C. Mác đã khẳng định lịch sử là hoạt động của con người theo đuổi mục đích của bản thân mình. Đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong quân đội, động lực là yếu tố thúc đẩy tính tích cực, tự giác, giúp họ vượt qua trở lực nghề nghiệp để đạt hiệu quả giảng dạy, nghiên cứu khoa học và đấu tranh tư tưởng. Thiếu động lực, giảng viên sẽ làm việc kém tích cực, thiếu sáng tạo, làm giảm tính gắn kết với tổ chức. Mặc dù các nghiên cứu về động lực con người và giảng viên đã đạt được những kết quả nhất định, song các công trình trước đây chưa có tính chuyên sâu, thiếu tính toàn diện và chưa có công trình nào nghiên cứu động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội từ góc độ triết học.

Về mặt thực tiễn, bên cạnh đa số giảng viên tích cực và tâm huyết, vẫn còn một bộ phận thiếu động lực, làm việc cầm chừng, tinh thần trách nhiệm chưa cao, nhu cầu giảng dạy thấp và xu hướng nghề nghiệp chưa rõ ràng. Bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo theo Nghị quyết số 29/NQ-TW của Đảng, sự phức tạp của cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận chống các quan điểm sai trái, cùng tác động từ mặt trái kinh tế thị trường và sự chuyển dịch thang giá trị xã hội đặt ra yêu cầu cấp bách phải nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, thực trạng và giải pháp phát huy động lực của đội ngũ này.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội; trên cơ sở đó đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản nhằm phát huy động lực của đội ngũ này trong giai đoạn hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định 4 nhiệm vụ cụ thể được đánh số trong văn bản:

  1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án.
  2. Làm rõ quan niệm, đặc điểm và những nhân tố cơ bản quy định động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội.
  3. Phân tích, đánh giá thực trạng và chỉ rõ những vấn đề đặt ra từ thực trạng động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội hiện nay.
  4. Đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản nhằm phát huy động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Động lực của giảng viên lý luận chính trị.
  • Phạm vi nội dung: Luận giải những vấn đề lý luận cơ bản và đánh giá thực trạng động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
  • Phạm vi khảo sát, điều tra: Tiến hành tại các học viện và trường sĩ quan Quân đội nhân dân Việt Nam, bao gồm: Học viện Chính trị, Học viện Biên phòng, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1 và Trường Sĩ quan Lục quân 2.
  • Phạm vi thời gian: Dữ liệu, số liệu và tư liệu khảo sát thực trạng được thu thập và phân tích trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến tháng 7/2019.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án tiến hành tổng quan có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo hai trục nội dung lớn: động lực của con người, người lao động nói chung và động lực của giảng viên, giảng viên lý luận chính trị nói riêng.

Hướng nghiên cứu Tác giả tiêu biểu trong văn bản Luận điểm chính được trích xuất
Cơ sở hình thành động lực con người (Nước ngoài) Maslow, Alderfer, Herzberg, Carl Rogers Nhu cầu là cội nguồn động lực: tháp 5 bậc nhu cầu (Maslow); nhu cầu tồn tại, giao tiếp, tăng trưởng (Alderfer); nhu cầu thành tích, liên kết, năng lượng (Herzberg); nhu cầu tự khẳng định bản thân bẩm sinh (Carl Rogers).
Nhân tố tác động đến động lực (Nước ngoài) Ryan, Locke và Latham, Weiner Mục tiêu định hướng hành vi (Ryan); mức độ cam kết với mục tiêu chi phối động lực (Locke và Latham); động lực hình thành qua lao động, ngôn ngữ và nhận thức (Weiner).
Động lực và hiệu quả công việc (Nước ngoài) Vroom, Gagné và Deci Động lực là hàm số của sự kỳ vọng nỗ lực - kết quả - giá trị kết quả (Vroom); lý thuyết tự quyết khẳng định động lực nội tại mang lại hiệu quả cao hơn đối với hoạt động sáng tạo (Gagné và Deci).
Động lực của con người và cán bộ (Trong nước) Lê Hữu Tầng, Phan Thanh Khôi, Nguyễn Trang Thu, Vũ Thị Uyên, Phan Minh Đức, Nguyễn Thị Phương Lan, Phạm Thanh Giang, Nguyễn Văn Tài Động lực chính trị - tinh thần, dân chủ và niềm tin (Lê Hữu Tầng); 3 loại động lực trí thức: trí tuệ - tinh thần, lý tưởng - tình cảm, kinh tế - vật chất (Phan Thanh Khôi); tiền lương và phúc lợi (Nguyễn Trang Thu); động lực lao động quản lý (Vũ Thị Uyên); động lực nội tại và ngoại vi (Phan Minh Đức); công cụ tạo động lực cho công chức (Nguyễn Thị Phương Lan); chính sách đãi ngộ cán bộ quân đội (Phạm Thanh Giang); lợi ích, dân chủ và trí tuệ là động lực phát huy tính tích cực xã hội (Nguyễn Văn Tài).
Động lực của giảng viên đại học (Nước ngoài) Filak và Sheldon, Porter và Steers, Paul Bennell, Ramachandran và Shekar, Dornyei, Muhammad, Menyhárt Động lực giảng viên quyết định chất lượng giáo dục (Filak và Sheldon); giảng viên Sub-Sahara và Nam Á dạy học vì nghĩa vụ (Paul Bennell); giảng viên công lập nông thôn tại Ấn Độ có động lực thấp hơn trường tư đô thị (Ramachandran và Shekar); 5 yếu tố tiêu cực: căng thẳng tâm lý, hạn chế tự chủ, năng lực cá nhân, vị trí nghề nghiệp, yêu cầu công việc thấp (Dornyei); tác động từ thưởng phạt (Muhammad); niềm yêu thích giảng dạy bị cản trở bởi thiếu thốn thiết bị (Menyhárt).
Động lực của giảng viên và giảng viên quân đội (Trong nước) Nguyễn Thị Tình, Nguyễn Thùy Dung, Trương Đức Thao, Nguyễn Văn Thuần, Phạm Thanh Giang, Nguyễn Văn Hòa, Bùi Ngọc Quỵnh 3 lý do thúc đẩy giảng viên: học tập, ý nghĩa xã hội, môi trường sư phạm (Nguyễn Thị Tình); yếu tố công bằng tổ chức đối với giảng viên lý luận chính trị (Nguyễn Thùy Dung); nhận thức, thái độ, hành vi của giảng viên đại học ngoài công lập (Trương Đức Thao); môi trường nâng cao năng lực đấu tranh tư tưởng của giảng viên quân đội (Nguyễn Văn Thuần); đãi ngộ nguồn lực chất lượng cao (Phạm Thanh Giang); tính tích cực xã hội của giảng viên trường sĩ quan (Nguyễn Văn Hòa); 3 nhóm nhân tố và 5 giải pháp phát huy động lực tại Học viện Chính trị (Bùi Ngọc Quỵnh).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Qua phân tích tổng quan, tác giả chỉ ra rằng các công trình đã công bố tiếp cận động lực chủ yếu dưới góc độ tâm lý học, quản trị học, quản trị nhân lực hoặc xã hội học. Trong quân đội, các nghiên cứu mới chỉ tiếp cận động lực như một giải pháp thành phần nhằm nâng cao năng lực giảng dạy hoặc tính tích cực xã hội, đối tượng khảo sát thường là cán bộ hoặc giảng viên nói chung. Đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp, chuyên sâu và có hệ thống về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, lấy phương diện nhu cầu và lợi ích làm trục tiếp cận xuyên suốt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án được xây dựng dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về xây dựng đội ngũ nhà giáo, phát triển giáo dục - đào tạo, cũng như lý luận về vai trò của động lực đối với người lao động trong thời kỳ đổi mới.

Tác giả hệ thống hóa khái niệm động lực qua 3 cấp độ:

  • Cấp độ chung nhất: Động lực là cái thúc đẩy, làm cho phát triển, gắn liền với việc nhận thức và giải quyết các mâu thuẫn khách quan thông qua sự thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập.
  • Cấp độ xã hội: Động lực là những tác động, kích thích của các chủ thể, tổ chức xã hội, gắn với nhu cầu và lợi ích xã hội để thúc đẩy sự vận động của xã hội.
  • Cấp độ đặc thù: Động lực là những nhân tố được tạo ra bởi sự thỏa mãn nhu cầu khách quan bằng những lợi ích thiết thân, thúc đẩy tính tích cực hoạt động của con người trong các tổ chức cụ thể.

Khung phân tích trung tâm của luận án xác định cấu trúc động lực của giảng viên lý luận chính trị bao gồm: hệ thống nhu cầu khách quan, lợi ích chính đáng thiết thân (kinh tế - vật chất và chính trị - tinh thần) và phương thức thỏa mãn các nhu cầu đó.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án kết hợp phương pháp luận triết học với các phương pháp nghiên cứu liên ngành:

  • Phương pháp luận: Vận dụng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; tiếp cận động lực trên phương diện nhu cầu, lợi ích.
  • Phương pháp phân tích dữ liệu thứ cấp: Thu thập, hệ thống hóa, xử lý và phân tích các báo cáo tổng kết, văn kiện, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng và các công trình khoa học đã công bố có liên quan.
  • Phương pháp liên ngành và điều tra xã hội học: Sử dụng phương pháp lôgic và lịch sử, trừu tượng hóa và khái quát hóa, thống kê mô tả, điều tra xã hội học bằng bảng hỏi trưng cầu ý kiến, quan sát thực tế, phỏng vấn chuyên sâu và phương pháp chuyên gia để thu thập và đánh giá thực trạng động lực.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

Dữ liệu của luận án bắt nguồn từ các nghị quyết, đề án phát triển giáo dục của Quân đội; số liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết đào tạo; cùng nguồn dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực tế, phỏng vấn chuyên sâu đội ngũ cán bộ quản lý và giảng viên lý luận chính trị tại 5 cơ sở đào tạo quân đội từ năm 2014 đến tháng 7/2019.

Nội dung chính theo từng chương

Cấu trúc nội dung của luận án gồm phần Mở đầu, 4 chương (11 tiết), Kết luận, Danh mục công trình của tác giả, Tài liệu tham khảo và Phụ lục.

Chương Tên chương trong văn bản Số tiết Trọng tâm nghiên cứu
Chương 1 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án 3 tiết Điểm luận các công trình trong và ngoài nước; xác định khoảng trống triết học về động lực của giảng viên lý luận chính trị quân đội.
Chương 2 Những vấn đề lý luận cơ bản về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội 2 tiết Xây dựng quan niệm, cấu trúc, vai trò, tiêu chí đánh giá, 4 đặc điểm và các nhân tố quy định động lực.
Chương 3 Động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội - Thực trạng và vấn đề đặt ra 2 tiết Đánh giá thực trạng biểu hiện động lực giai đoạn 2014 - 7/2019 tại 5 trường; chỉ ra nguyên nhân và 2 nhóm mâu thuẫn cơ bản.
Chương 4 Giải pháp cơ bản nhằm phát huy động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội hiện nay 4 tiết Đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ về nhận thức quản lý, chính sách đãi ngộ, văn hóa dân chủ và tích cực hóa chủ quan.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học liên quan đến đề tài thành 3 nhóm vấn đề: lý luận về động lực con người; thực tiễn đánh giá động lực; và các giải pháp tạo động lực. Tác giả chỉ ra rằng các nghiên cứu trước đây đã phân tích động lực từ nhiều góc độ (tâm lý học, xã hội học, quản trị học), chia động lực thành nội sinh và ngoại sinh, vi mô và vĩ mô. Tuy nhiên, các công trình chưa tiếp cận chuyên biệt đối tượng giảng viên lý luận chính trị quân đội dưới lăng kính nhu cầu - lợi ích của triết học duy vật lịch sử. Từ đó, chương 1 xác lập 3 vấn đề luận án tập trung giải quyết: xây dựng quan niệm và chỉ ra nhân tố quy định; đánh giá thực trạng và nhận diện mâu thuẫn thực tiễn; đề xuất hệ thống giải pháp phát huy động lực.

Chương 2: Những vấn đề lý luận cơ bản về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội

Tác giả xác định khái niệm trung tâm: Động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội là những nhân tố được tạo ra bởi sự thỏa mãn nhu cầu khách quan bằng những lợi ích chính đáng, thiết thân, có vai trò kích thích, thúc đẩy họ tích cực, tự giác, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và xây dựng đơn vị.

Nội hàm khái niệm được luận giải qua 3 bình diện:

  • Cấu trúc: Mối quan hệ giữa nhu cầu khách quan, lợi ích chính đáng thiết thân (kinh tế - vật chất, chính trị - tinh thần) và phương thức thỏa mãn.
  • Vai trò: Tạo sức mạnh nội sinh giúp giảng viên vượt qua trở lực, sức ỳ tâm lý, nâng cao trình độ chuyên môn, tăng cường mức độ gắn kết với nhà trường và quân đội.
  • Tiêu chí đánh giá: Biểu hiện qua nhận thức (nhận thức mục tiêu, nhiệm vụ), thái độ (hứng thú, say mê, trách nhiệm khi lên lớp), hành vi (dạy đủ, vượt giờ, hoàn thành chỉ tiêu nghiên cứu khoa học, tích cực đấu tranh tư tưởng), và tiêu chí tổng hợp là chất lượng, hiệu quả công việc.

Luận án xác định 4 đặc điểm đặc thù của động lực đội ngũ này:

  1. Động lực là sự thỏa mãn nhu cầu khách quan về vị thế xã hội bằng lợi ích chính đáng, thiết thân về kinh tế - vật chất và chính trị - tinh thần. Trong môi trường quân đội, lợi ích chính trị - tinh thần giữ vai trò ưu trội, gắn liền với danh dự người sĩ quan và truyền thống Bộ đội Cụ Hồ.
  2. Nhu cầu tự do tư tưởng cao kết hợp với đòi hỏi môi trường lao động sư phạm có tính dân chủ và kỷ luật nghiêm minh.
  3. Nhu cầu cao trong hoàn thiện nhân cách, khẳng định bản thân và giữ gìn uy tín sư phạm mẫu mực.
  4. Cơ cấu đội ngũ và độ tuổi đa dạng (giảng viên trẻ, trung niên, cán bộ quản lý, giảng viên thỉnh giảng) tạo ra sự khác biệt về nhu cầu và phương thức thỏa mãn lợi ích.

Chương này cũng phân tích 3 vai trò nền tảng của giảng viên lý luận chính trị: hình thành thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng cho học viên sĩ quan; xây dựng phẩm chất đạo đức cách mạng; và trực tiếp đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên giảng đường quân sự. Đồng thời, tác giả phân tích các nhân tố khách quan (môi trường quân sự, cơ chế chính sách, điều kiện cơ sở vật chất) và nhân tố chủ quan (bản lĩnh chính trị, năng lực, phẩm chất đạo đức) quy định động lực của giảng viên.

Chương 3: Động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội - Thực trạng và vấn đề đặt ra

Dựa trên kết quả khảo sát từ năm 2014 đến tháng 7/2019 tại 5 học viện, trường sĩ quan, tác giả phân tích thực trạng động lực trên cả hai mặt tích cực và hạn chế:

  • Mặt tích cực: Đa số giảng viên có nhận thức đúng đắn về vị trí, trách nhiệm; giữ vững bản lĩnh chính trị; có thái độ nghiêm túc, tâm huyết với nghề nghiệp; chủ động khắc phục khó khăn bảo đảm hoàn thành định mức giờ giảng và nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
  • Hạn chế: Một bộ phận giảng viên biểu hiện giảm sút động lực, làm việc cầm chừng, thiếu chủ động sáng tạo, nhu cầu giảng dạy và nghiên cứu khoa học chưa cao, chậm đổi mới phương pháp sư phạm, tâm lý đối phó khi tham gia các hoạt động chung.
  • Nguyên nhân của hạn chế: Do tác động của mặt trái cơ chế thị trường và sự xói mòn thang giá trị đạo đức; chính sách tiền lương, phụ cấp, nhà ở và điều kiện làm việc chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thiết thân; công tác đánh giá, quy hoạch, bố trí và sử dụng cán bộ ở một số đơn vị còn bất cập; môi trường dân chủ học thuật đôi lúc chưa thực sự thông thoáng.

Từ thực trạng trên, luận án khái quát các vấn đề có tính mâu thuẫn đặt ra:

  • Mâu thuẫn giữa yêu cầu ngày càng cao về chuẩn hóa chất lượng giáo dục, nhiệm vụ đấu tranh tư tưởng phức tạp với điều kiện bảo đảm vật chất, chính sách đãi ngộ thực tế.
  • Mâu thuẫn giữa nhu cầu tự do tư tưởng, tự chủ sáng tạo trong nghiên cứu khoa học xã hội với tính chất quản lý mệnh lệnh hành chính, kỷ luật nghiêm ngặt đặc thù của môi trường quân đội.

Chương 4: Giải pháp cơ bản nhằm phát huy động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội hiện nay

Để giải quyết các mâu thuẫn thực tiễn, luận án đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp cơ bản tương ứng với 4 tiết:

  • Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của chủ thể lãnh đạo, quản lý: Thống nhất nhận thức của cấp ủy, chỉ huy các cấp về vị trí, vai trò của động lực; đổi mới tư duy quản lý giáo dục, khắc phục biểu hiện quan liêu, mệnh lệnh hành chính trong quản lý hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
  • Hoàn thiện các chính sách tôn vinh, đãi ngộ; đào tạo, bồi dưỡng, bố trí và sử dụng: Thực hiện chế độ đãi ngộ thỏa đáng về vật chất (tiền lương, phụ cấp giảng dạy, nhà ở, phương tiện); bảo đảm sự công bằng, công khai trong xét phong tặng danh hiệu nhà giáo, chức danh khoa học, thăng quân hàm, nâng lương; xây dựng quy hoạch đào tạo chuyên sâu và bố trí sử dụng đúng năng lực, sở trường chuyên môn của từng giảng viên.
  • Xây dựng văn hóa dân chủ trong các nhà trường quân đội: Mở rộng dân chủ học thuật, khuyến khích tranh biện khoa học, tôn trọng ý kiến cá nhân trong nghiên cứu lý luận; xây dựng môi trường sư phạm đoàn kết, nhân văn, kết hợp chặt chẽ giữa dân chủ rộng rãi và kỷ luật tự giác, nghiêm minh.
  • Tích cực hóa nhân tố chủ quan người giảng viên: Bản thân mỗi giảng viên phải tự ý thức tu dưỡng phẩm chất đạo đức, nâng cao trình độ lý luận, khắc phục tâm lý ỷ lại, tự xây dựng động cơ nghề nghiệp trong sáng, chủ động vượt qua khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về lý luận

  • Luận giải và xác định định nghĩa khoa học về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân biệt rõ với các cách tiếp cận thuần túy tâm lý học hoặc quản trị nhân lực.
  • Làm rõ cấu trúc động lực dựa trên mối quan hệ hữu cơ giữa nhu cầu khách quan, lợi ích chính đáng thiết thân (kinh tế - vật chất và chính trị - tinh thần) và phương thức thỏa mãn nhu cầu.
  • Luận chứng 4 đặc điểm đặc thù quy định động lực của giảng viên lý luận chính trị quân sự, chỉ ra tính ưu trội của lợi ích chính trị - tinh thần trong việc bù đắp những thiếu thốn về vật chất trong môi trường quân ngũ.

Đóng góp mới về thực tiễn

  • Cung cấp nguồn cứ liệu thực tế cập nhật, phản ánh thực trạng động lực của giảng viên lý luận chính trị tại 5 học viện, trường sĩ quan nòng cốt của Quân đội giai đoạn 2014 - 7/2019.
  • Nhận diện các mâu thuẫn khách quan nảy sinh từ thực tiễn hoạt động sư phạm quân sự trong bối cảnh đổi mới giáo dục và tác động của kinh tế thị trường.
  • Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ, khả thi, làm cơ sở khoa học cho công tác lãnh đạo, quản lý giáo dục của Bộ Quốc phòng và các nhà trường quân đội nhằm duy trì và gia tăng động lực cống hiến của đội ngũ giảng viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Địa bàn khảo sát thực tế của luận án giới hạn tại 5 cơ sở đào tạo quân đội (Học viện Chính trị, Học viện Biên phòng, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1, Trường Sĩ quan Lục quân 2). Luận án chưa bao quát toàn bộ các học viện, nhà trường kỹ thuật, hậu cần, quân y trong toàn quân. Về phương diện học thuật, công trình tiếp cận động lực từ góc độ triết học Mác - Lênin (phạm trù nhu cầu, lợi ích), do đó chưa xây dựng các mô hình định lượng phức tạp hay hệ số thống kê toán học sâu như các nghiên cứu kinh tế lượng.
  • Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu khảo sát động lực của giảng viên lý luận chính trị tại các học viện, trường sĩ quan khối kỹ thuật, nghiệp vụ quân sự; đồng thời nghiên cứu tác động của chuyển đổi số, mạng xã hội và cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đến động lực của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị quân đội trong giai đoạn tiếp theo.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị khoa học và ứng dụng thực tiễn đối với nhiều nhóm đối tượng:

  • Cơ quan quản lý, chỉ huy các cấp trong quân đội: Cung cấp cơ sở khoa học để Tổng cục Chính trị, các học viện, trường sĩ quan hoạch định và hoàn thiện cơ chế, chính sách đãi ngộ, tôn vinh, quy hoạch đào tạo, bố trí sử dụng giảng viên lý luận chính trị.
  • Giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên: Tài liệu học tập và nghiên cứu chuyên khảo hữu ích cho chuyên ngành Triết học (CNDVBC & CNDVLS), Chủ nghĩa xã hội khoa học, Xây dựng Đảng và Quản lý giáo dục khi nghiên cứu về động lực con người, lý luận nhu cầu và lợi ích. Các nội dung phân tích đặc điểm động lực (Chương 2) và nhóm giải pháp chính sách, văn hóa dân chủ (Chương 4) là những phần có giá trị tham khảo chuyên môn trực tiếp.
  • Đội ngũ giảng viên lý luận chính trị: Giúp người giảng viên tự soi chiếu nhận thức, thái độ và hành vi nghề nghiệp, từ đó chủ động bồi dưỡng động lực nội sinh, vượt qua trở lực công tác.

Câu hỏi thường gặp

Luận án quan niệm thế nào về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội?

Theo luận án, động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội là những nhân tố được tạo ra bởi sự thỏa mãn nhu cầu khách quan bằng những lợi ích chính đáng, thiết thân, do đó cũng là những nhân tố kích thích, thúc đẩy họ tích cực, tự giác, sáng tạo trong thực hiện nhiệm vụ giảng dạy, nghiên cứu khoa học và xây dựng đơn vị trong những giai đoạn lịch sử khác nhau.

Cấu trúc động lực của giảng viên lý luận chính trị bao gồm những thành tố nào?

Cấu trúc động lực theo phân tích của tác giả bao gồm: hệ thống nhu cầu khách quan của người giảng viên; hệ thống lợi ích chính đáng, thiết thân (lợi ích kinh tế - vật chất và lợi ích chính trị - tinh thần); và phương thức thỏa mãn các nhu cầu đó trong thực tiễn hoạt động quân sự, sư phạm.

Những tiêu chí nào được sử dụng để đánh giá động lực của giảng viên lý luận chính trị quân đội?

Luận án xác định hệ tiêu chí đánh giá gồm 4 phương diện: nhận thức (hiểu rõ mục tiêu, nhiệm vụ và điều kiện phương tiện); thái độ (sự say mê, hứng thú, trách nhiệm hoặc thờ ơ, đối phó); hành vi (dạy đủ và vượt định mức, hoàn thành chỉ tiêu nghiên cứu khoa học, tích cực đấu tranh tư tưởng); và tiêu chí bao trùm là chất lượng, hiệu quả công việc.

Luận án chỉ ra những đặc điểm đặc thù nào của động lực giảng viên lý luận chính trị?

Tác giả xác định 4 đặc điểm: (1) Thỏa mãn nhu cầu khách quan về vị thế xã hội bằng lợi ích kinh tế - vật chất và chính trị - tinh thần, trong đó lợi ích chính trị - tinh thần giữ vai trò nổi bật; (2) Nhu cầu tự do tư tưởng cao trong môi trường dân chủ và kỷ luật nghiêm minh; (3) Nhu cầu cao trong hoàn thiện nhân cách, phẩm chất đạo đức Bộ đội Cụ Hồ; (4) Sự phân hóa nhu cầu và phương thức thỏa mãn do cơ cấu đội ngũ và độ tuổi đa dạng chi phối.

Khảo sát thực tế của luận án được tiến hành tại các cơ sở nào và trong thời gian nào?

Khảo sát thực trạng được tiến hành tại 5 học viện và trường sĩ quan: Học viện Chính trị, Học viện Biên phòng, Trường Sĩ quan Chính trị, Trường Sĩ quan Lục quân 1 và Trường Sĩ quan Lục quân 2, với các dữ liệu và số liệu được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến tháng 7/2019.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Bùi Văn Mạnh đã giải quyết một cách nhất quán mục tiêu nghiên cứu về động lực của giảng viên lý luận chính trị trong các nhà trường quân đội dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Công trình đã làm rõ bản chất động lực từ giác độ nhu cầu và lợi ích, hệ thống hóa các tiêu chí đánh giá cùng 4 đặc điểm đặc thù gắn với môi trường sư phạm quân sự. Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng giai đoạn 2014 - 7/2019 tại 5 cơ sở đào tạo, luận án đề xuất 4 nhóm giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện chính sách, xây dựng văn hóa dân chủ và tích cực hóa nhân tố chủ quan người giảng viên. Kết quả nghiên cứu đóng góp cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ công tác quản lý giáo dục và phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong Quân đội nhân dân Việt Nam.